# Bulgur > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgur > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bulgur, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bulgur (CC-BY-SA-4.0) ![Bulgur pilavı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3b/Bulgur_on_plate.jpg) *Bulgur pilavı. (Eylem Başak Ekinci from ankara/nicosia, turkey/kktc, CC-BY-SA-2.0)* **Bulgur**,[^1] [buğday](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bu%C4%9Fday)dan yapılan bir yiyecektir. Orta Doğu ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz_Havzas%C4%B1)[^2][^3][^4] mutfaklarında tüketilen bulgur, [tahıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tah%C4%B1l) grubundan sayılmakta ve [besin piramidi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Besin_piramidi)nin tabanında yer almaktadır. ## Etimoloji Farsçada kaba öğütülmüş bulgur anlamına gelen (برغل) barġul/burġul/bulġur kelimesinden türemiş olması muhtemeldir. Sözcük ne zaman yazıldığı kesin olmamakla beraber (tahmini 14. yüzyıl öncesi) Memluk Kıpçakçası ile ilgili yazılmış eserlerden olan *et-Tuhfetü’z-zekiyye fi’l-lugati’t-Türkiyye*de görülür. Bir başka kaynak da Hinduşah b. Sançar'ın 1469 yılında Farsça yazdığı *Sıhahu'l-Acem* adlı eseridir. Kelime daha sonra Yunan diline pilguri diye geçmiş, daha sonra da batı dillerine yayılmıştır. Batı dillerinde genelde burgul diye ifade edilmektedir.[^5] ## Tarihi Önemli ve ekonomik bir karbonhidrat kaynağı olan bulgurun kökenini yüksek ihtimalle [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'dur.[^6] Bulgurun yapımında kullanılan antik yöntemin ise günümüz Güneydoğu bölgesine dayandığı düşünülmektedir. Bununla beraber 13. yüzyıldan önce bulgurdan veya bulgurun kökeninden bahseden bir kaynak bulunmamaktadır. Genel görüşe göre [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bulguru imparatorluk boyunca yaygınlaştırmıştır. ## Yapısı ![Orta Anadolu'da bir köyde bulgur yapımı.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Bulgur_turkey_nesbitt.jpg/1280px-Bulgur_turkey_nesbitt.jpg) *Orta Anadolu'da bir köyde bulgur yapımı. (Marknesbitt, CC-BY-3.0)* Bulgurun yapıldığı ana madde olan [buğday](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bu%C4%9Fday); [öz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96z), [kepek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kepek) ve [endosperm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Endosperm) olarak 3 bölümden oluşur ve gerekli olan besin öğelerinin birçoğu öz ve kepek bölümü içerisinde yer alır. Endosperm içerdiği nişasta ve az proteinlerle buğdayın ve tabii ki bulgurun sadece enerji veren bölümüdür. Buğdayın yapısında bulunan [öz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96z) ve [kepek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kepek), [çinko](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87inko), [magnezyum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Magnezyum), [krom](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krom) gibi mineralleri, diyet posasını, bazı [fenoller](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenoller)i, fitatları ve [selenyum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selenyum)u; ayrıca da [B12](https://turkipedia.org/tr/wiki/B12_vitamini) dışındaki bütün [B vitamini](https://turkipedia.org/tr/wiki/B_vitaminleri) maddlerini içermektedir. ## İçerik - Bulgur kandaki yağları düşürücü yönü olduğu bilinen posa/lif bakımından oldukça zengin bir gıdadır. - Karbonhidrat değeri yüksek, protein değeri düşüktür. - Bulgurda bulunan B1 vitaminleri, sinir ve sindirim sisteminde önemli rol oynamaktadır. - İçerdiği folik asitten dolayı, çocuk ve hamile kadınlar için çok önemli bir gıda maddesidir. - Doymamış yağa sahiptir ve toplam yağ oranı düşük olduğu için sağlıklı bir besin maddesidir. - Kolesterol içermez. - Hububat ürünlerinin en büyük dezavantajı olan fitik asit, bulgurun sahip olduğu pişirme ve kurutma işlemlerinden dolayı, bulgurda bulunmaz. - Yüksek mineral ve selülozdan dolayı besin emilimini hızlandırır, kabızlığı engeller ve bağırsak kanserini önler. - Bakliyatlarla karıştırıldığında dünyadaki en önemli besin kaynağı durumuna gelmektedir. - Radyasyonu emmez ve radyasyona karşı dayanıklıdır. Bu nedenle bazı ülkelerde nükleer savaşlara karşı, askeri ve sivil amaçlar