# Burhan Şehidi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Burhan_%C5%9Eehidi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Burhan Şehidi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Burhan_%C5%9Eehidi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Burhan_Shahidi2.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Sincan Valisi - **Dönembaşı:** 1949 - **Dönemsonu:** 1949 - **Öncegelen:** Mesut Sabri - **Sonragelen:** Yulbars Han - **Doğum yeri:** Kazan Guberniyası, Rus İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Sincan, Çin - **Partisi:** Kuomintang (CC Fraksiyonu); Çin Komünist Partisi **Burhan Şehidi** (بۇرھان شەھىدى, Burhan Shehidi; ; Бурхан Шахиди; Borhan Şähidi; 3 Ekim 1894-27 Ağustos 1989), [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) asıllı [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)li [siyasetçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset%C3%A7i). ## İlk yılları Burhan Şehidi 3 Ekim 1894 tarihinde [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Kazan Guberniyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_Guberniyas%C4%B1)'nda [Aksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_%28%C5%9Fehir%29)'dan göçen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.[^1] Ailesi fakir olduğundan kısıtlı bir eğitim alabildi. 1912'de [Qing Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1)'nın yıkılmasının ardından [Sincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi)'a geri döndü. [Cedid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cedidcilik) önderi [İsmail Gaspıralı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Gasp%C4%B1ral%C4%B1) Burhan Şehidi'ye büyük ilham vermiştir. ## Çin Cumhuriyeti'ndeki siyasi rolü 1920 yılında Sincan Valisi [Jin Shuren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Shuren) tarafından Almanya'ya gönderildi ve [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)'de siyaset ve ekonomi eğitimi aldı. 1933 yılında Sincan'a geri döndü ve eyalet hükûmetinde bir dizi görevde yer almıştır. 1937 yılında Vali [Sheng Shicai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sheng_Shicai) tarafından [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'nde [Zaysan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zaysan) sınır bölgesinde bir konsolosluk görevlisi olarak görevlendirildi. Ertesi yıl [Troçkist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tro%C3%A7kizm) olduğu şüphesiyle geri çağrılarak tutuklandı ve 1944 yılına kadar hapiste kaldı.[^2] Hapisten çıktıktan sonra 1946 yılında eyalet hükûmetinin başkan yardımcılığına getirildi. 1947 yılında [Nanking](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nankin)'e gönderilerek [Çan Kay Şek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87an_Kay_%C5%9Eek) hükûmetinin bir yetkilisi oldu.[^3] 28 Şubat Olayı'ndan sonra [Tayvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayvan)'a gönderildi ve burada ulusal birliğe hitap eden konuşmalar yaptı.[^4] 1948'de Sincan'a döndü ve [Sincan Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_%C3%9Cniversitesi) rektörlüğüne getirildi.[^5] Şehidi Çin milliyetçiliğini tercih etti ve [Mehmet Emin Buğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Emin_Bu%C4%9Fra)'nın Türk milliyetçiliği görüşlerine karşı çıkmıştır.[^6] Ocak 1949'da [Mesut Sabri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesut_Sabri)'nin yerine Sincan Valisi oldu.[^7] Aynı yılın Eylül ayında [Çin Komünist Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Kom%C3%BCnist_Partisi) temsilcisi [Deng Liqun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deng_Liqun) ile anlaştı ve 26 Eylül'de Kuomintang Generali Tao Zhiyue ile birlikte Sincan'ın barışçıl kurtuluşu için [Çin Halk Kurtuluş Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Halk_Kurtulu%C5%9F_Ordusu)'na teslim oldu.[^8] Bir hafta sonra da [Çin İç Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_%C4%B0%C3%A7_Sava%C5%9F%C4%B1) sona erdi ve [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) kuruldu. ## Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki siyasi rolü 17 Aralık 1949'da Sincan Eyalet Halk Hükûmeti kuruldu ve onun başkanı oldu.[^9] Ertesi yılın sonunda Çin Komünist Partisi'ne katıldı ve 1952'de Sincan Uygur Özerk Bölgesi kuruluş komitesine önderlik etti.[^10] 1955'te yardımcısı [Seyfeddin Azizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyfeddin_Azizi) Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin başına getirildikten sonra Şehidi'nin hükûmetteki rolü azalmıştır. Burhan Şehidi [Çin İslam Derneği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_%C4%B0slam_Derne%C4%9Fi)'nin kurucularından biri ve ilk başkanı oldu. Bu sıfatla Çin Halk Cumhuriyeti'nin [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dünyasına uzanan güçlü diplomatı oldu.