# Celâyirler

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2yirler
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Celâyirler, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%A2yirler (CC-BY-SA-4.0)

![1207 yılında Moğol İmparatorluğu’na bağlı Celâyir boyunun anavatanı (kırmızı kutu)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/Homeland_of_the_Jalair_tribe_of_the_Mongol_Empire_in_1207.png)
*1207 yılında Moğol İmparatorluğu’na bağlı Celâyir boyunun anavatanı (kırmızı kutu) (Khiruge, CC-BY-SA-4.0)*

**Celâyir** ([Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca): Жалайр; [Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a): Жалайыр; [Özbekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek%C3%A7e): Jaloyir), [Türkleşmiş Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk-Mo%C4%9Fol_gelene%C4%9Fi)[^1][^2] veya [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)[^3] kökenli bir boydur. Bu boy, ilk olarak 910 yılına ait [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) kaynaklarında *“Chaladi”* adıyla geçmektedir.[^4] Daha sonraki kayıtlara göre, günümüz Orta ve Doğu Moğolistan’ında, [Merkitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkit) ile [Keraitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keraitler) arasında, [Kerulen Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerulen_Nehri) ve [Orhun Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Nehri) kıyılarında yaşadıkları belirtilmektedir.[^5][^6] 13. yüzyılda [Moğol istilaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1)nın ardından Celayir boyu, [Orta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Batı Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Asya)’ya yayıldı. Celayirler, çeşitli Moğol ve Türk halklarının bir parçası haline geldi. Celayirler, Moğolistan’ın en büyük etnik grubu olan [Halha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1)’nın kurucu boylarından biridir.[^7] Orta Asya'ya göç eden Celayirler oradaki Türk halklarının bir parçası oldular. [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a giden Celayirler, [Celayir Sultanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2yir_Sultanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nı kurdular ve bugünkü [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) topraklarına kadar genişlediler.

## Etimoloji

[Yuri Zuyev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuri_Zuyev), “Celâyir” (~ Yalair) isminin, [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)’nın (758-843) yönetici hanedanı olan [Yaglakar uruğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaglakar_uru%C4%9Fu)ndan (*~ yağla er*, * 'kutsanmış hükümdar' *) gelebileceğini öne sürdü.[^8]

Bazı akademisyenler, Celâyirlerin [Asya Hunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) ve [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) konuşan halklarla akraba oldukları hipotezini ortaya koymaktadır.[^9]

[^1]: CELÂYİRLİLER - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/celayirliler>
[^2]: GÖKÇEK, Mehmet Fatih. Avnî'nin Târîh-i Feth-i Kalʻa-ı Bağdâd an-Yed-i Sultân Murâd Hân-ı Râbi‘ İbn Sultân Ahmed Hân İsimli Kasidesi. 30 Ekim 2015, s. 1. <http://dx.doi.org/10.18795/ma.78493>
[^3]: Zuev, Yu A.. Early Turks: Essays on history and ideology. Daik-Press, 2002, s. 104-105.
[^4]: Atwood, Christopher P. Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, s. 257. <https://www.academia.edu/8855875>
[^5]: Peers, Chris. Genghis Khan and the Mongol War Machine. Pen and Sword, 31 Mart 2015, s. 15. <https://www.google.com/books/edition/Genghis_Khan_and_the_Mongol_War_Machine/qPmxBgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT15>
[^6]: History of Mongolia, Volume II, 2003 (Mongol Ulsyn tüükh, Том II (History of Mongolia, Vol. 2) — published in Ulaanbaatar, 2003)
[^7]: Britannica. <https://www.britannica.com/topic/Khalkha-people>
[^8]: Zuev, Yu A.. Early Turks: Essays on history and ideology. Daik-Press, 2002, s. 104-105.
[^9]: Жалайр. <https://mongoltoli.mn/history/h/404>