# Cemal Granda
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Granda
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Cemal Granda, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cemal_Granda (CC-BY-SA-4.0)
- **Doğum adı:** Ali Cemalettin
- **Doğum tarihi:** 1910
- **Doğum yeri:** Salihli, Osmanlı Devleti
- **Ölüm tarihi:** 1978
- **Ölüm yeri:** Yalova, Türkiye
- **Vatandaşlık:** Türk
- **Tanınma nedeni:** 1927-1938 arasında Atatürk'ün sofrasında hizmet etti.
- **Önemli eser:** Atatürk'ün Uşağının Gizli Defteri
- **Eş:** Kadriye Hanım (e. 1956)
**Cemal Granda** (1910, [Salihli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salihli) – 1978, [Yalova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yalova)), Türk garson ve anı yazarıdır. 1927-1938 yılları arasında Cumhurbaşkanı [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)’ün sofrasında hizmet etmiş, bu süre zarfında devlet adamları, yazarlar ve bilim insanlarının katıldığı sayısız tartışmaya tanıklık etmiştir. Emekliliğinde kaleme aldığı anıları *Atatürk’ün Uşağının Gizli Defteri*, Atatürk’ün özel hayatına dair birinci elden, ayrıntılı gözlemler içermesi nedeniyle araştırmacılarca değerli bir kaynak kabul edilir.
## Yaşamı
1910 yılında Salihli'de doğdu. Asıl adı Ali Cemalettin'dir.[^1] Babası, baş komiser Mustafa Kamil Efendi idi. Babasının işi dolayısıyla ailesi o küçük yaşta iken [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'ya taşındı. Babasını dokuz aylıkken kaybetti. Hocaalizade Mektebi'nde ve [Bursa Sultanisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa_Anadolu_Erkek_Lisesi)'nde öğrenim gördü.
1925'te ailesiyle İstanbul'a göç etti. [Kandilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandilli)’ye yerleştiler. Cemal Granda, Türkiye Seyr-i Sefain İdaresi'nde kamarot olarak işe başladı. Bu görevi sayesinde çok sayıda Avrupa limanını gördü.
1926'da, genç Türkiye Cumhuriyeti’ni Avrupa’da tanıtmak amacıyla “seyyar sergi”ye dönüştürülen **Karadeniz Vapuru**nda kamarot olarak görevlendirildi. 12 Haziran – 5 Eylül 1926 tarihleri arasındaki 86 günlük sefer, 14 ülkede 16 limana uğradı ve yaklaşık 60 000 ziyaretçi ağırladı.[^2] Bu görevi sırasında bir gün bir telsiz emriyle yoldan dönüp Gazi Mustafa Kemal'i [Mudanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mudanya)'dan alıp [Bandırma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Band%C4%B1rma)'ya götürdüklerinde ilk kez O'nu uzaktan gördü.[^3]
Atatürk'ün hizmetine 3 Temmuz 1927'de girdi. 1938 yılına kadar 12 yıl boyunca Atatürk'ün sofrasında hizmet etti. [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu) çıktığında, gemilerde ikinci direk anlamına "*Granda*" terimini soyadı olarak aldı. Atatürk'e hizmet ettiği yıllarda [Ruşen Eşref Ünaydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ru%C5%9Fen_E%C5%9Fref_%C3%9Cnayd%C4%B1n) ve [Kılıç Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7)'nin teşviki ile anılarını not etti. Ancak [Dolmabahçe Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmabah%C3%A7e_Saray%C4%B1)'na hizmetçi olarak alınan bir Alman kadınının, tuttuğu notlar yüzünden kovulduğunu görünce aynı akıbete uğramamak için anılarını gizli olarak not etmiştir.