için stokta tutulan ürünlerdendir. - Pişirme işlemi esnasında tanenin ruşeymin kısmında bulunan besin maddeleri tane içerisine nüfuz ettiğinden besin değeri diğer ürünlerden (ekmek, makarna) daha yüksektir. - Pişirme ve kurutma işlemlerinden dolayı, küf oluşumuna karşı dayanıklıdır ve raf ömrü diğer ürünlerden daha uzundur. ## Faydaları Bulgur oldukça yüksek miktarda lif içermesi nedeniyle bağırsak çalışmasını arttırır ve liflerin tok tutucu bir özelliğe sahip olmasıyla kilo kontrolüne de yardımcıdır. Dünya Sağlık Örgütünün belirttiği üzere günde 25-30 gr. civarında lif ihtiyacımız bulunmaktadır. Yapısındaki B1 vitaminleri; sinir ve sindirim sistemimizin güçlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Ayrıca bu vitaminin, beriberi hastalığının önlenmesinde düzenli tüketilmesi gerekmektedir. Bulgur bütün bunların dışında yapısında içerdiği folik asit sayesinde hamile annelerin bebeklerin beyin gelişimine faydalıdır. Glisemik endeksinin düşük olması sebebiyle bulgur uzun süre tok tutar, kana yavaş karıştığı içinde diyetlerde kullanılabilecek bir üründür. Ayrıca da şeker hastalarına tavsiye edilir. Ayrıca salatalarda, sıcak ve soğuk yemeklerde kullanılan bir malzeme olması nedeniyle oldukça çeşitlilik sunan bir üründür. ## Besin değerleri ![Bulgur taneleri](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c9/Bulgurgrains.png) *Bulgur taneleri (Zigzig20s, public-domain)* ![Bulgur](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Bulgur.png) *Bulgur (Zigzig20s, public-domain)* ![Bulgurun yapılabilmesi için ilk önce buğday kaynatılırarak kurutulur. Buğdayın kaynatılma safhası](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/Bulgur_yap%C4%B1m%C4%B1.JPG) *Bulgurun yapılabilmesi için ilk önce buğday kaynatılırarak kurutulur. Buğdayın kaynatılma safhası (Tacirci, CC0-1.0)* Bulgur, [pirinç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pirin%C3%A7) ve [kuskus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuskus)tan daha besleyicidir.[^7] ## Türleri Sarı bulgur ve esmer bulgur olmak üzere 2 ana sınıfa ayrılmaktadır. Daha sonra bu gruplar büyüklüklerine göre; iri pilavlık bulgur, pilavlık bulgur, köftelik diğer bir ismi ile düğü / düğürcük bulgur, Midyat bulguru ve çiğ köftelik bulgur olarak sınıflandırılmaktadır. Köftelik bulgur Gaziantep yöresinde "simit" ismiyle bilinir. Bulgur rengini buğdaydan alır. Bulgur sadece su ve buğdaydan oluşur ve rengi tamamen doğaldır. Sarı bulgur; Anadolu'nun sert [durum buğdayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Durum_bu%C4%9Fday%C4%B1)ndan oluşur. Bu yüzden rengi sarıdır. Fakat esmer bulgur, esmer bezostiye buğdaydan oluşur. Bu yüzden de rengi daha koyudur. Kısacası renk farkı ham maddeden kaynaklanmaktadır. Renkleri farklı olan bu ürünlerin lezzetleri de farklıdır. ## Bulgur yemekleri ![Şalgamlı bulgur salatası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Bulgur_Salad_with_Turnip.jpg/1280px-Bulgur_Salad_with_Turnip.jpg) *Şalgamlı bulgur salatası (Samizambak, CC-BY-SA-4.0)* Bulgurdan [meyhane pilavı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyhane_pilav%C4%B1), [çiğ köfte](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9F_k%C3%B6fte), [bulgur pilavı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgur_pilav%C4%B1), [kısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1s%C4%B1r_%28yemek%29), bulgur çerezi, bulgur helvası gibi yiyecekler yapılır. ### Çorbalar - [Düğürcük çorbası](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BC%C4%9F%C3%BCrc%C3%BCk_%C3%A7orbas%C4%B1); düğürcük bulgurun incesine verilen isimdir. Sabah çorbası olarak bilinir. Bu çorba ikram edilirken peynirli dürümde bulundurulur. Dürümde çömlek peyniri kullanılır. Bu çorba soğan ve salça tereyağında kavrularak yapılır. - Yarma çorbası; yarmadan yapılır. Yaz aylarından yarma hazırlanır. Kış boyunca bir yenilen içilen bir çorba olup yoğurtlu yapılır. [^1]: Merriam-Webster Online - Bulgur. [^2]: Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. Lulu.com, 2006, s. 58. [^3]: LeeAnne Gelletly. The Kurds. Mason Crest, 17 Kasım 2014, s. 83. [^4]: Ken Albala. Food Cultures of the World Encyclopedia [4 volumes]: [Four Volumes]. ABC-CLIO, 25 Mayıs 2011, s. 261. [^5]: bulgur. [^6]: Bulgur. Active Interest Media, Inc., 2001, s. 34. [^7]: Pirinç yerine bulgur. sabah.com.tr, 29 Temmuz 2017.