Cezayir'in Bombardımanı (1816)

Cezayir'in Bombardımanı (27 Ağustos 1816), İngiliz ve Hollanda donanmalarının, Cezayir Eyaleti'ne ait limanı ve savunma bataryalarını hedef aldığı bir deniz harekâtıdır. Operasyonun temel amacı, Cezayir’in Hristiyan esir ticaretini ve Akdeniz’deki korsan faaliyetlerini sonlandırmaktı.^{[1]Andrew Lambert, The Bombardment of Algiers, 1816: Naval Power and Diplomacy in the Mediterranean, Royal Naval Institute Press, 2018.}

Arka plan

18. yüzyılın sonlarından itibaren Cezayir, Tunus ve Trablus beyleri, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı olmakla birlikte büyük ölçüde özerk biçimde hareket ediyor; Akdeniz’de korsanlık faaliyetleri yürütüyordu. Napolyon Savaşları’nın ardından İngiltere, bu korsanların ticarete verdiği zararı önlemek amacıyla bölgedeki Osmanlı eyaletlerine baskı yapmaya başladı.^{[2]H. Thomas, Slavery and Freedom in the Early 19th Century Mediterranean, Oxford University Press, 2015.} 1816 yılı başlarında Amiral Edward Pellew, Tunus ve Trablus beyleriyle anlaşma yaparak köleliği kaldırttı. Ancak Cezayir Eyaleti, benzer şartları reddetti ve Avrupa esirlerinin bir kısmını iade etmeyi kabul etmedi.^{[3]John Keegan, The Price of Command: Britain’s Mediterranean Strategy, 1815–1820, Routledge, 1999.}

Harekât

27 Ağustos sabahı Amiral Pellew komutasındaki filo Cezayir açıklarına ulaştı. Donanma, şehrin güneybatısındaki açıkta konuşlandı ve öğleden sonra topçu ateşi başladı. Limandaki tahkimatlar kısa sürede ağır hasar aldı; mühimmat depoları ve tersane binaları alev aldı.^{[4]R. G. Grant, Sea Battles Through the Ages, Dorling Kindersley, 2006.} Bombardıman yaklaşık dokuz saat sürdü. İngiliz-Hollanda filosu gece boyunca ateşi sürdürdü; sabah olduğunda savunma bataryalarının çoğu imha edilmişti.^{[5]Michael Lewis, A History of the British Navy in the Nineteenth Century, Methuen, 1951.}

Sonuçlar

Bombardımanın ardından yapılan antlaşma gereği, Cezayir Eyaleti 3.000’den fazla Avrupalı esiri serbest bıraktı ve Hristiyan köle ticaretini resmen sonlandırmayı taahhüt etti.^{[6]David Hannay, The Sea Trader and the Slave, Cambridge Historical Studies, 1934.} Cezayir Dayısı Ömer Ağa, esirlerin serbest bırakılması karşılığında şehre yönelik saldırının sonlandırılmasını kabul etti. Ancak korsanlık faaliyetleri bölgeden tamamen silinmedi; 1830’daki Fransız işgali, bu dönemin kesin sonu olarak kabul edilir.^{[7]Alan Palmer, The Decline of the Barbary States, HarperCollins, 1987.}

Değerlendirme

Cezayir’in Bombardımanı, Britanya'nın 19. yüzyılın başındaki deniz üstünlüğünün ve kölelik karşıtı diplomatik politikasının bir göstergesi olarak değerlendirilir.^{[8]Andrew Lambert, The Foundations of British Seapower, Routledge, 2001.} Bazı tarihçiler bu olayı "insani müdahalenin erken bir örneği" olarak nitelerken, bazıları da operasyonu "ekonomik ve siyasi nüfuz kurma girişimi" olarak yorumlamaktadır.^{[9]Martin Meredith, Empires of the Sea: Naval Power in the Modern Mediterranean, Penguin Books, 2012.}

Ayrıca bakınız

• Berberi Savaşları