# Cezayirli Gazi Hasan Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Cezayirli Gazi Hasan Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f5/Hassan_Pacha_Sultan_Pacha_-_Choiseul-gouffier_Gabriel_Florent_Auguste_De_-_1822.jpg) * (Marie-Gabriel-Florent-Auguste Comte de Choiseul-Gouffier, public-domain)* - **Makam:** Osmanlı Sadrazamı - **Dönembaşı:** 3 Aralık 1789 - **Dönemsonu:** 17 Mart 1790 - **Öncegelen:** Kethüda Hasan Paşa - **Sonragelen:** Rusçuklu Çelebizade Şerif Hasan Paşa - **Hükümdar:** III. Selim - **Doğum tarihi:** 1713 - **Doğum yeri:** Lagodehi, Gürcistan - **Ölüm yeri:** Şumnu, Osmanlı İmparatorluğu **Cezayirli Gazi Hasan Paşa** (1713, [Lagodehi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lagodehi) – 1790, [Şumnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eumnu)), [III. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim) saltanatı sırasında, 3 Aralık 1789 ila 17 Mart 1790 tarihleri arasında [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) olarak görev yapmış Palabıyık lakaplı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ve devlet adamıdır.[^1] [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asıllı olan Paşa, küçük yaşta köle olarak satılıp azat edilmiş; Yeniçeri Ocağı'na katılarak Cezayir'de sancak beyliğine yükselmiş, [1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda gösterdiği cesaretle öne çıkmış, [Çeşme Faciası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme_Deniz_Muharebesi) sonrası 1770'te kaptan-ı deryalığa getirilmiş, [1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1787-1792_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Rusları birçok kez yenilgiye uğratmıştır. ## İlk yılları [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) kökenli olan Hasan Paşa küçük yaşta İran sınırında satın alınarak bir köle tüccarı tarafından Tekirdağ'daki bir tüccara satıldı ve efendisinin gözetiminde yaşamaya başladı.[^2] Birkaç yıl sonra azat edilen Hasan Paşa, ticarete atılıp [Tekirdağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekirda%C4%9F)'dan ayrıldı. [1737-1739 Osmanlı-Avusturya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1737-1739_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1) sürecinde [Yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) ocağına katıldı. Özellikle [Belgrad Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281739%29)'nda kahramanlık gösteren Hasan, Tekirdağ'a tekrar dönüp kendisini azat eden tüccar efendisinin kızıyla evlendi. İleriki yıllarda ele geçirdiği bir gemiyle şöhretini duyduğu Cezayir yiğitlerine katılmak adına Cezayir'e giden Hasan orada başlangıçta kabul görüp kendisine ele geçirdiği gemi bağışlandı ve bir zaman sonra [Tilimsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tilimsan) şehrinin sancak beyliğine getirildi. İşler iyi giderken de muhalifleri olan Hasan Bey, Cezayir'de kısa zamanda sert tepkiler almaya başladı ve kaygılanarak Avrupa üzerinden İstanbul'a geri döndü. Cezayir dayısının kendisini ihbar etmesi nedeniyle İstanbul'da tutuklanan Hasan Paşa, daha sonra aklandı.[^3] ## Olgunluk çağı ### Osmanlı donanmasında yükselmesi ![Mersin Deniz Müzesi'nde yer alan Cezayirli Gazi Hasan Paşa büstü](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa_b%C3%BCst%C3%BC.JPG/1280px-Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa_b%C3%BCst%C3%BC.JPG) *Mersin Deniz Müzesi'nde yer alan Cezayirli Gazi Hasan Paşa büstü (Cobija, CC0-1.0)* 1761'de [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)na alınan Hasan Bey, [Şehbâz-ı Bahrî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehb%C3%A2z-%C4%B1_Bahr%C3%AE) kalyonuna kaptan olarak tayin olundu. 1762 yılında [Riyale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Riyale) rütbesiyle [Berîd-i Zafer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ber%C3%AEd-i_Zafer) kalyonunda, 1766 Mart'ından itibaren [Patrona](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patrona) rütbesiyle (sırasıyla) [Neheng-i Bahrî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Neheng-i_Bahr%C3%AE), [Peleng-i Bahrî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peleng-i_Bahr%C3%AE) ve [Ukab-ı Bahrî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukab-%C4%B1_Bahr%C3%AE) kalyonlarına kaptanlık etti ve 1767'de [Kapudane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapudane) rütbesine terfi etti.