# Cami Baykurt > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami_Baykurt > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Cami Baykurt, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cami_Baykurt (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7b/Abd%C3%BClk%C3%A2dir_Cami_Bey_Baykurt.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** TBMM Dahiliye Umuru Vekili; Türkiye Büyük Millet Meclisi; 1. Dönem Milletvekili; Meclis-i Mebûsan; 3., 4. ve 6. Dönem Mebusu - **Dönembaşı:** 3 Mayıs 1920; 23 Nisan 1920; 12 Ocak 1920; 17 Aralık 1908 - **Dönemsonu:** 13 Temmuz 1920; 16 Nisan 1923; 18 Mart 1920; 5 Ağustos 1912 - **1boşisim:** TBMM Reisi - **1isimveri:** Mustafa Kemal Atatürk - **Öncegelen:** Yeni makam - **Sonragelen:** Hakkı Behiç Bayiç - **Seçim bölgesi:** 1920 – Aydın; 1920 – Aydın; 1908 – Fizan; 1912 – Fizan - **Doğum adı:** Abdülkadir - **Doğum tarihi:** 1877 - **Doğum yeri:** İstanbul veya Bağdat, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Ankara, Türkiye - **Öğrenim:** Mekteb-i Harbiye - **Meslek:** Asker, siyasetçi - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu - **Hizmetyılları:** 1896-1908 - **Rütbesi:** Yüzbaşı **Abdülkâdir Cami Baykurt**[^1] (d. 1877, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) veya [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) - ö. 5 Kasım 1949, İstanbul), Türk asker ve siyasetçi. [TBMM 1. Dönem](https://turkipedia.org/tr/wiki/TBMM_1._d%C3%B6nem_milletvekilleri_listesi)de milletvekilliği ve [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın reislik ettiği I. İcra Vekilleri Heyeti'nin ilk iki ayında [Dahiliye Vekilliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7i%C5%9Fleri_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) yapmış siyaset adamıdır. Bu anlamda [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin ilk içişleri bakanıdır. [İslami sosyalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slami_sosyalizm)e yakın görüşleriyle tanınmıştır. Cumhuriyet'ten önce Osmanlı Devleti'nin [Trablusgarp Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_%28eyalet%29)'nde asker olarak görev yaptı ve buradaki anılarını yazarak Osmanlı Afrikası hakkında önemli bir eser bıraktı. [Beşiktaş Jimnastik Kulübü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fikta%C5%9F_JK) sporcusu ve kurucu üyesidir.[^2] ## Hayatı 1876'da dünyaya geldi. Doğum yeri çeşitli kaynaklarda İstanbul olarak gösterilir ancak TBMM arşivindeki bir belgede [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) olarak görülür.[^3] Babası Hacı Mehmet Münir Paşa, annesi Ayşe Hanım'dır. Ailesi tarafından verilen ismi “Abdülkadir” idi. Cami ismi, ünlü Trablusgarp kumandan ve valilerinden [Recep Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Pa%C5%9Fa) tarafından İranlı filozof [Molla Câmî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_C%C3%A2m%C3%AE)'ye ithafen ismine eklendi ve Abdülkadir Cami ismi ile tanındı. [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu)’ndan sonra “*Baykurt*” soyadını aldı.[^4] Soğukçeşme Askeri Rüşdiyesi, [Kuleli Askeri İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuleli_Asker%C3%AE_Lisesi) ve [Harp Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'nda öğrenim gördü. 1896 yılında [Harp Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'nu bitirerek orduya katıldı. Mezuniyetinin ardından, o zamanın muhalifleri için en uzak sürgün yeri olan [Trablusgarp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_%28eyalet%29)'a tayin edildi. Burada yaveri olduğu Vali Müşir [Recep Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Pa%C5%9Fa)'nın koruması altında, sürgündeki genç mekteplileri [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) cemiyetinde örgütledi. 1905-1906'da Fransızların güneydeki Canet vahasını işgali üzerine verilen görevle vahayı geri aldı. Hem komutan hem kaymakam olarak görev yaptığı Gat'ta iki yıl kaldı; kasabayı ve çevresinde yaşayan Tevarıklar'ı yakından tanıdı.