# Bursa Kalesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa_Kalesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bursa Kalesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bursa_Kalesi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Bursa_kalesi_hisar_kap%C4%B1_-_panoramio.jpg/1280px-Bursa_kalesi_hisar_kap%C4%B1_-_panoramio.jpg) * (Mustafa DUMAN, CC-BY-3.0)* - **Yapı türü:** Kale - **Konum:** Bursa - **Başlama:** M.Ö. 185 **Bursa Kalesi**, [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) şehrinin çekirdeğini oluşturan *Prusa ad Olympum* antik kentini çevrelemek üzere inşa edilmiş tarihî surlardır. [İlk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F) ve [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) kale mimarisinin çok önemli bir örneğidir. İlk defa MÖ 1. yüzyılda [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya)lılar tarafından doğal kayalıklar üzerine inşa edilen kale, [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından 19. yüzyıla kadar kullanılmaya devam edilmiştir. Günümüze gelen kalıntılar genellikle MS 3. yüzyıldaki [Got](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar) saldırılarından sonra yapılan surlara aittir. Sur ve kapılarının bir bölümü [1855](https://turkipedia.org/tr/wiki/1855_Bursa_depremi) [Bursa depremi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1855_Bursa_depremi)nde yok olan, bir bölümü ise çeşitli yol açma çalışmaları kapsamında ortadan kaldırılan Bursa Kalesi, 2000'li yıllarda restore edilmiştir. ## Tarihi ![Dönemin valisinin 1904'te yıktırdığı Saltanat Kapı, 2000'lerde yeniden inşa edilmiştir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Bursa%2C_porta_imperiale%2C_01.jpg/1280px-Bursa%2C_porta_imperiale%2C_01.jpg) *Dönemin valisinin 1904'te yıktırdığı Saltanat Kapı, 2000'lerde yeniden inşa edilmiştir. (Francesco Bini, CC-BY-SA-4.0)* ### I. evresi Bursa Kalesi'nin geçmişi MÖ 1. yüzyıla dayanır. O sırada [Bitinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitinya)'nın bir sınır kenti olan ve kayalık bir tepe üzerinde bulunan Prusa ad Olympum (Olimpos kenarındaki Prusa) antik kentinin, Bitinya Kralı [I. Prusias](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Prusias) tarafından yaklaşık MÖ 185 yılında surlarla çevrelendiği varsayılmaktadır. Savunmanın daha güç olduğu güney tarafında surlar, iç ve dış olmak üzere çift sur şeklinde inşa edilmiş kalenin, bir su düzenlemesiyle bu cephesinde geniş bir savunma gölü meydana getirilmiştir. Birçok tarihsel kaynakta, kalenin ilk plan kurgusunun, o dönemde [Romalılarla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yaptığı savaşı kaybedip Prusias'a sığınmış olan ünlü Kartacalı komutan [Hannibal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hannibal) tarafından yapıldığı ifade edilir.[^1] ![Yer Kapı, güneydeki iki sur arası boşluktan kente açılır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/YER_KAPI_BURSA_KALES%C4%B0_-_panoramio.jpg/1280px-YER_KAPI_BURSA_KALES%C4%B0_-_panoramio.jpg) *Yer Kapı, güneydeki iki sur arası boşluktan kente açılır. (Mustafa DUMAN, CC-BY-3.0)* Kalenin altında, üzerinde bulunduğu sert taş kütlesi oyularak 79 metre uzunluğunda 5,5 metre genişliğinde ve 4 metre yüksekliğinde bir yer altı mağarası meydana getirilmiştir. Söz konusu mağara, halkın kuşatmalara karşı direnebilmesi için erzak ve cephane depolamak ve hayati tehlike olduğunda kalenin dışına gizlice çıkmak için kullanılmıştır.