Butaul

Butaul ("Buta'nın oğlu" anlamına gelen Buta-ul olarak da yazılır)^{[1]Acta linguistica Academiae Scientiarum Hungaricae, Том 21, Magyar Tudományos Akadémia, 1971, page 37.} 1799 yılında Banat'ın kuzeyindeki Sannicolau Mare'de bulunan altın eserler hazinesinde yer alan bir yazıtta adı geçen bir isimdir. Yazıtın çeşitli yorumlarına göre, Butaul bir tür yerel şef olan župan idi.^{[2]From Daēnā to Dîn: Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt; Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag, Christine Allison, Anke Joisten-Pruschke, Antje Wendtland, Otto Harrassowitz Verlag, 2009, page 5.}

Yazıt

Buta-ul ve Buyla, hazinede bulunan kaplardan birinin üzerindeki bir yazıtla korunan isimlerdir. Yazıt Yunan alfabesiyle yazılmıştır ve şöyledir:

BOYHΛA.ZOAΠAN. TEKNİK. ΔYΓΕTOIΓH.BOYTAOYΛ. ZΩAΠAN. TAΓPOΓH.HTZIΓH.TAICH (Çevriyazım: bouēla zoapan tesē dygetoigé boutaoul zōapan tagrogē ētzigē taisē).^{[3]Francis Dvornik, "Deux inscriptions gréco-bulgares de Philippes", Bulletin de correspondance hellénique, 1928 Vol. 52 no. 52, pp. 125–147, accessed Oct. 10, 2011}

Yazıtın dili bilinmemektedir. Yazıtın anlamı konusunda bir fikir birliği bulunmamakla birlikte, Buta-ul ve Buyla'nın bir Türk dilinden kişisel isimler olduğu ve her ikisinin de župan unvanına sahip olduğu tespit edildiği konusunda genel bir anlaşma vardır. Eserlerin üzerinde bulunan diğer çok kısa yazıtlar runiform bir yazı tipindedir ve Türk dilinde olması da muhtemeldir, ancak bunlar çok kısadır ve deşifre edilmemiştir.^{[4]András Róna-Tas, Hungarians and Europe in the early Middle Ages (Central European University Press, 1999; ), pp. 131–132}

yorumlar

Çeşitli kaynaklar yazıtın farklı yorumlarını sağlamıştır. Bazı görüşlere göre yazıt, yerel liderlerinin Türkçe adları ve Slav unvanları olan bir halk tarafından yazılmıştır.^{[5]Hungarians and Europe in the early Middle Ages: an introduction to early Hungarian history, András Róna-Tas, Central European University Press, 1999, page 132.} Diğer görüşlere göre ZOAΠAN formu "čaban" olarak okunabilir, yani BOYTAOYΛ. ZΩAΠAN, "Çaban soyundan Buta'nın oğlu" anlamına gelir.^{[6]Linguistica, Том 27, Raziskovalna skupnost Slovenije, 1987, page 121.}

Bir yoruma göre Buyla, Tisa'nın iki Getae topraklarının büyük dükü iken Buta-ul, Tisa'nın Tagro ve Etzi topraklarının dükü idi.^{[7]Die Inschriften des Schatzes von Nagy-Szentmiklós, Robert Göbl, András Róna-Tas, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1995, page 19.} Diğer yoruma göre Župan Buila (Buyla) Dügetoigi prensi iken, Büyük Župan Butaul Tagrogi ve Itschigi (Utschugi) prensiydi.^{[7]Die Inschriften des Schatzes von Nagy-Szentmiklós, Robert Göbl, András Róna-Tas, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1995, page 19.} Başka bir yorum, Butaul'un Tisa halkları olan Tagroges, Iazyges'in župan'ı olduğunu belirtir.^{[8]Geschichte des Osmanischen reiches, Joseph Hammer-Purgstall (Freiherr von), C. A. Hartleben, 1828, page 726.}

Tutorov'a göre, Buta-ul, geleneksel bir Slav hükümdarının unvanı olan " büyük župan" olan bir Avar soylusuydu.^{[9]Milan Tutorov, Banatska rapsodija – istorika Zrenjanina i Banata, Aurora, Novi Sad, 2001, pages 164–165.} Tutorov ayrıca, Groß Sankt Nikolaus Hazinesi'nin, 796'da Frank hükümdarı Charlemagne'nin oğlu Pippin'in ordusuyla birlikte Tisa nehri yakınlarındaki Avar kağanlığının merkezine girmesiyle Buta-ul tarafından gömüldüğünü tahmin ediyor.^{[9]Milan Tutorov, Banatska rapsodija – istorika Zrenjanina i Banata, Aurora, Novi Sad, 2001, pages 164–165.} Buta-ul'un, hazineyi sadece yarım metre derinliğe gömüldüğü için, Frank ordusu gelmeden önce acele ile gömüldüğü tahmin edilmektedir.^{[9]Milan Tutorov, Banatska rapsodija – istorika Zrenjanina i Banata, Aurora, Novi Sad, 2001, pages 164–165.[9]Milan Tutorov, Banatska rapsodija – istorika Zrenjanina i Banata, Aurora, Novi Sad, 2001, pages 164–165.}