[^4] ### 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı ![Toprakada Deniz Muharebesi (5 Temmuz 1770)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Vladimir_Kosov._Chesme_battle_of_1770.jpg/1280px-Vladimir_Kosov._Chesme_battle_of_1770.jpg) *Toprakada Deniz Muharebesi (5 Temmuz 1770) (Kosov vladimir 09071967, CC-BY-SA-4.0)* [1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında 1770 yılında [Cebelitarık Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebelitar%C4%B1k_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'ndan geçerek [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'e giren ve Osmanlı topraklarına yönelen [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)na karşı [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ne açılan [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nda *kapudane* rütbesiyle yeraldı. İki donanmanın 27 Mayıs'ta [Benefşe açıklarındaki ilk muharebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Benef%C5%9Fe_Deniz_Muharebesi)lerinde[^5] [Mandalzade Hüsameddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mandalz%C3%A2de_H%C3%BCs%C3%A2meddin_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) [John Elphinstone](https://turkipedia.org/tr/wiki/John_Elphinstone) komutasındaki [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)na Hasan Bey'in çabasıyla kısmî üstünlük sağladı. Ertesi günkü [Anabolu Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anabolu_Deniz_Muharebesi)'nde de iki Rus gemisi Hasan Paşa'nın cesur hücumları sonucunda muharebe dışı kaldı.[^6] [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri) 2 Haziran'da [Çuha](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uha_Adas%C4%B1) civarında [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora)'nın güneyindeki Amiral Spiridov komutasındaki diğer Rus gemileriyle birleşti ve 17 gemilik güce ulaştı. Rus donanmasını takibini sürdüren [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 4 Haziran'daki [Suluca Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suluca_Deniz_Muharebesi_%281770%29)'nde hasmına üstünlük sağlayamadı[^7] ve Hasan Paşa'nın hücum sürdürülmesi ısrarına karşı Hüsameddin Paşa'nın emriyle önce [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1)'a, ardından [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme)'ye çekildi ve taarruz inisiyatifini kaybetti. [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme) açıklarına gelen Rus donanmasıyla 5 Temmuz 1770 tarihinde meydana gelen [Toprakada Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprakada_Deniz_Muharebesi)'nde en ön saflardaki Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın kalyonu ile öndeki Rus gemileri (*Evropa, Rostislav* ve Spiridov'un komutasındaki *Sv. Evstafii*) arasında başlayan çarpışmada Amiral Spiridov'un gemisinin dümeni vurulup Hasan Paşa'nın kalyonuna doğru sürüklenirken, *Trech Svyatitelei* de ağır hasar aldı ve Osmanlı gemilerinin arasına düştü. Spiridov ile Hasan Paşa'nın gemileri rampalayarak askerleri göğüs göğüse çarpışmaya girmişken Hasan Pala'nın gemisinden ateşlenen bir top Spiridov'un gemisinin cephaneliğini havaya uçurdu, ancak Hasan Paşa'nın gemisi de kıç tarafından alev aldı. *Sv. Evstafii* infilak ederek 700 askeriyle batarken Amiral Spiridov dahil az sayıdaki subay kurtarılabildi. Hasan Paşa'nın gemisi de hemen ardından batarken Hasan Paşa dahil yüzerek kurtulabilen Osmanlı denizcileri [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme)'de zorlukla karaya çıktılar.[^8] ![Çeşme Deniz Muharebesi (6-7 Temmuz)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Chesmabattle.jpg/1280px-Chesmabattle.jpg) *Çeşme Deniz Muharebesi (6-7 Temmuz) (Ohannes Ayvazyan, public-domain)* Bu şiddetli çarpışma [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) için uyarıcı mahiyette olmadı ve [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme) limanına düzensiz bir şekilde demirleyen gemiler 6-7 Temmuz gecesi Rus donanmasının üç [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) ve 4 [kundak gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kundak_gemisi)yle başlattıkları baskın karşısında [büyük bir felakete uğradılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme_Deniz_Muharebesi).