# Cengiz Aytmatov
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Aytmatov
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Cengiz Aytmatov, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz_Aytmatov (CC-BY-SA-4.0)
* (CC-BY-SA-3.0)*
- **Adı:** Cengiz Aytmatov; Çıňğız Aytmatov
- **Doğum yeri:** Talas, Kırgızistan, SSCB
- **Ölüm yeri:** Nürnberg, Almanya
- **Ölüm sebebi:** Böbrek yetmezliği
- **Meslek:** Yazar, edebiyatçı, siyasetçi, gazeteci ve veteriner teknikeri
- **Milliyet:** Kırgız
- **Uyruk:** Kırgızistan
- **Dönem:** 1950-2008
- **Tür:** Postmodern roman
- **İlk eser:** Cemile (1958)
- **Etkilendikleri:** Manas Destanı, Türk tarihi, Kırgızlar
- **Ödülleri:** Altın Yürek Edebiyat Ödülü (Премия Алтын Журек); (2007)
**Cengiz Törekoloviç Aytmatov** (d. 12 Aralık 1928, [SSCB](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) - ö. 10 Haziran 2008, [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)), [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) [edebiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edebiyat)çı, [gazeteci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazeteci), [çevirmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87evirmen), [diplomat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diplomat) ve [siyaset](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset)çi. [Türk dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1)nın ünlü yazarlarındandır.[^1]
## Hayatı
12 Aralık 1928 tarihinde Kuzeybatı Kırgızistan'daki [Talas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talas%2C_K%C4%B1rg%C4%B1zistan) eyaletinin [Şeker](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeker_%28k%C3%B6y%29) köyünde doğdu. Babası Törekul Aytmatov, Sovyet Kırgızistan'ında seçkin devlet adamı idi, ancak 1937'de [Büyük Temizlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Temizlik) sırasında tutuklandı ve 1938'de [kurşuna dizildi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%C5%9Funa_dizerek_infaz). [Tatar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) olan annesi Nagima Hamziyevna Abdulvaliyeva tiyatro aktrisiydi.
Gençliği sıkıntılı bir döneme denk gelmişti. O dönemde zaten yeni yerleşmeye başlayan siyasi sistemle, bir de savaşla mücadele etmek zorundaydı. Çok genç yaşta çalışmaya başladı; çünkü [II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın [SSCB](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) üzerindeki etkileri gençleri de etkiliyordu, yetişkinler savaşta olduklarından, gençlere büyük iş düşüyordu. On dört yaşında köyündeki sekreterliğe girdi. Burada tarım makinelerinin sayımı, vergi tahsildarlığı gibi işlerde çalıştı.
Köyünden, Kazakistan'a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda okudu. Daha sonra şimdiki Kırgızistan'ın başkenti olan [Bişkek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bi%C5%9Fkek)'e giderek burada Frunze Tarım Enstitüsü'nde öğrenimine devam etti. Ardından Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne geçti ve 1956 ile 1958 yılları arasında [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'da okudu.
Yazmaya bu yıllarda [*Pravda*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pravda) gazetesinde başladı. Yazdığı eserleriyle üne kavuştu ve 1957 yılında Sovyet Yazarlar Birliği'ne üye kabul edildi. 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı. Eserleri yüz elliyi aşkın dile tercüme edildi. 1978 yılında Türkiye’ye gelerek [Türkan Şoray](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkan_%C5%9Eoray), [Kadir İnanır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadir_%C4%B0nan%C4%B1r) gibi isimlerle tanıştı. 1990-1994 yıllarında [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)ni ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'yı, sonra ise 2008 yılına kadar [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'ı büyükelçi olarak temsil etti.
Aytmatov, [*Gün Olur Asra Bedel*](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCn_Olur_Asra_Bedel) romanının film çekimleri için gittiği [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın [Tataristan Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tataristan)'nin başkenti [Kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan%2C_Tataristan)'da 16 Mayıs 2008 tarihinde rahatsızlandı ve [böbrek yetmezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6brek_yetmezli%C4%9Fi) teşhisiyle tedavi için [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'ya getirildi. Almanya'nın [Nürnberg](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCrnberg) kentindeki Klinikum Nord'da tedavi gören Cengiz Aytmatov, komaya girdi. 10 Haziran 2008 tarihinde Nürnberg'de hayatını yitirdi.
## Eserleri
*2007 yılında kazandığı Altın Yürek Edebiyat Ödülü'nü alırken Aytmatov (Medovich, CC-BY-SA-4.0)*
[II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sonrası yazarları arasında yer alan Aytmatov, [*Cemile*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemile_%28Cengiz_Aytmatov_roman%C4%B1%29)den önce birkaç kısa hikâye ve *Yüzyüze*yi yazdı. Ancak yazarın kendini kanıtlamasını sağlayan kitap *Cemile* oldu. [Louis Aragon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Louis_Aragon) *Cemile*yi "dünyanın en güzel aşk hikâyesi" olarak tanımlamıştır.
Eserlerinde [mitoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mit)ye oldukça yakın durdu, ancak onunki antik anlamından farklı olarak mitolojiyi çağdaş bir zeminde sentezlemek ve yeniden yaratmaktı. Eserlerinde [mit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mit)lere, efsanelere ve halk hikâyelerine göndermeler yapmıştır.
