Cuma Camii (Agra)

Cuma Camii, Uttar Pradeş'in Agra şehrinin tarihi merkezinde bulunan 17. yüzyıldan kalma bir cemaat camisidir. Babür İmparatoru Şah Cihan'ın en büyük kızı Cihanara Begüm tarafından, Şah Cihan'ın hükümdarlığı döneminde inşa edilmiştir. Agra şehrinin ana camisidir ve Agra Kalesi'ne yakındır.

Tarih

Resmi saray kroniği Şahcahannama'daki anlatımlara göre, Cami-i Kebir'in kökeni, 1637 yılında Babür İmparatoru Şah Cihan'ın bir fermanına dayanmaktadır. Şah Cihan, Agra'da, Agra Kalesi'nin Delhi kapısının önündeki yeni bir meydanın (çarşı) yanında yeni bir cami inşa edilmesini emretti. Şah Cihan'ın en büyük kızı Prenses Cihanara Begüm, imparatordan yeni camiye şahsen bağışta bulunma izni istedi ve bu izin verildi. Camii, Babür Agra'sındaki dönemin birçok yeniden yapılanma projesinden birisidir ve şehir için cemaat camisi inşa etme girişiminin yenilenmesini temsil ediyordu; daha önce Yamuna Nehri kıyısında bir cami inşaatına başlanmıştı, ancak dikkatler Tac Mahal'in tamamlanmasına yönelince bu inşaat kesintiye uğramış ve terk edilmişti. Ebba Koch, yer değişikliğinin kale çevresindeki bölgeye taşınmasının iki olası nedenini öne sürmektedir; birinci sebep nehir kıyısı bölgesi dini alandan çok konut alanı olarak değerlendirilmesi ikinci sebep ise yeni caminin Tac Mahal cami binasını gölgede bırakacağından korkulmasıydı. Wayne Begley, eski yerin şehirden çok uzak olmasını neden olarak açıklamaktadır.^{[1]Begley, Wayne E.. Kalādarśana : American studies in the art of India. Oxford & IBH in collaboration with American Institute of Indian Studies, 1981, s. 8-10.[2]Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106.[3]Koch, Ebba. The city in the Islamic world. Brill, 2008, s. 563.}

İnşaat alanı çoğunlukla kraliyete ait arazideydi, ancak bir kısmı özel sahiplerinden satın alınmak zorunda kalınmıştır. Camiye giden sokakları genişletmek için bir dizi ev yıkılmıştır. Caminin inşaatı 1643'te başlamıştır; akademisyen Catherine Asher gecikmeyi arazi satın alımına bağlamaktadır. Cami 1648'de tamamlanmış ve beş yüz bin rupiye mal olmuştur.^{[1]Begley, Wayne E.. Kalādarśana : American studies in the art of India. Oxford & IBH in collaboration with American Institute of Indian Studies, 1981, s. 8-10.[3]Koch, Ebba. The city in the Islamic world. Brill, 2008, s. 563.} Yeni inşa edilen meydan, cami ile Agra Kalesi arasındaki alanı kaplıyordu ve Tripolia olarak biliniyordu.^{[2]Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106.}

Caminin ana kapısı ve caminin doğu tarafına bitişik bir sur, 1857 Hint Ayaklanması sırasında kalenin topçuları için daha net bir ateş hattı sağlaması için Agra kalesini işgal eden bir İngiliz garnizonu tarafından yıkılmıştır.Cami ayrıca, kaleye yakınlığı nedeniyle güvenlik tehdidi oluşturduğu gerekçesiyle, patlamaya hazır barutla mayınlanmıştı. 1875 yılına gelindiğinde, Tripolia Meydanı artık mevcut değildi; kalenin yakınında bir demiryolu istasyonu yapılması için yıkılmıştı.^{[2]Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106.[4]Kudaisya, Gyanesh. Region, Nation, "Heartland": Uttar Pradesh in India's Body Politic. SAGE Publications, 2006, s. 53.}

Mimari

Camii, Şah Cihan döneminde yaptırılan imparatorluk şehir camilerinin erken bir örneğidir.^{[5]Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119.} Esas olarak kırmızı kumtaşından inşa edilmiş olup, aralıklı olarak beyaz mermer kullanılmıştır. Cami 1200 metrekarelik bir alanı kaplamakta ve yükseltilmiş bir podyum ile yerden yüksekte bulunmaktadır. Cami yapısındaki süslemeler, mermer kakmalarla kumtaşından yapılmış kabartmalar ve kalıplardan oluşmaktadır. Caminin planı ve cephesi, Şah Cihan'ın on yıl önce Lahor'da inşa ettiği bir diğer Babür camisi olan Vezir Han Camii'sine benzemektedir.^{[5]Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119.}

Caminin ibadet salonu, ortadaki yüksek bir eyvan içine yerleştirilmiş beş giriş kemerine sahiptir.Eyvan, Tac Mahal'e benzer şekilde, beyaz mermere işlenmiş siyah harflerle yapılmış Farsça yazıtlar (çoğunlukla ŞaŞah Cihan'ın yönetimini öven) içermektedir. İbadet salonunun tepesinde, kırmızı ve beyaz taştan balıksırtı (zikzak) deseniyle süslenmiş üç soğan biçimli kubbe bulunmaktadır. Kubbelerin tepesinde lotus çiçeği şeklinde süslemeler mevcuttur. İbadet salonunda, cemaat camilerinde tipik olan bir minber bulunmaktadır, ancak minberin benzersiz özelliği, caminin doğu cephesinin bir gravürünü taşımasıdır.

Caminin avlusu iki taraftan çevrilidir. Bu taraflar, eksenel kapılar taşıyan sürekli kemerli geçitlerden oluşmaktadır. Avlunun ortasında, abdest için kullanılan bir havuz bulunmaktadır.^{[5]Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119.}

Edebiyatta

William Purser'ın bir tablosundan alınan bu caminin gravürü, Letitia Elizabeth Landon'ın şiirsel bir illüstrasyonuyla birlikte Fisher's Drawing Room Scrap Book (Fisher'ın Çizim Odası Albümü) (1832) adlı eserinde yer almaktadır.^{[6]Landon, Letitia Elizabeth. Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832. Fisher, Son & Co., 1831, s. 42.}

Dış bağlantılar

• Masjid-i Jami Agra - Archnet

• Aerial View of the Jama Masjid

• https://www.agraindia.org.uk/monuments/jami-masjid-agra.html