[^9] Faciadan kurtulan Hasan Paşa [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale)'ye gelerek felaket haberini [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a bildirdi. [Mandalzade Hüsameddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mandalz%C3%A2de_H%C3%BCs%C3%A2meddin_Pa%C5%9Fa)'nın yerine [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) [Derya Beyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derya_Beyi) Cafer Bey [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lığa getirildiyse de, adıgeçenin de Çeşme felaketindeki sorumluluğu anlaşılınca azledildi ve Cezayirli Gazi Hasan Bey *Paşa* unvanıyla Kaptan-ı deryalığa getirildi.[^10] Çeşme Faciası sonrası inisiyatifi ele geçiren Kont [Aleksey Orlov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksey_Grigoryevi%C3%A7_Orlov) komutasındaki Rus donanması 4 Ağustos-22 Ekim 1770 tarihlerinde [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni) kalesini kuşattıysa da, kale garnizonu teslim olma noktasına gelmişken 23 parça gemi ve sandalla [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'ndan çıkarak 7 Ekim'de [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni)'ye Yoztaş limanına çıkarma yapan (1.070 asker) Hasan Paşa[^11] Kont Orlov'a 12.000 askerle geldiği şayiasını ulaştırdı. 22 Ekim'de kuşatmayı kaldırarak gemilere çekilen Rus askerlerine karşı taarruza geçen Türk birliği Rus ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattı. Rus donanmasının büyük gemileri ise [Mondros](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros) limanından ayrılarak [Aynaroz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aynoroz)'a geçti.[^12] Rus donanması ardından [Bara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berre) adasına çekildi. Hasan Paşa 5 Temmuz 1772 tarihinde [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lık görevine ilaveten *Çanakkale Boğazı Seraskerliği* görevini de aldı. Padişah [III. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mustafa)'nın 21 Ocak 1774'te ölmesi ve yerine [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid)'in geçmesiyle 27 Şubat 1774'te azledildi ve [Anadolu Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29) ve Rus cephesinde [Rusçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7uk) Seraskeri görevine atandı. 9 Temmuz 1774 tarihinde ikinci kez Kaptan-ı deryalık görevine getirildi. [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın Hasan Paşa'nın kaptan-ı deryalığında giriştiği son harekât [Kırım Çıkarması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_%C3%87%C4%B1karmas%C4%B1) (28 Temmuz-4 Ağustos) olduysa da, başarılı gelişen bu harekât 21 Temmuz günü imzalanan [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) cephesinde de duyulmasıyla sona erdi. ### İki Rus savaşı arasında Akdeniz'de Osmanlı hâkimiyeti (1774-1787) [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'ndan sonra [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) özellikle [Çeşme Faciası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme_Deniz_Muharebesi) sonrasında [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi) ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'de serbest kalan Rus donanmasının harekâtları sonucunda bu denizlere kıyıdaş eyaletleri ve topraklarında merkezî idareye yönelik başkaldırı veya otorite tanımazlık gösteren aktörlere karşı aktif bir tutum içine girdi. Bu çerçevede; Hasan Paşa komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) önce 1775 yılındaki [Filistin Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin_Seferi_%281775%29)'yle anılan bölgede [merkezî hükûmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_saray_te%C5%9Fkilat%C4%B1) aleyhine hâkimiyetini genişleten [Zâhir el-Ömer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%A2hir_el-%C3%96mer)'e karşı [Hayfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayfa) ve [Akka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akka)'yı alarak isyanı bastırdı.[^13] Müteakip sene de Osmanlı donanması bölgeye gelerek Osmanlı hâkimiyetini pekiştirirken, küçük bir filo da [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora) güneyindeki isyankâr [Manyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manya_Burnu)ın üzerine gönderildi. 