### Sofrada gözlemledikleri
Granda’ya göre Atatürk genellikle mütevazı yer, çoğu akşam sadece yoğurt-ayran, bir dilim ekmek ve kimi zaman da [kuru fasulye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuru_fasulye)-pilavla yetinirdi. [Sarı leblebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leblebi) en sevdiği meze iken sarımsak, soğan, pastırma ve sucuk gibi keskin kokulu yiyecekler sofraya çıkarılmazdı. Misafirler ayrıldıktan sonra mutfağa inip ikinci tabak fasulye-pilav aldığı da olurdu.[^4]
Granda, sofrayı bir “akademi” olarak betimler: bakanlar, yazarlar ve bilim insanları sabaha dek dil, tarih ve politika tartışır; Atatürk bu rahat ortamda fikirlerini sınar ve kişilikleri ölçer.[^5]
Atatürk'ün ölümünün ardından bir süre İstanbul'da çeşitli işlere girip çıktıktan sonra [Zonguldak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zonguldak)’ta Etibank Ereğli Kömür İşletmeleri’nde “kontrol memuru” olarak çalıştı, yaklaşık kırk lojman ve idari binayı denetleyip kapıcı ile odacıların üniforma ve temizlik kurallarına uymasını sağlıyordu.[^6] [Denizcilik Bankası’](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizcilik_Bankas%C4%B1)nın termal oteli "mübayaa memurluğu"ndan emekli oldu.[^7]
1947’de Zonguldak’ta 210 sayfalık elyazması hâlinde başlayan anılar, gazeteci Turhan Gürkan’ın redaksiyonuyla 1959’da *Şehir* gazetesinde “Atatürk’ün Sofrası” başlığıyla tefrika edildi. Metin daha sonra 432 sayfaya çıkarıldı ve 1971’de *Atatürk’ün Uşağının Gizli Defteri*, 1973’te ise *Atatürk’ün Uşağı İdim* adıyla kitaplaştı.[^8]
Emeklilik günlerini [Yalova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yalova)'da geçirdi. 1978 yılında Yalova'da öldü.
### Aktardığı önemli olaylardan bazıları
- [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile [Reşit Galip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fit_Galip) arasındaki şiddetli münakaşa:
**Reşit Galip**:(Ayağa kalkıp zamanın Milli Eğitim Bakanı [Esat Sagay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esat_Sagay)'ı kastederek) *Yaşlı insanlara vekillik yaptırılmamalı. Memlekete fayda yerine zarar getiriyor.* **Atatürk**: *Memlekette Maarif Vekili yok mu? Var ya...Esat Hoca mükemmeldir.* **Reşit Galip**: *Çok iyi ama çok da ihtiyar. Artık ondan geçmiştir. Bu memleketin Maarif Vekili o adam değildir.* **Atatürk**: *Yahu nasıl olur? Bu adam beni okutmuştur, nasıl Maarif Vekili olamazmış?* **Reşit Galip**: *Değil seni okutmak, senin Allahını okutsa yine bu adam Maarif Vekili olamaz.* **Atatürk**: *Lütfen sofrayı terkediniz!* **Reşit Galip**: *Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Gerçi biz saraydayız ama hocanız Hace-i Sultani (Padişah hocası) değildir. Cumhuriyette serbesttir...* **Atatürk**: *Öyleyse müsaade ederseniz ben terkedeyim.* diyerek sofradan kalkmış ve salondan çıkıp gitmiştir.[^9]
[^1]: Uzun, Zübeyir. Cemal Granda (1910-1978). 24 Mayıs 2021.
[^2]: Seyyar Sergi Gemisi Karadeniz.
[^3]: Atatürk'ün uşağı: Cemal Granda. 1 Ekim 2006.
[^4]: Erdoğan, Abdullah. Atatürk’ün Sofrası. Journal of Universal History Studies, 2019, s. 288-295.
[^5]: Erdoğan, Abdullah. Atatürk’ün Sofrası. Journal of Universal History Studies, 2019, s. 288-295.
[^6]: Atatürk’ün Hizmetkârı Cemal Granda. 1 Ekim 2006.
[^7]: Uzun, Zübeyir. Cemal Granda (1910-1978). 24 Mayıs 2021.
[^8]: Atatürk’ün Uşağı’nın Gizli Defteri. 7 Ekim 2019.
[^9]: Turhan Gürkan, Atatürk'ün Uşağının Gizli Defteri, Fer Yayınları, İstanbul, 1971 s.50-51