[^5] Ölümünden çok sonra yayınlanacak anılarına kaynak sağlayacak olan yoğun notlar tuttu. Notlarında mekânları, sosyal hayatı, farklı etnik grupların özelliklerini ve hayvanları betimledi. Bu dönemde 1903 yılında [Beşiktaş Jimnastik Kulübü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fikta%C5%9F_JK)'nün kurucuları arasında yer almıştır. ### Siyasi Hayatı Yüzbaşıyken [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) ilan edilince askerlikten ayrıldı ve [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan) [1908-1912](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_3._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi) ve [1912 Nisan-Ağustos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_4._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi) dönemlerinde Fizan mebusluğu yaptı. Mecliste İttihat ve Terakki Fırkası'nın [Hizb-i Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hizb-i_Terakki) adlı sol kanadının kurucularından biri oldu. Ancak İttihat ve Terakki'nin genel çizgisine aykırı düşünce siyaseti bıraktı; bir süre gazetecilik yaptı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'de sansür memuru olarak görevlendirildi. [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'nin ardından yeniden siyasete atıldı; İzmir'de [Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCd%C3%A2faa-i_hukuk_cemiyetleri)'nin kurulmasında öncü oldu. [Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_6._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi)'na Aydın mebusu olarak seçildi; mecliste Anadolu hareketinin temsil edildiği [Felah-ı Vatan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fel%C3%A2h-%C4%B1_Vatan) grubunun başkanlığını yaptı. 16 Mart 1920'de [İstanbul'un işgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_%C4%B0%C5%9Fgali) sırasında İngilizler Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na girince [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya kaçtı. İlk TBMM'ye yine Aydın Mebusu olarak giren Cami Bey, 25 Nisan 1920'de geçici İcra Kuruluna seçildi. 3 Mayıs-13 Temmuz 1920 tarihleri arasında kısa bir süre Dahiliye Vekilliği yaptı. Sol görüşlü olduğu için Mustafa Kemal Paşa ile aralarında bazı görüş ayrılıkları çıktı. TBMM temsilcisi olarak [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma)'ya gönderilen Abdülkadir Cami Bey'in, bu görevi birkaç ay sürdü. 27 Nisan 1922'de temsilcilik görevinin bittiği kendisine bildirildi; geri dönmeyince istifa etmiş sayıldı ve milletvekilliği sona erdi. Buna rağmen TBMM [Londra Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra_Konferans%C4%B1_%281921%29)'na davet edildiğinde mevcut kadro içerisinde yer almıştır. ### Son dönemi Atatürk'ün ölümünden sonra yurda dönen Cami Baykurt, ölümüne kadar bazı gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. 1945'ten itibaren yazıları *Dikmen* ve *Görüşler* dergisi ile [*Tan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tan_%28gazete%2C_1926%29) gazetesinde yayımlandı. Çıkardığı *Yeni Dünya* gazetesi beş sayı yayımlanabildi. *Türkiye Emekçi Köylü Sosyalist Partisi* kurma isteği gerçekleşemedi. [Robert Kolej](https://turkipedia.org/tr/wiki/Robert_Lisesi)'de tarih, [Erenköy Kız Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erenk%C3%B6y_K%C4%B1z_Lisesi)'nde Fransızca öğretmenliği yaptı. [Çok partili düzen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_%C3%A7ok_partili_d%C3%B6nem)e geçiş sonrasında, 1948'de, aralarında Mareşal [Fevzi Çakmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_%C3%87akmak)'ın da bulunduğu bir grup tarafından kuruluş girişiminde bulunan [İnsan Hakları Derneği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_Haklar%C4%B1_Derne%C4%9Fi)'nin [Zekeriya Sertel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zekeriya_Sertel) ve [Tevfik Rüştü Aras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tevfik_R%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC_Aras) ile birlikte önderliğini yaptı. 5 Kasım 1949 tarihinde öldü. ## Başlıca eserleri - *Trablusgarp’tan Sahra-yı Kebire Doğru*, 1910. - *Osmanlılığın Atisi, Düşmanları ve Dostları*, 1913. - *Osmanlı Ülkesinde Hristiyan Türkler*, 1922; 1932; 2007, Karma Kitaplar). - *Son Osmanlı Afrikası'nda Hayat*, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009, ISBN 978-9944-88-722-9. [^1]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^2]: Beşiktaş Jimnastik Kulübü. bjk.com.tr. [^3]: Abdülnasır Yiner, Farklı İki Meclisten Bir Portre: Abdulkadir Cami Bey R.1293 (1878) -1949, Turkish Studies, Cilt 8, Sayı 11, Yıl: 2013. [^4]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^5]: Erhan Afyoncu, Osmanlı’nın Bilinmeyen Afrika sınırları, Bugün gazetesi, 13.01.2013.