Cağalazâde Mahmud Paşa

Cağalazâde/Cığalazâde/Cağaloğlu Mahmud Paşa (ö. Ocak 1643), 17. yüzyıl Osmanlı askeri ve devlet adamıdır.

Hayatı

Doğumu hakkında bilgi mevcut değildir. Babası, annesi Lucrezia tarafından Boşnak ve babası tarafından asil İtalyan Cigala hânedanına mensup Yusuf Sinan Paşa'dır. Annesi ise Mihrimah Sultan ve Hırvat asıllı Rüstem Paşa'nın kızı Ayşe Hümâşâh Sultan'ın kızı olan Sâliha Hanımsultan'dır.^{[1]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Ağustos 1996, s. 1513.} Amcası Carlo Cigala'dır.^{[2]Graf, Tobias P.. The Sultan's Renegades: Christian-European Converts to Islam and the Making of the Ottoman Elite, 1575-1610. Oxford University Press, 2017, s. 164, 180, 182.}

Mahmud Paşa'nın erken yaşamı bilinmiyor. 1600'de Emir Mehmed Paşa'nın yerine Şam Beylerbeyi yapıldı. Başarısızlığından ötürü bir yıl, bir ay ve 16 gün sonra azledildi.^{[3]el-Müneccid, Salâhaddîn. Selçuklu ve Osmanlı Döneminde Şam Valileri. Selenge, 2021, s. 77.} 1603'te, Osmanlı-Safevî Savaşı kapsamında gerçekleşen Şirvan kuşatmasında kalenin muhâfızıydı; beklenmedik bir saldırıya uğrayan hazırlıksız Osmanlı garnizonu kaleyi teslim etti. Mahmud Paşa bu olaydan az evvel kaçmıştı. 1604-1605 araları Diyâr-ı Bekr Beylerbeyliği görevini sürdürdü. 1607'de Bağdat Beylerbeyliğine tâyin edildi. Aynı sene, Bağdat'ta Celâlî İsyânları çerçevesinde yaşanan Taviloğlu Mustafa ayaklanmasını bastırdı.^{[4]Dabağyan, Levon P.. Osmanlı Ermenileri ve Bir Devrin Anatomisi: Bilinmeyen II. Abdülhamid Han. Yedirenk, 2015, s. 56.} Bağdat'ın güneyindeki Mahmudiye şehrini kurduğu belirtilmektedir.^{[5]Bayatlı, Nilüfer. Osmanlı Döneminde Bağdad Valileri (1534-1917). Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 2021, s. 193.} 1608'de azledilerek iki yıl devlet makamlarından uzaklaştırıldı.^{[6]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 925.}

Mahmud Paşa, 1610-1617 yıllarında Halep'i yönetti.^{[7]Bulduk, Abdulgani F.. Diyarbakır Valileri. Medrese Yayınları, 2007, s. 77.} 1612'de III. Mehmed'in kızı Hatice Sultan ile evlendi. Hatice Sultan'ın 1613'teki ölümü üzere, Ekim 1613'te yarı kardeşi Hümâşâh Sultan ile evlendi.^{[2]Graf, Tobias P.. The Sultan's Renegades: Christian-European Converts to Islam and the Making of the Ottoman Elite, 1575-1610. Oxford University Press, 2017, s. 164, 180, 182.[8]Öztuna, Yılmaz. Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi. Hayat Yayınları, 1965, s. 201.} 1614'te Dîvân-ı Hümâyun'da kubbe vezirliğine getirildi. 1623'te İstanbul'dayken, anbean şiddetlenen Abaza Paşa Ayaklanması'nı Yeniçeri ağası Kara Mezağı ile birlikte kontrol altına almakla sorumlandırıldı. Ordusu, 8.000 yeniçeri ve sipâhîden oluşuyordu. Mahmud Paşa, Bursa'ya kadar geldiğinde, "biz bu kadar asker ile Abaza'ya karşı koyamayız" diyerek İstanbul'a yol aldı.^{[9]Kahraman, Seyit A.. Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, I. Kitap - I. Cilt. Yapı Kredi Yayınları, 2008, s. 185-186.} Yeniden kubbe vezîri yapılan Mahmud Paşa, bir daha önemli makamlara atanmadı. 1633'ün sonlarında Safevîler'e karşı sefer düzenleyen Sultan IV. Murad, hazırlıkları şahsen denetiyordu. Maltepe'de dört paşayı yerlerinde bulamayınca, sinirinden hepsini sürgüne gönderdi; bunlardan biri Cağalazâde Mahmud Paşa idi.^{[10]Şimşirgil, Ahmet. İmparatorluğun Zirvesi ve Dönüş. Timaş Yayınları, 2016, s. 123.} Kısa süre içinde Hacca giden paşa, döndüğünde emekliye ayrıldı.^{[11]von Hammer-Purgstall, Joseph. Büyük Osmanlı Tarihi. Üçdal Neşriyat, s. 156.} Ocak 1643'te öldü. Sicilli-i Osmânî'ye göre, "bir işe yaramadı. Uysal, başarısızdı".^{[6]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 925.} Bağdat, Halep ve diğer şehirlerde toprakları vardı.^{[12]Taner, Melis. Caught in a Whirlwind: A Cultural History of Ottoman Baghdad as Reflected in its Illustrated Manuscripts. Brill, 2020, s. 11.}