# Celalettin Arif
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Celalettin_Arif
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Celalettin Arif, https://tr.wikipedia.org/wiki/Celalettin_Arif (CC-BY-SA-4.0)
* (public-domain)*
- **Makam:** Türkiye Büyük Millet Meclisi İkinci Başkanı; TBMM Adliye Vekili; Türkiye Büyük Millet Meclisi; 1. Dönem Milletvekili; Meclis-i Mebûsan Başkanı; Meclis-i Mebûsan; 6. Dönem Mebusu
- **Dönembaşı:** 23 Nisan 1920; 3 Mayıs 1920; 23 Nisan 1920; 4 Mart 1920; 12 Ocak 1920
- **Dönemsonu:** 30 Mart 1921; 30 Mart 1921; 16 Nisan 1923; 18 Mart 1920; 18 Mart 1920
- **Öncegelen:** Yeni makam; Yeni makam; Reşat Hikmet Bey
- **Sonragelen:** Makam kaldırıldı; Yusuf Kemal Tengirşenk; Makam kaldırıldı
- **Seçim bölgesi:** 1920 – Erzurum; 1919 – İstanbul
- **Hükümdar:** VI. Mehmed
- **Doğum tarihi:** 1875
- **Doğum yeri:** Erzurum, Osmanlı Devleti
- **Ölüm yeri:** Paris, Fransa
- **Meslek:** Hukukçu, siyasetçi
**Celalettin Arif** (1875, [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) - 1928, [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)), İstanbul Barosu'nun eski başkanlarından olan Celalettin Arif, [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)'nin kurulması ile birlikte yürütme görevi verilen [I. İcra Vekilleri Heyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._%C4%B0cra_Vekilleri_Heyeti) ve (ismen) [II. İcra Vekilleri Heyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._%C4%B0cra_Vekilleri_Heyeti)'nde Adliye Vekilliği ve TBMM [1. Dönem](https://turkipedia.org/tr/wiki/TBMM_1._d%C3%B6nem_milletvekilleri_listesi)de [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) milletvekilliği yapmış hukukçu ve siyasetçidir.
## Hayatı
Erzurumlu [Mehmet Arif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Arif_Bey_%28tarih%C3%A7i%29)'in oğludur. [Soğukçeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fuk%C3%A7e%C5%9Fme) Askeri Rüştiyesi ve [Mekteb-i Sultani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galatasaray_Lisesi)'yi bitirdikten sonra, [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'da hukuk ve siyasal bilgiler öğrenimi gördü. 1901 yılından 1908 yılına kadar [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'de avukatlık yaptı. 1908 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönerek [Hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi_Hukuk_Fak%C3%BCltesi) ve [Mülkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_%C3%9Cniversitesi_Siyasal_Bilgiler_Fak%C3%BCltesi) mekteplerinde [anayasa hukuku](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anayasa_hukuku) dersleri okuttu. 1914-1920 yılları arasında İstanbul Dava Vekilleri Cemiyeti Reisi ([İstanbul Barosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Barosu) başkanı) olarak görev yaptı.
[Osmanlı Ahrar Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ahrar_F%C4%B1rkas%C4%B1)'nın kurucuları arasında yer aldı. [Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_6._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi)'na İstanbul mebusu olarak seçildi. [Reşat Hikmet Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fat_Hikmet_Bey)'in ölümü üzerine, 4 Mart 1920'de, Meclis-i Mebûsân Reisliğine seçildi. 4 Mart 1920 tarihinde başkanlığına seçildiği Meclis-i Mebusan'ı, İstanbul'un bundan 12 gün sonra, 16 Mart 1920'de işgal edilmesi üzerine terk ederek [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya geçti ve Erzurum milletvekili sıfatıyla [Millî Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) saflarında yer aldı. 23 Nisan 1920 tarihinde açılan TBMM'nin 24 Nisan'da yapılan Meclis Başkanlığı seçimine tek aday olarak giren [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) 120 mebustan 110'unun oyuyla birinci başkan (reis-i evvel) seçilmiş, Celalettin Arif Bey ise 109 oyla ikinci başkan (reis-i sani) seçilmiştir.[^1] Daha sonra Adliye Vekilliği, Muvakkat İcra Encümenliği, Roma Büyükelçiliği görevlerinde de bulundu.
[TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)'yi Mustafa Kemal'in aksine, Kurtuluş Savaşı'nın nüvesi olarak görmeyip başkanı olduğu Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nın geçici bir dairesi olarak algıladığından Mustafa Kemal ile aralarında kısa zamanda görüş ayrılıkları oluştu. Eylül 1920 tarihinde [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan) üzerine taarruz hazırlıklarının yapıldığı bir sırada olağanüstü yetkilerle Doğu illeri Genel Valiliği'ne ([Rize](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rize), [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum), [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van), [Beyazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz%C4%B1t) illeri TBMM tarafından uygun görülecek başka bölgeleri de içine almak üzere) atanmasını önermesi ve Mustafa Kemal'e çektiği ültimatom içerikli telgraflar kötü bir etki yarattı. 1921 yılı başında [Roma Büyükelçiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27nin_%C4%B0talya_B%C3%BCy%C3%BCkel%C3%A7isi)'ne atanarak Adliye Vekilliğine vekaleten [Zekai Apaydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zekai_Apayd%C4%B1n) getirildi. Ocak 1921 tarihinde teşkil edilen [II. İcra Vekilleri Heyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._%C4%B0cra_Vekilleri_Heyeti)'nde de Adliye Vekili sıfatını muhafaza etmekle birlikte, bu görevi vekaleten [Hafız Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haf%C4%B1z_Mehmed_Bey) yürüttü.
1928 yılında Paris'te öldü.[^2]
[^1]: Mustafa Kemal Atatürk’ün meclis başkanlığına bir oy farkla seçildiği iddiası.
[^2]: TBMM zabıt cerideleri.