[^2] Bursa Kalesi, [Romalıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) istilası sırasında şehir savunmasında kullanıldı. MS 3. yüzyılın ortalarına doğru Karadeniz'in kuzeyinden gelerek Anadolu'yu istila eden [Got](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar) saldırıları sonrasında kale onarıldı. Günümüze gelen sur duvarlarının Got saldırılarından sonra yapıldığı düşünülür.[^3] Roma ve [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) İmparatorlukları döneminde, sınırlar artık çok uzakta olduğundan Bursa Kalesi önemini kaybetti ve altı yüzyıl boyunca terk edildi.[^4] ### II. evresi MS 6. yüzyıla doğru Bursa Kalesi, bir Bizans sınır kalesi işlevi kazandı. İranlıların hücumlarına, 7. yüzyılda Arap işgallerine ve 11. yüzyılda [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)ın işgaline karşı şehri savundu. Kuşatmalar sırasında hasar gören surlar, çeşitli onarımlar gördü. ### III. evresi ![Kalenin onarımlarında pagan mabetlerden devşirme malzeme kullanılmıştır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Bursa_Yer_Kap%C4%B1_2018_0059.jpg/1280px-Bursa_Yer_Kap%C4%B1_2018_0059.jpg) *Kalenin onarımlarında pagan mabetlerden devşirme malzeme kullanılmıştır. (Dosseman, CC-BY-SA-4.0)* Selçuklular, Haçlılar ve Osmanlılar dönemi, Bursa Kalesi'nin 3. evresidir. 1326'da [Orhan Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Gazi), Bizans'ın elindeki Bursa surlarını aşıp kenti Osmanlı Devleti topraklarına kattı ve kaleyi burçlarla destekledi.[^5] Kale, [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur) saldırıları ve [Karamanoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi) saldırıları sırasında harap oldu; [Çelebi Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mehmed)'in emri ile [Hacı İvaz Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_%C4%B0vaz_Pa%C5%9Fa) tarafından onarılıp güçlendirildi.[^6] Duvarların çarçabuk tamiri için Roma döneminden kalma pagan mabetlerden çıkartılmış [sütun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolon), [sütun başlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCtun_ba%C5%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [ortostat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ortostatlar) gibi mimari parçalar [devşirme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme_%28mimari%29) malzeme olarak kullanıldı.[^7] ### Yıkılması ve restorasyonu Sur ve kapıların bir bölümü [1855](https://turkipedia.org/tr/wiki/1855_Bursa_depremi) [Bursa depremi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1855_Bursa_depremi)nde yok oldu; bir bölümü ise "taş yığını" olarak görüldü ve çeşitli yol açma çalışmaları kapsamında ortadan kaldırıldı.[^8] Kale, 2004 yılından itibaren Osmangazi ve Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları ile yeniden yapıldı.