1966'dan sonra eserlerini hep Rusça kaleme almıştır.[^2]
Eserleri 176 dile çevrilmiştir.[^3]
## Romancılığı
Cengiz Aytmatov, “Dişi Kurdun Rüyaları” ve “Elveda Gülsarı” romanlarında, yalnız insanların değil, hayvanların da psikolojisini başarıyla anlatmıştır. Romanlarında kurt, deve ve at gibi hayvanlara da yer vermiş, onlara insani özellikler atfetmiş ve bunda da başarılı olmuş dünyadaki sayılı yazarlardan biridir.[^4]
## Siyasal çalışmaları
Cengiz Aytmatov; yazınsal çalışmalarına ek olarak, [Avrupa Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_Birli%C4%9Fi), [NATO](https://turkipedia.org/tr/wiki/NATO), [UNESCO](https://turkipedia.org/tr/wiki/UNESCO) ve [Benelüks ülkelerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Benel%C3%BCks) Kırgız delegeliğini üstlenmiştir. Ayrıca eski Kırgızistan Dışişleri Bakanı [Askar Aytmatov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Askar_Aytmatov)'un babasıdır.
## Yayımlanmış eserleri
- *Dağlar Devrildiğinde - Ebedi Nişanlı* (Son romanı - 2007)
- *Darağacı - Dişi kurdun Rüyaları* (1988)
- [*Gün Olur Asra Bedel*](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCn_Olur_Asra_Bedel) (Rusça: *И дольше века длится день*, 1980)
- *Fuji-Yama* (Rusça: *Восхождение на Фудзияму* / *Fuji Dağının Tepesi*, 1973)
- [*Beyaz Gemi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz_Gemi) (Kırgızca: *Ак кеме / Ak Keme*, Rusça: *Белый пароход*, 1973)
- [*Al Yazmalım*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al_Yazmal%C4%B1_%28roman%29%22)* (*Kırgızca: *Кызыл Жоолук / Kızıl Jooluk, 1963)*
- [*Elveda Gülsarı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elveda_G%C3%BClsar%C4%B1) (Rusça: *Прощай Гульсары*, Kırgızca: *Гулсарат*, 1963)
- *Dağlar ve Steplerden Masallar* (Rusça: *Повести гор и степей*, 1963)
- [*İlk Öğretmen*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lk_%C3%96%C4%9Fretmen)*im* (Rusça: *Первый учитель*, Kırgızca: *Биринчи Мугалим*, 1962)
- [*Cemile*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemile_%28Cengiz_Aytmatov_roman%C4%B1%29) (Kırgızca: *Жамийла*, Rusça: *Джамиля*, 1958)
- *Yüzyüze* (Rusça: *Лицом к лицу*, Kırgızca: *Бетмебет*, 1957)
- *Zorlu Geçit* (1956)
- [*Toprak Ana*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprak_Ana_%28kitap%29) (1963)
- [*Cengiz Han'a Küsen Bulut*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han%27a_K%C3%BCsen_Bulut) (1990)
- *Çocukluğum*
- *Kızıl Elma* (1964) (Hikâye)
- *İlk Turnalar (Kırgızca: Эрте Келген Турналар)*
- *Elveda Gülsarı (1963)*
- *Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek* (Rusça: *Пегий Пес Бегущий По Краям Моря*, Kırgızca: *Деңиз Бойлой Жорткон Ала Дөбөт / Deniz Boyloy Jortkon Ala Döböt*)
- *Sultan Murat*
- *Yıldırım Sesli Manasçı* (Kırgızca: *Чагылган үндүү Манасчы / Çakılgan Ündüü Manasçı*)
- *Dişi Kurdun Rüyaları* (1986)
- *Kassandra Damgası* (1995)
## Ödülleri
- *Altın Yürek Edebiyat Ödülü* (2007)
- 1963 [Lenin Ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lenin_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC) ([*Toprak Ana*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprak_Ana_%28kitap%29) adlı romanı ile)
## Ayrıca bakınız
- [Selvi Boylum Al Yazmalım (film)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selvi_Boylum_Al_Yazmal%C4%B1m)
## Dış bağlantılar
- [Чыңгыз Айтматов - Çıñgız Aytmatov](https://web.archive.org/web/20070715063333/http://www.azattyk.org/elections/officials/AitmatovCh.asp) (Kırgızca)
- [Selvi Boylum Al Yazmalım - Gala](https://archive.org/details/selvi-boylum-al-yazmalim) (2 Fotoğrafta: Cengiz Aytmatov, Kadir İnanır ve Türkan Şoray birlikte)
- [Chingiz Aitmatov's Corner](https://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Aitmatov/Jamila.html)
- [Cengiz Aytmatov, vefatının 13'üncü yılında anılıyor](https://www.haberturk.com/cengiz-aytmatov-3099334) (Habertürk)
[^1]: Cengiz Aytmatov – Bâb-ı Âlem Uluslararası Öğrenci Derneği.
[^2]: Ирина Мельникова: Работу над сборником Айтматова считаю подарком судьбы ("Irina Melnikova: I view the opportunity to work on Aitmatov's Collected Works as a gift of fate") (An interview with the editor of a Four-volume collection of Aitmatov's work)
[^3]: Arşivlenmiş kopya.
[^4]: Arşivlenmiş kopya.