# Bozkurt işareti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozkurt_i%C5%9Fareti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bozkurt işareti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bozkurt_i%C5%9Fareti (CC-BY-SA-4.0) ![Bozkurt işareti, Türk mitolojisindeki Gökkurt'a atıf olarak kullanılan el işaretidir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Bozkurd_Wolf_finger.jpg) *Bozkurt işareti, Türk mitolojisindeki Gökkurt'a atıf olarak kullanılan el işaretidir. (http://freemasonsecret.files.wordpress.com, CC-BY-1.0)* **Bozkurt işareti, bozkurt selâmı** veya **bozkurt hareketi**, [Türk milliyetçiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_milliyet%C3%A7ili%C4%9Fi)ni ve [Türkçülüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk) sembolize eden bir el işaretidir. [Türk mitolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_mitolojisi)nden anlam taşıyan bu işaret tarih boyunca [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) tarafından kullanılmıştır.[^1][^2][^3] Türkiye'de ise işaret, yer yer [MHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7i_Hareket_Partisi)'yle ve [Ülkü Ocakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Clk%C3%BC_Ocaklar%C4%B1)'yla özdeşleştirilmektedir.[^4][^5] ## Tarihçe 6. yüzyıla ait bir bozkurt işareti yapan heykel Çin'de bulunmuştur.[^6] 10. yüzyılda şair olan [Firdevsî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Firdevs%C3%AE)'nin [Şehnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehn%C3%A2me) destanındaki minyatürlerde bozkurt işareti yapan kadınlar resmedilmiştir.[^7] Bozkurt işareti, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de ilk olarak 1991 yılında (Hanım Halilova'ya göre 1992) yılından itibaren [Milliyetçi Hareket Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7i_Hareket_Partisi)'nin kurucusu [Alparslan Türkeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alparslan_T%C3%BCrke%C5%9F) tarafından Azerbaycan mitingi sonrası kullanılmıştır. Hanım Halilova verdiği bir röportajda bozkurt işaretinin [MHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7i_Hareket_Partisi)'nin işareti olmadığını, Türklüğün simgelerinden birisi olduğunu belirtmiş, [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ın simgesinin [ayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ay%C4%B1), [Fransızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar)ın [horoz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horoz), [İngilizler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler)in [aslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aslan) motiflerinin olduğunu, Türklerin ise simgesinin [bozkurt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurt) olduğunu söylemiştir. Ayrıca, Türkeş'in bu işareti Azerbaycan'dan öğrendiğini vurgulamış ve bu işaretin siyasi bir sembol olmadığını belirtmiş, işaretin Türkiye'de keşfedilmesini sağlandığını iddia etmiştir. Halilova'ya göre, 1992'de Türkeş'in [Azerbaycan'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ziyaretinde, [Azatlık Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azatl%C4%B1k_Meydan%C4%B1)'nda toplanan bir milyon kişilik kalabalığın bozkurt işareti yaptığını gören Türkeş, bu işaretin anlamını sormuş ve, ona bunun eski Türkler'den gelen bir işaret olduğunu ve eski devletlerce kullanıldığını söylemiştir.[^8] Bosun'un iddiasına göre bu işaret, bu mitingden sonra Türkeş tarafından Türkiye'ye yayılmıştır.[^9] Tarihi bin yıllara dayanan bu işarete Türkeş tarafından farklı bir anlam atfedilmiştir. Türkeş tarafından işaret, İslam ve Türklük kavramlarını birleştiren bir anlamla kullanılmıştır.[^10][^11] Türkeş, işareti açıklarken "Türk İslam mührünü dünyaya vuracağız" ifadesini kullanmıştır.