# Celâl Nuri İleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l_Nuri_%C4%B0leri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Celâl Nuri İleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%A2l_Nuri_%C4%B0leri (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Nuri_bey.jpg) * (public-domain)* - **Doğum yeri:** Gelibolu - **Ölüm yeri:** İstanbul - **Meslek:** Gazeteci, yazar, siyasetçi ve fikir adamı - **Milliyet:** Türk - **Eğitim:** İstanbul Hukuk Mektebi - **Akrabalar:** Sedat Nuri İleri (kardeşi); Suphi Nuri İleri (kardeşi); Rasih Nuri İleri (yeğeni) ![17 Kasım 1923 tarihli Resimli Gazete'nin 11. sayısında Celal Nuri Bey'e dair bir çizim](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/1923_11_17_Resimli_Gazete_Celal_Nuri.jpg) *17 Kasım 1923 tarihli Resimli Gazete'nin 11. sayısında Celal Nuri Bey'e dair bir çizim (Resimli Gazete, public-domain)* **Mehmet Celâl Nuri İleri**[^1] (15 Ağustos 1881, [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu) – 1 Kasım 1938,[^2] [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), Türk gazeteci, yazar, siyasetçi ve fikir adamıdır. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’nden Cumhuriyet’e geçişin önemli simalarından birisidir. [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu) mebusu olarak [Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_6._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi)’nda yer almış, ardından [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)’nin ilk 4 döneminde milletvekilliği yapmış bir siyasetçi; 50 civarında kitap ve 2200’den fazla makale yayımlayarak Türk düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiş bir gazeteci ve fikir adamı olan Celal Nuri, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)’ndan sonra Anadolu’da verilen ulusal mücadeleyi destekleyen [*İleri*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0leri_%28gazete%29) gazetesinin sahibi idi. Batıcı düşünce akımının önemli temsilcilerinden birisi olarak fikirleriyle yeni cumhuriyetin fikri mimarlarından birisi olmuştur. İstanbul Radyosu’nun kurucusu ve karikatürist [Sedat Nuri İleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedat_Nuri_%C4%B0leri) ile gazeteci ve hukuk profesörü [Suphi Nuri İleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suphi_Nuri_%C4%B0leri)'nin ağabeyidir. [Rasih Nuri İleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rasih_Nuri_%C4%B0leri)'nin amcasıdır. ## Yaşamı 15 Ağustos 1881’de [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)’da dünyaya geldi. Babası, devlette çeşitli kademelerde hizmette bulunduktan sonra 1908’de [Meclis-i Âyan üyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan_%C3%BCyeleri_listesi) olan [Mustafa Nuri Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Nuri_Bey); annesi ise Adana valiliği, Bahr-i Sefid (Ege Adaları) Valiliği ve Hariciye Nazırlığı gibi görevlerde bulunmuş devlet adamı [Abidin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82bidin_Pa%C5%9Fa)’nın büyük kızı Nefise Hanım’dır. Asıl adı Mehmet Celaleddin idi. Babasına olan sevgisinden ötürü adına “Nuri” mahlasını ekledi.[^3] 3 çocuklu ailenin en büyük evladı idi. Kardeşleri [Sedat Nuri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedat_Nuri_%C4%B0leri) ve [Suphi Nuri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suphi_Nuri_%C4%B0leri)'dir. Çocukluğu mutasarrıf ve vali muavini olarak görevli bulunduğu [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu), [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1) ve Canik'te geçti. İlköğrenimini taşra okullarına devam ederek ve özel hocalardan ders alarak tamamladıktan sonra ortaöğrenimini yatılı olarak [Galatasaray Mekteb-i Sultanisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galatasaray_Lisesi)'nde, yüksek öğrenimini [İstanbul Hukuk Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi_Hukuk_Fak%C3%BCltesi)'nde tamamladı. Hukuk öğrenimi devam ederken Fransızcasını ilerletmek amacıyla Hariciye Nezareti Tahrirât-ı Hariciye Kalemi'ne devam etti.