[^11] Şubat 1956 yılında [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r), [Sudan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sudan), [Etiyopya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etiyopya), [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) ve [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan)'ı ziyaret eden kültürel ve dini bir heyete önderlik etti.[^12] Diplomatik çabalarının bir sonucu olarak Mayıs 1956'da Mısır Çin Halk Cumhuriyeti'ni tanıyan ilk [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu) ülkesi oldu.[^13] Temmuz ayında Sincan'a geri döndü ve Çin'in [hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac) misyonlarına liderlik etti. Bu esnada Çin Halk Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkileri bulunmayan [Suudi Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suudi_Arabistan) [Kralı Fahd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fehd_bin_Abd%C3%BClaziz_%C3%82l-i_Suud) ve [Ürdün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crd%C3%BCn) Kralı [Hüseyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_%28%C3%9Crd%C3%BCn_kral%C4%B1%29) ile görüştü[^14] ve aynı zamanda [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) Cumhurbaşkanı [Nazım el Kutsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naz%C4%B1m_el_Kutsi) ve [Kuzey Yemen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Yemen) Cumhurbaşkanı [Amir Muhammed el-Bedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amir_Muhammed_el-Bedir) ile bir araya geldi.[^15] Her iki ülke 1956 yılında Çin Halk Cumhuriyeti'ni tanıdı.[^16] [Süveyş Krizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F_Krizi) sırasında 4 Kasım 1956 tarihinde Şehidi [Hu Yaobang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hu_Yaobang) ve [Guo Moruo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Guo_Moruo) ile birlikte [Pekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pekin)'in [Tiananmen Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiananmen_Meydan%C4%B1)'nda Mısır'a destek ve İngiliz-Fransız emperyalizmini protesto etmek amacıyla 400,000 kişilik bir gösteri düzenledi.[^17][^18] 1959 yılının yazında [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ta Başbakan [Abdülkerim Kasım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClkerim_Kas%C4%B1m)'ı destek amaçlı bir delegeye önderlik etti.[^19][^20] Şehidi [Kültür Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr_Devrimi)'ne kadar hac misyonlarına liderlik yaparken bu esnada bir yabancı ve işbirlikçi olmakla suçlandı ve sekiz yıl hapse mahküm oldu.[^21] Daha sonra itibarı iade edildi ve Çin Ulusal Halk Siyasi Danışma Konferansı Komitesi'nin başkan yardımcısı olarak görev aldı. 1984'te *Sincan'da 50 yıl* adıyla anılarını yayımladı. 1985'te kritik tehlike altındaki [Peder David geyikleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elaphurus_davidianus)ni korumak amacıyla günümüzde Çin Biyolojik Çeşitliliğin Korunması ve Yeşil Kalkınma Vakfı olarak bilinen Çin Milu Vakfı'nı kurdu.[^22][^23] Burhan Şehidi 27 Ağustos 1989 tarihinde hayatını kaybetti. Cenazesi ise [Tanrı Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın eteklerine gömüldü. [^1]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^2]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^3]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^4]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^5]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^6]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^7]: Benson 1990: 155 [^8]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^9]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^10]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^11]: Shichor 1979: 19, 20 & 59 [^12]: "包尔汉率新疆省政府起义始末" 《青年参考》 2009-09-01. [^13]: Gladney 1999: 138 [^14]: Gladney 1999: 138 [^15]: Shichor 1979: 44-45 [^16]: Gladney 1999: 138 [^17]: "1956年11月4日 胡耀邦出席首都各界支援埃及反抗英法侵略大会" 9 Ekim 2016 tarihinde erişilmiştir. [^18]: "在首都各界人民支援埃及反抗英法侵略大会上 中国伊斯兰教协会主任 包尔汉的讲话" 9 Ekim 2016 tarihinde erişilmiştir. [^19]: Chinainsights.com 9 Ekim 2016 tarihinde erişilmiştir. [^20]: Shichor 1979: 87 [^21]: Gladney 1999: 138 [^22]: About CBCGDF, China Biodiversity Conservation and Green Development Foundation 9 Ekim 2016 tarihinde erişilmiştir. [^23]: 商晓达, 麋鹿与名人 2007-12-17