[^12] Türkeş'e bağlı [Ülkü Ocakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Clk%C3%BC_Ocaklar%C4%B1) işareti sembol olarak aldı.[^13] Türkeş bozkurt işaretinin ülkücüler için anlamını [Millet Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet_Partisi_%281992%29) kurucusu Osman Bölükbaşı'na şunları aktarmıştır:(Bir eliyle bozkurt işareti yaparak, diğer elinin başparmağıyla işaret ederek tarif ederek) Bak ağabey, şu serçe parmak Türk\`tür, şu işaret parmağı da İslam\`dır. Şu Bozkurt işareti yaptığımız işaretin arada kalan boşluğu ise cihandır. Son olarak kalan 3 parmağın birleştiği nokta ise mühürdür. Yani ağabey işaret ederek gösterir isek, şu çıkar: Türk İslam Mührünü Dünyaya vuracağız.[^14] ## Kullanımı ![2019 yılında Suriye rejimi muhalifi Özgür Suriye Ordusu (ÖSO) üyeleri](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Azez%E2%80%99den_Ak%C3%A7akale%E2%80%99ye_gelen_ve_Ge%C3%A7ici_Bar%C4%B1nma_Merkezi%27ne_getirilen_%C3%96SO_konvoyu.jpg/1280px-Azez%E2%80%99den_Ak%C3%A7akale%E2%80%99ye_gelen_ve_Ge%C3%A7ici_Bar%C4%B1nma_Merkezi%27ne_getirilen_%C3%96SO_konvoyu.jpg) *2019 yılında Suriye rejimi muhalifi Özgür Suriye Ordusu (ÖSO) üyeleri (Orhan Erkılıç, public-domain)* Türkiye'de bu işaret, yer yer [MHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7i_Hareket_Partisi)'yle ve [Ülkü Ocakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Clk%C3%BC_Ocaklar%C4%B1)'yla özdeşleştirimektedir. [Alparslan Türkeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alparslan_T%C3%BCrke%C5%9F)'in ilk yorumuna göre işaret, Türklüğü ve İslam'ı sembolize etmektedir. İşaret, popüler kültürde başka siyasetçiler tarafından da kullanılmıştır. MHP'den ayrılan ve [İYİ Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0Y%C4%B0_Parti)'nin kurucusu olan [Meral Akşener](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meral_Ak%C5%9Fener) ve partililer de, bozkurt işaretini kullanmıştır.[^15][^16] [Cumhuriyet Halk Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi)'nin eski lideri [Kemal Kılıçdaroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemal_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7daro%C4%9Flu), 16 Nisan'da [2017 referandumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2017_T%C3%BCrkiye_anayasa_de%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi_referandumu) öncesinde [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri)'de bir mitinge giderken kalabalığı bozkurt işaretiyle selamlamıştır. [AK Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adalet_ve_Kalk%C4%B1nma_Partisi) lideri ve cumhurbaşkanı [Recep Tayyip Erdoğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Tayyip_Erdo%C4%9Fan) ise Kemal Kılıçdaroğlu'nu eleştirerek "CHP Genel Başkanının yaptığı bozkurt işareti hafızalardan silinmez. Bakıyorsunuz nerede ne yaptığı belli değil" demiştir. Kılıçdaroğlu ise "Biz de ülkücüyüz biz de milliyetçiyiz" şeklinde karşılık vermiştir.[^17] 2023 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri kampanyası sırasında Kılıçdaroğlu, aynı işareti Eskişehir'de kendisine bozkurt selamı yapan bir destekçisine karşılık vererek tekrar kullanmıştır.[^18] [Recep Tayyip Erdoğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Tayyip_Erdo%C4%9Fan), [2018 genel seçimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/2018_T%C3%BCrkiye_genel_se%C3%A7imleri) öncesinde [Mersin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersin)'de AK Parti'nin il kongresi sonrası yaptığı konuşmada [rabia işareti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rabia_i%C5%9Fareti)ne çevirmeden önce bozkurt işareti yapmıştır.[^19] Dönemin [CHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi) Genel Başkan Yardımcısı [Öztürk Yılmaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zt%C3%BCrk_Y%C4%B1lmaz), [Erdoğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Tayyip_Erdo%C4%9Fan)'ın bu hareketine karşılık olarak "Sayın Bahçeli'den de rabia işareti bekleniyor" şeklinde yorum yapmıştır.