1777 yılında Doğu [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'de [derya muhafazası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derya_muhafazas%C4%B1) görevini yerine getiren [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 1778'de [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'daki gelişmelere odaklandıysa da [Canikli Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canikli_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın seraskerliğinde icra edilen [Kırım Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_%281778%29)'nden sonuç alınamadı. 1779 ve 1780'deki seferleriyle [Manyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manya_Burnu)ın isyanını bastıran Hasan Paşa, diğer taraftan [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'da giderek artan Rus etkisine karşı [Soğucak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fucak_Kalesi)nin denizden takviyesine (1779-1781) nezaret etti. 1781 ve 1782 yıllarında [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'de [derya muhafazası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derya_muhafazas%C4%B1) görevlerini icra eden Hasan Paşa, 1783 yılında [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı ilhak eden [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın yarattığı tehlike ve savaş olasılığına karşı donanmayla [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da kaldı. 1784 yılında yeniden [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'e, 1785 yılında ise [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e açılan Hasan Paşa 1786-1787 yıllarında ise [Mısır Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_Seferi_%281786-1787%29)'yle Osmanlı idaresine karşı gelen Mısır [Memlûk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk) Beylerinin ([Murad Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Murad_Bey) ve [İbrahim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Bey_%28Meml%C3%BCk%29)) ayaklanmasını bastırdı.[^14] ### Osmanlı-Rus Savaşı (1787-1792) ![Kılburun Kuşatması (1787)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/%D0%91%D0%BE%D0%B9_%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0.jpg/1280px-%D0%91%D0%BE%D0%B9_%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0.jpg) *Kılburun Kuşatması (1787) (К фон Мехель, public-domain)* 1787 yılında [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) İmparatorlukları arasında yeni bir savaş başladı. Savaşı tetikleyen ana etken [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın 1783'te [Kırım'ı ilhakı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_K%C4%B1r%C4%B1m%27%C4%B1_ilhak%C4%B1)ydı. Osmanlılar önce [1784'teki antlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281784%29)yla bu ilhakı tanıdılarsa da, [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) bir ülkenin kaybının yarattığı olumsuz kamuoyu baskısı nedeniyle 1787'de Rusya'ya savaş açtılar. Osmanlıların savaştaki ilk hedefi [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a çıkarma yapılarak ele geçirilmesiydi. Hasan Paşa komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın 12 Ekim 1787'de Kırım'ın batısındaki [Kılburun Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1lburun_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'na yaptığı çıkarma harekâtında çıkarma birlikleri [yenilgiye uğradı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1lburun_Muharebesi_%281787%29). Buna mukabil, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) [Özi nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinyeper) ağzında kalmaya devam etti.[^15] Tuğamiral Mordvinov komutasındaki 14 parçalık [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri) ise 31 parçalık [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nı karadaki Rus topçusu ile Rus donanmasının ateşi arasında bırakmak amacıyla harekete geçti. 14 Ekim'deki çarpışmada Rus donanması bir yüzer batarya kaybederken[^16], ertesi gün [Özi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zi) önlerindeki daha büyük çaplı [muharebede](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zi_Deniz_Muharebesi) taraflar birbirlerine üstünlük sağlayamadı. [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) kış mevsiminin yaklaşmasını gözönünde bulundurarak 17 Ekim'de [Özi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zi) önlerinden ayrılarak [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönerken, (kış koşullarını dikkate almayan) [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)nın [Sivastopol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol)'daki 