# Cemiyet-i Müderrisin > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemiyet-i_M%C3%BCderrisin > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Cemiyet-i Müderrisin, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cemiyet-i_M%C3%BCderrisin (CC-BY-SA-4.0) **Cemiyet-i Müderrisîn**, 15 Şubat 1919'da dönemin önde gelen din ve öğretim üyeleri tarafından kurulmuş olan dinî bir dernektir. ## Kuruluş amacı [Medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese)lerin hocaları, İslam ilahiyatıyla ilgilenenler ve "[İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)'ın yücelmesi"nin gereklerine inanmış gönüllülerden oluşan bu cemiyet, eğitim yöntemlerini uygulayarak [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)lara ilim ve İslam'ı sevdirmeyi, öğrenmeye teşvik etmeyi, İslam konusunda yeterli bilgisi olan ve çağın ihtiyaçlarını bilip anlayabilecek derecede fen bilimleriyle uğraşan öğrenciler yetiştirmeyi ve onların maddî ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlamıştır.[^1] ## 26 Eylül 1919 tarihli beyannâmesi Cemiyetin kuruluş amacında siyaset yapmak bulunmamakla beraber siyasi partilere üye olabilecekleri belirtilmişti. Ülke içerisinde gelişen olaylar sonucu cemiyetin kuruluş beyannâmesinde yer alan siyasetle uğraşmama kararına uyulmadı. [İkdam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kdam) Gazetesi'nin 26 Eylül 1919 beyannâmeli nüshasında [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye)ciler aleyhinde ağır ifadeler ve hakaretler içeren bir bildiri yayınlanmıştı.[^2][^3] Cemiyet-i Müderrisîn'in siyaset yapmama kararı bu bildiri ile delinmişti. Siyaset sahnesinde adını duyurduğu ve bağlılık bildirgesi olarak nitelendirilen bu beyannâmeden sonra [Said Nursî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Nurs%C3%AE) ve M. Tâhir Efendi gibi üyelerin de aralarında bulunduğu bazı üyeler istifa etmiştir.[^4] Daha sonra Kasım 1919'da genel kurula giden cemiyet, adını Teâlî-i İslâm Cemiyeti olarak değiştirerek faaliyetlerini ağırlıklı olarak siyasal alanda sürdürmüştür.[^5] ## Teâlî-i İslâm Cemiyeti dönemi Din ve devlet ayrılığına taraftar olmadan teolojik, ahlaki ve sosyal yollarla siyasi hayata etkide bulunmaya çalışmış, [Hürriyet ve İtilaf Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrriyet_ve_%C4%B0tilaf_F%C4%B1rkas%C4%B1)'nı desteklemiş ve Anadolu hareketine cephe almıştır. Merkezi [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da bulunan bu cemiyet Konya ve civarında yoğun faaliyet göstermiştir. 19 Şubat 1919'da kurulan Müderrisîn Cemiyeti'nin 24 Kasım 1919'da genel kurul toplantısındaki karar gereğince [Teâlî-i İslâm Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemiyet-i_M%C3%BCderrisin) ismini aldı ve [Mustafa Sabri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sabri_Efendi)'nin şeyhülislam olması üzerine başkanlığa İskilipli Mehmed Âtıf Hoca getirildi. Cemiyet, ilk olarak [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'in Yunanlar tarafından işgalini protesto eden ve yeni bir tehlike olarak ortaya çıkan [Bolşevizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bol%C5%9Fevizm)'e ve işgal kuvvetlerine karşı beyannameler yayımladı.[^6] Anadolu'nun çeşitli yerlerinde şubeleri açıldı. [Teâlî-i İslâm Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemiyet-i_M%C3%BCderrisin)'nin Konya şubesi 1920 tarihli [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) seçimlerine katılmak istemişlerdir. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ise bunda bir mahzur görmemiştir.