[^20] Eski Dışişleri Bakanı [Mevlüt Çavuşoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevl%C3%BCt_%C3%87avu%C5%9Fo%C4%9Flu) ve eski Başbakan [Binali Yıldırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Binali_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m) işareti kullanmış olan diğer siyasetçiler arasındadır.[^21][^22] ### Popüler kültür Ayrıca bozkurt işareti (*Türk kurdu* ismiyle) Amerikan [Profesyonel güreş şirketleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Profesyonel_g%C3%BCre%C5%9F) olan [NWO](https://turkipedia.org/tr/wiki/New_World_Order_%28profesyonel_g%C3%BCre%C5%9F%29) ve [WWE](https://turkipedia.org/tr/wiki/WWE) tarafından 1990'ların başlarından bugüne kullanılmıştır. İşaret WWE tarafından "[PW](https://turkipedia.org/tr/wiki/Profesyonel_g%C3%BCre%C5%9F) tarihindeki en ikonik işaret" olarak tanımlanmıştır.[^23] İşareti ilk yapan [Kevin Nash](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kevin_Nash), bu işaretin [Sean Waltman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sean_Waltman) tarafından, Avrupa'da bir barda *Türk kurdu* işaretini yapan Türklerden esinlenilerek oluşturulduğunu söyledi.[^24] İşareti kullananlar arasında başta D-Generation X, The CLub ve Bullet Club sayılabilir. [Türkiye millî futbol takımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_mill%C3%AE_futbol_tak%C4%B1m%C4%B1) oyuncusu [Merih Demiral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merih_Demiral), 2 Temmuz'da [Euro 2024](https://turkipedia.org/tr/wiki/2024_Avrupa_Futbol_%C5%9Eampiyonas%C4%B1) turnuvasında Avusturya'ya karşı oynanan bir maçta attığı ikinci golden sonraki sevincini bozkurt işareti yaparak gösterdi. İşaret, [UEFA](https://turkipedia.org/tr/wiki/UEFA)'nın siyasi simge yasağı nedeniyle UEFA tarafından bir soruşturma açılmasına ve 2 maçtan men cezası almasına neden oldu. Ceza, Türkiye'de benzer örneklerde men cezası verilmediği yorumuyla eleştirildi. ## Eleştiriler Bozkurt selamı, milliyetçiliğin İslam'a aykırı olduğunu düşünen [İslamcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slamc%C4%B1l%C4%B1k)lar tarafından eleştirilmiştir. Eski [AK Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adalet_ve_Kalk%C4%B1nma_Partisi) milletvekili [İbrahim Korkmaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Korkmaz), bozkurt işaretinin "[Hristiyan Gagavuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzlar) tarafından kullanıldığı için İslam'ın ruhuna aykırı" olduğunu söylemiştir.[^25][^26][^27] [IŞİD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_ve_%C5%9Eam_%C4%B0slam_Devleti)'in "Türkiye ve Irkçılık Ateşi" adlı propaganda videosunda bir militan, bozkurt işaretinin ve Türkler arasındaki her türlü kurt sembolizminin "[putperestlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Putperestlik)" olduğunu söylemiştir.[^28] [Evrensel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evrensel_%28gazete%29) köşe yazarı Nuray Sancar, bozkurt işaretini "[Sedat Peker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedat_Peker), [Abdullah Çatlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_%C3%87atl%C4%B1) gibi mafya şeflerinin, kanuni olmayan [paramiliter](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%B1_asker%C3%AE) grup mensuplarının, kara para aklayıcılarının kullandığı bir işaret" olarak tanımlayarak onu [Hitler selamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hitler_selam%C4%B1)na benzetmiş ve milli bir sembole dönüştürülmesine karşı çıkmıştır.[^29] ## Yasal statüsü İşaret, [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya)'da yasaklanmıştır.