10 [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)luk filosu ise Eylül ortasında [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna)'ya yapmak istediği çıkarma öncesinde büyük bir fırtınaya yakalanarak felakete uğradı. ![Kılburun Deniz Muharebesi (1788)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B4_%D0%9E%D1%87%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%BC_%282%29.png/1280px-%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B4_%D0%9E%D1%87%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%BC_%282%29.png) *Kılburun Deniz Muharebesi (1788) (public-domain)* 1788 yılı Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın denizlerdeki son senesi oldu. [Özi kalesini kuşatan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zi_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281788%29) Ruslara karşı 1788 Mayıs'ında Hasan Paşa komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) Özi önlerine demirledi. 28-29 Haziran'daki [Kılburun Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1lburun_Deniz_Muharebesi)'nde çarpışmalarda Rus birlikleri de ağır kayıplara uğratıldıysa da [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) yenilgiye uğradı. Bunun üzerine donanmanın bazı gemilerini Özi önünde bırakan Hasan Paşa [Yılan Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lan_Adas%C4%B1_%28Ukrayna%29)'na çekildi. [Sivastopol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol)'dan gelen Marko İvanoviç komutasındaki [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)nı 12 Temmuz 1788'deki [Yılan Adası Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lan_Adas%C4%B1_Deniz_Muharebesi)'nde püskürterek geri çekilmeye zorlayan Hasan Paşa'nın denizlerdeki son zaferi bu oldu. Kaybedilen ince donanmanın telafisi için [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan istediği takviyeyi alamayan Hasan Paşa, büyük donanma gemileriyle Özi kalesine yanaşamadığı gibi, kış mevsiminin yaklaşması nedeniyle Kasım'da [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü.[^17] Bunun üzerine, denizden desteksiz kalan Özi Kalesi 17 Aralık 1788'de düştü. Kaptan-ı derya Hasan Paşa 1788 Kasım'ında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndükten sonra Padişah [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid)'in huzuruna kabul edildi. Özi önlerinde başarı gösterilememesi nedeniyle hesap soran Padişaha "Padişahım, bizim kavl ve kararımız, kara tarafından [Ordu-yu Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) ve deniz tarafından [Donanma-yı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) düşman üzerine gidecek değil mi idi? Ordu [Nemçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya) üzerine gittiğinden Ruslar da tüm kuvvetleriyle Özi üzerine gidip galip oldu. Bu kadar asker ile mukavemet olunamaz" cevabını verdi.[^18] Müteakip beş ayda aleyhindeki muhalefet ve memnuniyetsizlik arttı ve 20 Nisan 1789'da yaklaşık 18 yıldır sürdürdüğü [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lık görevinden azledildi.[^19] Bunun azlin ardından 1789 Mayıs ayında [İsmail Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Kalesi) seraskerliğine tayin edilen Hasan Paşa emrine verilen 5.000 askerle sefere çıktı. Serasker olarak atandığı İsmail Kalesi'nde Rusları mağlup etti ve İsmail Kalesi'ni kurtaran Hasan Paşa, iki kez Ruslara yenilen 3 Aralık 1789'da Kethüda Hasan Paşa yerine sadrazam ve serdar-ı ekrem tayin edildi. Savaş süresinde III. Selim'den sınırsız yetki aldı ve sert tedbirler uyguladı. Yaklaşık 4 aylık sadrazamlık dönemini tamamen cephede geçiren Hasan Paşa büyük başarılar kazansa da, çok sert tedbirler aldığı ve aşırı cezalara kaçtığı için çokça eleştirildi. 30 Mart 1790'da Şumnu'daki merkez karargahta öldü ve şehirdeki Bektaşi [tekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke)sine defnedildi.