[^9] ## Mimari ![Taht-ı Kale Kapısı, iki sur arasındaki boşluğa açılan bir ana sur kapısıdır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Bursa_Tahtakale_Kap%C4%B1s%C4%B1_2018_0058.jpg/1280px-Bursa_Tahtakale_Kap%C4%B1s%C4%B1_2018_0058.jpg) *Taht-ı Kale Kapısı, iki sur arasındaki boşluğa açılan bir ana sur kapısıdır. (Dosseman, CC-BY-SA-4.0)* Bursa surları; kuzey, doğu ve batı yönlerinde yüksek traverten kayaç yamaçları üzerinde tek sur hâlinde, savunmanın daha güç olduğu güneydeki düzlükte ise, dış sur ve iç sur olmak üzere iki sur hâlinde inşa edilmiştir. Çift surun ana kapısı doğu ucundadır. Batı ucunda ise zindan bulunur. Bursa şehir surları mimarisinin üç temel unsuru kapılar, kuleler ve beden duvarlarıdır. ### Kapılar Bursa surlarında üçü kente dışarıdan ve doğrudan giren (Saltanat Kapısı, Kaplıca Kapı ve Taht-ı Kale kapısı), iki sur arası bölümden kente giren (Yer Kapı ve Zindan Kapı) beş adet kapı vardır. 2004 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından başlatılan, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından sürdürülen çalışmalarda Saltanat Kapısı, Yer Kapı Taht-ı Kale Kapısı adlı kapıları mimar İbrahim Yılmaz tarafından hazırlanan restitüsyonlara göre 2000'li yıllarda yeniden inşa edilmiştir. #### Sur Ana Kapıları Bursa surlarında üç adet şehir ana sur kapısı bulunmaktaydı: *Saltanat Kapı*, *Kaplıca* *Kapısı* ve *Taht-ı Kale*. İlk ikisi, sur içinde bulunan, kente dışarıdan ve doğrudan giren kapılardı. Taht-ı Kale (kale altı) ise iki sur arası boşluğa açılır. Ana sur kapıları, tekerlekli araçların da girip çıkabileceği genişliktedir. Saltanat Kapı, doğu istikametinden kente doğrudan giren kapıdır ve en görkemli ana kapıdır. "Kale" ve "Hisar Kapısı" da denen bu kapı, Bey Sarayı'na çıkan yolun başında idi ve devlet yöneticileri kente giriş çıkışlarında bu kapıyı kullanırdı. 1855 depreminde zarar gördüğünden, 1904 yılında yıktırılmıştı; 2000'li yıllarda yeniden inşa edildi. Kaplıca Kapı, günümüzde mevcut değildir ancak çevresindeki surlar sağladır. Hisar'dan kaplıcalara gidecekler bu kapıyı kullandıkları için "Kaplıca Kapısı" denilmiştir.[^10] #### Şehiriçi Sur Kapıları İki sur arası koridordan kente girişi sağlayan, tekerlekli araçların da girip çıkabildiği anıtsal nitelikte şehir içi ana sur kapıları *Yer Kapı* (*Bab-ı Zemin)* ve *Zindan Kapı****dır (*****Bâb-ı Siccîn*****). Her ikisi de yanlarındaki dörtgen bir kule ile korunur. Ayrıca Pınarbaşı bölgesinde günlük giriş-çıkışlar için 1,15 metre genişliğinde bir kır kapısı vardır.*** #### Dar koridorlu günlük giriş çıkış kapıları ![Fetih Kapı, günlük giriş çıkışların yapılabildiği 1,15 m genişliğinde bir kır kapısıdır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/FET%C4%B0H_KAPISI_BURSA_KALES%C4%B0_-_panoramio_%282%29.jpg/1280px-FET%C4%B0H_KAPISI_BURSA_KALES%C4%B0_-_panoramio_%282%29.jpg) *Fetih Kapı, günlük giriş çıkışların yapılabildiği 1,15 m genişliğinde bir kır kapısıdır. (Mustafa DUMAN, CC-BY-3.0)* Bursa surlarında, iki koridor arası bölümden çıkış için dış sur duvarı yüzeyinde açılmış bir adet geçit tespit edilmiştir. Bu geçit, *Fetih Kapı* olarak adlandırılır. Halkın şehir dışına, [Olimpos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluda%C4%9F)'a, tarlalara, kırlara gidip gelirken kullandığı kapıdır. [Uludağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluda%C4%9F)'dan gelen su kaynaklarının toplanıp dağıldığı yer olduğu için "Su Kapısı" olarak da adlandırılır.