[^30][^31][^32][^33][^34] 2018 yılında [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'da sağ ve sol görüşlü çok sayıda siyasetçi bozkurt selamının yasaklanmasını teklif etmiştir.[^35] [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'da "sessiz tilki" (*diller arası bağlantı|Leisefuchs|de*) denilen ve öğretmenler tarafından öğrencilere sessiz olmalarını söylemek için yapılan el işareti, şekil olarak bozkurt selamının aynısıdır. Türk milliyetçiliği anlamı orada da öğrenildiği için "sessiz tilki" işaretinin kullanımının 2011'den sonra düşüşe geçtiği bildirilmiştir.[^36] [^1]: Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir?. 3 Ekim 2018. [^2]: İmanov, Ali. Sinema Filmlerinde Kurt İmgesi - Modern Dünya Halklarının Kültüründe “Kurt” İmgesinin Rolü Ve İşlevi. Eğitim Yayinevi, 13 Şubat 2023, s. 38-40. [^3]: Bozkurt işaretinin anlamı nedir? İlk kim yaptı?. 9 Nisan 2018. [^4]: Adalet için 700 Bin Adım. [^5]: Türkiye'de düșüncenin tutsaklığı, s. 240-241. [^6]: Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018. [^7]: Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018. [^8]: Prof. Dr. Hanım Halilova: Türkeş'e bunu ben öğrettim. Odatv, 5 Temmuz 2024. [^9]: Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018. [^10]: Prof. Dr. Hanım Halilova: Türkeş'e bunu ben öğrettim. Odatv, 5 Temmuz 2024. [^11]: İmanov, Ali. Sinema Filmlerinde Kurt İmgesi - Modern Dünya Halklarının Kültüründe “Kurt” İmgesinin Rolü Ve İşlevi. Eğitim Yayinevi, 13 Şubat 2023, s. 38-40. [^12]: Bosun, Ozan. Bozkurt işareti nedir? Ne anlama geliyor? İşte Bozkurt işaretinin tarihçesi.... 3 Ekim 2018. [^13]: Kıbrıs’ta Osmanlı Öncesi Türkler Sempozyumu: I. Uluslararası bildiri tam metin kitabı. Mayıs 2019. [^14]: Haber, Internet. Bozkurt işaretinin anlamı ne?. 11 Şubat 2009. [^15]: 'Bozkurt' işareti yapan İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener: 'Partimizi çok zor kurduk ama kalıcı kıldık'. yerelingundemi.com. [^16]: Meral Akşener Bozkurt İşareti yaptı! Önce kendisi yazdı sonra kendisi bozdu. Son Havadis, 31 Ağustos 2022. [^17]: Bozkurt işaretinin anlamı nedir? İlk kim yaptı? - Gündem Haberleri. posta.com.tr, 9 Nisan 2018. [^18]: Kılıçdaroğlu'ndan bozkurt selamı. 25 Nisan 2023. [^19]: Erdoğan'dan Mersin'de bozkurt selamı. Takvim. [^20]: Selenoğlu, Murat. CHP'den Erdoğan'ın bozkurt işareti yapmasına ilk yorum. 3 Ekim 2018. [^21]: Başbakan Binali Yıldırım Bozkurt İşareti Yaptı. Bianet. [^22]: Plötzliche Empörung über faschistischen Wolfsgruß. Frankfurter Rundschau, 10 Ekim 2018. [^23]: Exclusive: What you didn't know about WWE's most iconic gesture. [^24]: Boone, Matt. EWrestling. 22 Ekim 2017. [^25]: 'Bozkurt işareti İslam'a aykırı' diyen eski AK Partili vekil ülkücüleri kızdırdı. gazeteduvar.com.tr. [^26]: AKP'li vekil, "Bozkurt işaretini Hristiyan Gagavuzlar kullanıyor" demişti; Ülkü Ocakları tepki gösterdi. T24. [^27]: AKP'li eski vekil: Bozkurt işareti İslam'ın ruhuna aykırı. birgun.net. [^28]: IŞİD'in yeni Türkçe videosunda yok yok: Atatürk, Erdoğan, Öcalan, ülkücüler…. Diken, 21 Kasım 2015. [^29]: Bozkurt işareti - Nuray Sancar, Evrensel. 12 Temmuz 2024. [^30]: ERHAN AFYONCU - Kurt başlı tuğlar hâkimiyet alametiydi. Sabah. [^31]: Germany seeks to ban Turkish far-right symbols – DW – 10/09/2018. dw.com. [^32]: Göbel, Phil. Wolfsgruß: Dieses Zeichen wollen einige Politiker verbieten. Was bedeutet er?. Der Spiegel, 10 Ekim 2018. [^33]: Plötzliche Empörung über faschistischen Wolfsgruß. www.fr.de, 10 Ekim 2018. [^34]: Jacinto, Leela. Can the 'She-Wolf' Who Rejected the Harem Take On Sultan Erdogan?. Foreign Policy, 24 Nisan 2017. [^35]: Germany Seeks to Ban Turkish 'Gray Wolves' Far-Right Symbols. Wolf Song of Alaska. [^36]: Grundschulen: „Frau Herber, du, guck mal“. Frankfurter Rundschau, 22 Ocak 2019.