[^20] ![İstanbul Kasımpaşa semtindeki yanında aslan ile Cezayirli Gazi Hasan Paşa Anıtı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/%C4%B0stanbul_-_Kas%C4%B1mpa%C5%9Fa%2C_Beyo%C4%9Flu_-_Mart_2013_r5.JPG/1280px-%C4%B0stanbul_-_Kas%C4%B1mpa%C5%9Fa%2C_Beyo%C4%9Flu_-_Mart_2013_r5.JPG) *İstanbul Kasımpaşa semtindeki yanında aslan ile Cezayirli Gazi Hasan Paşa Anıtı (VikiPicture, CC-BY-SA-3.0)* ## Eğitim imaret ve ıslahat hareketleri Klasik devirde coğrafya ve denizcilik faaliyetlerinin örneklerini sunan Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyılın sonlarında Rus donanmasının Baltık'tan Akdeniz'e gelip gelemeyeceği tartışılmaktaydı. Hatta Bâb-ı Âli, Fransız elçisi Comte de Saint-Priest'nin Rus donanmasının gelebileceğine dönük sonuçsuz uyarıları da kayda geçti. Bu olay sonucunda Çeşme Baskını'yla biten Osmanlı-Rus deniz savaşı yaşandı. Bu bozgunun akabinde Gazi Hasan Paşa, tavsiye ve uyarılarla padişahı bilgilendirdi. Özellikle donanma personelinin eksik bilgi ve tecrübesi, gemilerin hatalı tasarımı ve teknik anlamda düşmandan geri kalınması konularında fikir belirtti. [III. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mustafa)'ya olan tavsiyesiyle 1773'te İstanbul Teknik Üniversitesi'nin de atası olan Mühendishane-i Bahr-i Hümayun'un kurulmasını sağladı. Sadrazam Halil Hamid Paşa döneminde, Hasan Paşa okula yabancı hocaları getirterek özellikle istihkam, top dökümü ve topçuluk alanında önemli derslerin verilmesi sağladı.[^21] Kişisel servetini devlete hizmet için harcayan Hasan Paşa Kasımpaşa'da leventleri itaat altına almak adına kıyıda [Kalyoncu Kışlası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyoncu_K%C4%B1%C5%9Flas%C4%B1)'nı ve camisini inşa ettirdi. Tekirdağ'da cami, hamam ve çeşme; adalarda çeşmeler ve Truva harabelerinin bulunduğu yerde bir hisar inşa ettirdi. Ayrıca katıldığı seferler hakkında bilgiler içeren bir eser Çakeri-i Yemeni tarafından *Gazavat-ı Hasan Paşa* adıyla kaleme alındı.[^22] ## Ayrıca bakınız - [Cezayirli Gazi Hasan Paşa Anıtı (İstanbul)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa_An%C4%B1t%C4%B1_%28%C4%B0stanbul%29) - [Cezayirli Gazi Hasan Paşa Anıtı (İzmir)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa_An%C4%B1t%C4%B1_%28%C4%B0zmir%29) - [Cezayirli Gazi Hasan Paşa Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa_Camii) - [Kalyoncu Kışlası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyoncu_K%C4%B1%C5%9Flas%C4%B1) [^1]: Aydın, Mahir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa. TDV İslam Ansiklopedisi. [^2]: King, Charles (2004), The Black Sea: a History, p.159. Oxford University Press, . [^3]: Aydın, Mahir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa. TDV İslam Ansiklopedisi. [^4]: "Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası", Deniz Kuvvetleri Komutanlığı yayınları, Ankara (2018), s.15-16 [^5]: "Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1683-1793)", ATASE Yayınları, Ankara (1982), s.256 [^6]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.284 [^7]: "Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1683-1793)", ATASE Yayınları, Ankara (1982), s.256 [^8]: "Gazavât-ı Cezâyirli Gazî Hasan Paşa (Tahlil ve Tenkidli Metin)", Tevfik Temelkuran, İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2000), s.22-25 [^9]: "Osmanlı Tarihi", İsmail Hakkı Uzunçarsılı, IV. Cilt I. Bölüm Karlofça Anlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar, Ankara (1956), Türk Tarih Kurumu s.400-401 [^10]: "Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası", Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Yayınları, Ankara (2018), s.17 [^11]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, TS.MA.E, 553/13 [^12]: "Limni Müdafaası (1770)", Cengiz Fedakar, History Studies, 11/5, Ekim 2019, s.1565-1566 [^13]: "Revolt in Palestine in the Eighteenth Century: The Era of Shaykh Zahir al-'Umar", Ahmad Hasan Joudah, Kingston Press (1987), ISBN 978-0-940670-11-2, s.112 [^14]: "Cevdet Tarihi", c.3, s.286-323 [^15]: "1787-1792 Osmanlı-Rus Harplerinde Kılburun, Özi ve Hocabey Muharebeleri", Cengiz Fedakâr, Karadeniz Araştırmaları, Yaz 2015, sy.46, s.126-127 [^16]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.320-321 [^17]: "Gazavât-ı Cezâyirli Gazî Hasan Paşa (Tahlil ve Tenkidli Metin)", Tevfik Temelkuran, İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2000), s.102-103 [^18]: "Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası", Deniz Kuvvetleri Komutanlığı yayınları, Ankara (2018), s.18 [^19]: "İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi", İsmail Hakkı Danişmend, Türkiye Yayınevi, İstanbul (1971), s.220-221 [^20]: Aydın, Mahir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa. TDV İslam Ansiklopedisi. [^21]: Aydın, Mahir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa. TDV İslam Ansiklopedisi. [^22]: Editors, Editors. İstanbul Teknik Üniversitesi'nin Kısa Tarihçesi. İTÜ.