[^4] [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)’in ilanından önce aynı okulda kamu hukuku alanında doktorasını tamamladı.[^5] ### Gazetecilik yaşamı Celâl Nuri, çalışma hayatına avukat olarak başladıysa da asıl mesleği gazetecilik oldu. [*Le Courrier d'Orient*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Le_Courrier_d%27Orient), [*Jeune Turc*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jeune_Turc), [*Tanin*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanin), [*İkdam*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kdam) gibi Türkçe ve Fransızca pek çok gazetede ve [*İçtihat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7tihat), [*Türk Yurdu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Yurdu), [*Resimli Kitap*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resimli_Kitap) gibi dergilerde makaleler yayımlayarak başladı. Yazılarında meşrutiyetin hukuki boyutunu, Osmanlı Devleti'nin çöküş sebeplerini tartışmakta; II. Abdülhamit'i ve devrin hükûmetlerini eleştirmekteydi. *Hürriyet-i Fikriyet* ve *Edebiyat-ı Umumiye* adlı dergileri ile Ocak 1918'de yayın hayatına giren Âti gazetesi kendisinin sahip olduğu yayın organlarıdır. Âti, 10 Şubat 1919'da kapatıldı ancak hemen ertesi günü İleri adıyla yayın hayatına devam etti.[^6] Milli Mücadele yılları boyunca *İleri* gazetesinde Anadolu'da başlayan kurtuluş hareketini destekledi. Gazete 1924 yılında kapandı. Celâl Nuri, gazetenin kapanmasından sonra herhangi bir basın yayın organında görünmedi.[^7] #### Kılıç Ali tarafından yaralanması olayı 1924 yılında milletvekili [Kılıç Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7)’yi kızdıran bir yazısı nedeniyle gazetesi basılan Celâl Nuri, 30 Temmuz 1924’te Kılıç Ali tarafından yaralandı.[^8] Olayın gelişim sürecinde İçişleri Bakanı [Ferit Tek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Ferit_Tek)’in istifası, yerine [Recep Peker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Peker)’in atanması gerçekleşti. Olay, haftalarca Türk basınında yankı buldu. ### Siyasi yaşamı Celâl Nuri’nin siyasi yaşamı 22 Kasım 1919’da [Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_6._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi)’na Gelibolu milletvekili olarak girmesiyle başladı; 1935 yılına kadar sürdü.[^9] Mebusan Meclisi’nde [Misak-ı Milli](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%AEs%C3%A2k-%C4%B1_Mill%C3%AE)’nin müsveddesini kaleme almış olan Celâl Nuri, [İstanbul'un İşgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_%C4%B0%C5%9Fgali)’nden sonra Mart 1920’de İngilizler tarafından tutuklanarak [Malta’ya sürülenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_s%C3%BCrg%C3%BCnleri) arasındaydı. Kasım 1921’de Malta’dan dönebildi. Malta sürgününden döndükten sonra, [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu) (1920-1927) ve [Tekirdağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekirda%C4%9F) (1927-1935) milletvekili olarak dört dönem TBMM’de bulundu. [1924 Anayasası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Es%C3%A2siye_Kanunu_%281924%29)’nı hazırlayan komisyonda başkan ve raportör olarak görev yaptı. Soyadı Kanunu çıktığında “İleri” soyadını aldı. 1 Kasım 1938'de İstanbul'da öldü.[^10] ## Düşünce yaşamı ve eserleri Celâl Nuri, 50 civarında kitap ve 2200'den fazla makale yayımlayarak Türk düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Yazılarında kendi isminin dışında *Helvacızâde*, *Afife Fikret*, *Haydar Kemal*, *Tarık Celâl*, *Mehmet Celâl* gibi isimler kullandı; Fransızca eserlerinde ise *Djelal Noury* ve *N. D Helva* gibi isimler kullandı.