[^11] Zindan Kapı ile Yer Kapı karşısında da bu tür geçitler bulunduğu tahmin edilir ama bir iz ya da kalıntı tespit edilememiştir.[^12] #### Huruç kapıları Bursa surlarında iç sur duvarı yüzeyine açılmış, birbirine 45 metre mesafede iki huruç duvarı tespit edilmiştir. Bu kapıların askerî amaçlı kullanıldıkları düşünülür. Her ikisi de dörtgen iç kuleler tarafından korunmaktadır.[^13] ## Bursa Zindanı Şehir surlarında savunmanın güç olduğu güney kısımda, doğudan batıya doğru ilerleyen çift surun son bulduğu bölümde bir kale zindanı yer alır. Zindan, üç büyük kule ve bu kulelere bağlanan yüksek beden duvarlarıyla birlikte bir iç kale gibi korunur.[^14] İçinde bulunduğu semte (Zindankapı) adını veren kapısı, bir avluya açılır. Asıl zindana altı basamaklı bir merdiven ile inilir. Girişinde bedensel infazların gerçekleştiği rivayet edilen "kanlı kuyu” bulunmaktadır. 19. yüzyıl sonlarına kadar hapishane olarak kullanılan mekân[^15], 2021'de güncel sanat galerisi fonksiyonuyla yeniden işlevlendirilmiş ve Bursa surlarının tarihsel sürecini teknoloji ve interaktif alanlarla ziyaretçiye sunmak üzere düzenlenmiştir.[^16][^17] ## Kale içi yapıları - Alâeddin Bey Camii - [Bey Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bey_Saray%C4%B1) - Bursa Kalenderhanesi - Bursa Mevlevihanesi - Çırağ Bey Medresesi - Güranlı Mescidi - Darülkurra Muallimhanesi - Haraççıoğlu Medresesi - İbrahim Paşa Hamamı - İmaret-i İsa Bey Camii - Kavaklı Camii - Lala Şahin Medresesi - Nakkaş Ali Mescidi - Nilüfer Hatun Mescidi - Okçu Baba Türbesi - Orhan Bey Hamamı - Osman Bey ve Orhan Bey Türbeleri - Oruç Bey Türbesi - Pınarbaşı Bayram Yeri - Sümbüllü Bahçe Konağı - [Şehadet Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehadet_Camii) - [Tophane Saat Kulesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane_Saat_Kulesi_%28Bursa%29) - Üftade Camii - Veled-i Yaniç Camii - Yerkapı Camii [^1]: Yılmaz, İbrahim. Bursa Sur Kapıları ve Taht-ı Kale Kapısı Rekonstrüksiyonu. 1 Haziran 2014, s. 87-105. [^2]: Yavaş, Doğan. Bursa Kalesi. BursadaKultur.org, 2010. [^3]: Şahin, Mustafa. Hisar Kazıları ve Bey Sarayı. 2021. [^4]: Yavaş, Doğan. Bursa Kalesi. BursadaKultur.org, 2010. [^5]: Bursa Surlar. [^6]: Elbas, Aziz. Bursa Kalesi ve Kale İçi Yapıları Gezi Rehberi. Aralık 2012. [^7]: Yavaş, Doğan. Bursa Kalesi. BursadaKultur.org, 2010. [^8]: 2300 Yıllık Bulmacada Taşlar Yerine Oturuyor. 13 Aralık 2011. [^9]: Elbas, Aziz. Bursa Kalesi ve Kale İçi Yapıları Gezi Rehberi. Aralık 2012. [^10]: Elbas, Aziz. Bursa Kalesi ve Kale İçi Yapıları Gezi Rehberi. Aralık 2012. [^11]: Elbas, Aziz. Bursa Kalesi ve Kale İçi Yapıları Gezi Rehberi. Aralık 2012. [^12]: Yılmaz, İbrahim. Bursa Sur Kapıları ve Taht-ı Kale Kapısı Rekonstrüksiyonu. 1 Haziran 2014, s. 87-105. [^13]: Yılmaz, İbrahim. Bursa Sur Kapıları ve Taht-ı Kale Kapısı Rekonstrüksiyonu. 1 Haziran 2014, s. 87-105. [^14]: Yavaş, Doğan. Bursa Şehir Surlarında Ortaya Çıkan Zindanın Restorasyonu. 31 Ocak 2017, s. 55-75. [^15]: Zindan Kapı Müzesi. Bursa Kültür A.Ş. [^16]: Bursa'da Tarihî Zindanlar Kapısını Sanata Açıyor. 17 Ekim 2021. [^17]: Zindan Kapı.