[^7] İstanbul hükûmetinin baskıları sonucu meşihat makamınca hazırlanıp [Teâlî-i İslâm Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemiyet-i_M%C3%BCderrisin) adına [Millî Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) aleyhinde dağıtılan bir beyannâme cemiyeti töhmet altında bıraktı. Böyle bir beyannamenin hazırlandığını öğrenen [Tâhir'ül Mevlevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%A2hir%C3%BC%27l-Mevlev%C3%AE), [İskilipli Mehmed Âtıf Hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skilipli_%C3%82t%C4%B1f_Hoca) ve diğer bazı üyeler buna tepki gösterdiler. Yapılan müzakerede [Mustafa Sabri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sabri_Efendi)'nin damadı [Bergamalı Zeki Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bergamal%C4%B1_Zeki_Efendi) cemiyetin beyannâmeyi kabul etmesini, aksi durumda vatana hıyanet sayılacağını söyledi, ancak beyannamenin aleyhinde olanların daha güçlü olduğunu görünce kabul edilse de edilmese de hükûmetin bu beyannâmeyi Anadolu'ya göndereceğini söyledi. Bu yoğun baskı altında yapılan oylamada kabul ve red oylarının eşit gelmesi üzerine o sırada başkan olan İskilipli Mehmed Âtıf Hoca'nın olumsuz oy vermesiyle beyannâme usulen reddedildi; buna rağmen mühürsüz ve imzasız olarak Yunan uçaklarından [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) üzerine atıldı.[^8] ## Kurucular Kurulu - Fâtih [dersi'âmlarından](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris) Abdülfettah - Fâtih *dersi'âm*larından [Geyveli İbrâhim Hakkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geyveli_%C4%B0br%C3%A2him_Hakk%C4%B1) - Fâtih *dersi'âm*larından [İskilipli Mehmed Âtıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skilipli_%C3%82t%C4%B1f_Hoca) - Bâyezîd *dersi'âm*larından [Ermenekli Mustafa Safvet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenekli_Mustafa_Safvet) ## Yönetim Kurulu - Başkan: Fâtih Dersi'âmlarından [Mustafa Sabri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sabri_Efendi). - Başkan Yardımcısı: Dârü'l-Hilâfeti'l-İbtidâ-i Dâhil Medreseleri Umum Müdürü [İskilipli Mehmed Âtıf Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skilipli_%C3%82t%C4%B1f_Hoca). - Genel Sekreter: Dârü'l-Hilâfeti'l-Âliyye İbtidâ-i Dâhil Medreseleri Osmanlı Edebiyatı Müderrisi [Ermenekli Mustafa Safvet Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenekli_Mustafa_Safvet_Efendi). ## Üyeler - Dârü'l-Hikmeti'l-İslâmiye a'zâsından Eşref Efendizâde Şevketî - Dârü'l-Hikmeti'l-İslâmiye a'zâsından [Sa'îd Nursî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Nurs%C3%AE) - Fâtih Dersi'âmlarından Düzceli Zâhid - Dârü'l-Hilâfeti'l-Aliyye Sahn Medreseleri Fıkıh Müderrislerinden Seydişehirli Hasan Fehmi - Dârü'l-Hilâfeti'l-Aliyye İbtidâ-i Dâhil Medreseleri Mantık Müderrisi Manisalı Mustafa - Fâtih Dersi'âmlarından Âsitâneli Hâfız Abdullah - Dersi'âm Sinoplu Mehmed Emîn Efendi - Süleyman Hilmi Tunahan (Genel Sekreter) Mustafa Sabri Efendi'nin [Dâmâd Ferid](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Ferid_Pa%C5%9Fa) kabinesinde [şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) olarak görev alması üzerine boşalan başkanlığa [İskilipli Mehmed Âtıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skilipli_%C3%82t%C4%B1f_Hoca) seçilmiştir. ## Ayrıca Bakınız - [Osmanlı'da eğitim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_e%C4%9Fitim) - [Osmanlı toplumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_toplumu) - [Osmanlı İmparatorluğu'nda din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_din) [^1]: Kemâl Gurulkan, Köprü Dergisi, Güz 2000, 72.sayı. [^2]: Milli Mücadele Başlarken. 1919. [^3]: Millî Mücâdele Dönemi Beyannâmeleri ve Basını. 1990. [^4]: Mahfel, 1340 Ca., Sayı: 19 [^5]: İkdam, 25 Teşrinisânî 1335, No: 8185 [^6]: TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 22, sayfa: 583 [^7]: Tarık Zafer Tunaya, Türkiye'de Siyasal Partiler Cilt 2, Sayfa:384-385 [^8]: TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 40, sayfa: 207