[^11] Eserlerinde bazı maddeci, pozitivist düşünürlerin fikirlerini aktardı; bu sırada dinle ilgili bazı düşüncelerinden dolayı eleştiriler aldı. Gerek cumhuriyet öncesinde gerekse sonrasında pek çok kalem kavgasına girdi. [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp), [Ahmet Ağaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_A%C4%9Fao%C4%9Flu_%28siyaset%C3%A7i%29), [Ali Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Kemal) ile tartışmaları oldu. Yaşamı boyunca pek çok ülkeye seyahat etmiş, kutuplara kadar gitmiş olan[^12] Celâl Nuri, Amerika gezisi hariç tüm gezilerini seyahatname olarak yayımladı. Yazılarında kadının eğitimi meselesine büyük önem verdi. *Taç Giyen Millet* ve *Türk İnkılabı* eserlerinde Türk modernleşmesinin ana hatlarını ortaya koydu. Latin harflerine geçiş çalışmaları ile beraber bazı okul kitapları hazırladı. Eserlerinden bazıları şunlardır: - Selanik Muhtırası - Taç Giyen Millet (1923) - Ahir Zaman - Anarsizim Hükûmetsizlik Meslek-i Felsefesi - Türk İnkılâbı (1926) - Kendi Nokta-i Nazarımdan Hukuk-u Düvel - Havaici Kanuniyyemiz - Tarih-i Tedenniyat-ı Osmaniye - İttihad-ı İslam (1913) - Kadınlarımız - Hatem'ül Enbiya - İlel-i Ahlakıyyemiz (1916) - Tarih-i İstikbal - Müslümanlara Türklere Hakaret Düsmanlara Riayet ve Muhabbet - Mukadderat-ı Tarihiye - Türk Devrimi - Türk İnkılâbı - Uygarlık Çatısmasında Türkiye - Harpten Sonra Türkleri Yükseltelim - İştirak etmedigimiz Hareket - Kara tehlike (1918) - Kutup Musahebeleri - İlk Gramer - İlk Okuma Yazma Kitabı - Türkçe (1916) - Simal Hatıraları - Millet ve Meclis - Coğrafya-yı Tarih-i Mülk-i Rum - Devlet ve Meclis Hakkında Musahabeler (1932) - Dil ve Edebiyat Yazıları - Hiç Bilmeyenlere Türkçe Alfabe ve Hece - Perviz - Merhume - Ölmeyen: Masal ## Yeniden yayımlanan başlıca eserleri - *Kadınlarımız*, haz. Özer Ozankaya, Ankara 1993. - *Türk İnkılabı*, haz. Recep DUYMAZ, İstanbul 2000. - *Uygarlıklar Çatışmasında Türkiye*, haz. Mahir Aydın, İstanbul 2004. - [*Devlet ve Meclis Hakkında Musahabeler*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_ve_Meclis_Hakk%C4%B1nda_Musahabeler), haz. [Halit Erdem Oksaçan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halit_Erdem_Oksa%C3%A7an), İstanbul 2007. - *Dil ve Edebiyat Yazıları*, Hazırlayan; Dr. Recep DUYMAZ, İstanbul 1995. [^1]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^2]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^3]: Hatice Çöpel, Celal Nuri İleri’nin Din Anlayışı, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü Din Felsefesi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Konya 2010 [^4]: Necmi Uyanık, Batıcı Bir Aydın Olarak Celal Nuri İleri, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 15, Güz 2004. [^5]: Necmi Uyanık, Celal Nuri İleri ve Tarih Anlayışı, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 16, Güz 2004. [^6]: Hatice Çöpel, Celal Nuri İleri’nin Din Anlayışı, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü Din Felsefesi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Konya 2010 [^7]: Hatice Çöpel, Celal Nuri İleri’nin Din Anlayışı, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü Din Felsefesi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Konya 2010 [^8]: Necmi Uyanık, Batıcı Bir Aydın Olarak Celal Nuri İleri, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 15, Güz 2004. [^9]: Necmi Uyanık, Batıcı Bir Aydın Olarak Celal Nuri İleri, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 15, Güz 2004. [^10]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^11]: Necmi Uyanık, Batıcı Bir Aydın Olarak Celal Nuri İleri, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 15, Güz 2004. [^12]: Hatice Çöpel, Celal Nuri İleri’nin Din Anlayışı, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü Din Felsefesi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Konya 2010