# Bolçu Muharebesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bol%C3%A7u_Muharebesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bolçu Muharebesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bol%C3%A7u_Muharebesi (CC-BY-SA-4.0) - **Çatışma:** Bolçu Muharebesi - **Tarih:** 710 – 711 - **Yer:** Örpen(Minusinsk havzasının güney ya da güneybatısında bir bölge), Songa Yış ve Bolçu (Ulungur Gölü'nün güneybatı kıyıları) - **Sebep:** Tang-Türgiş-Kırgız ittifakının Göktürklerin aleyhine harekete geçmesi - **Sonuç:** Kesin Göktürk zaferi; İttifak dağıtıldı. - **Savaşan:** Türgişler; Kırgızlar; Çikler; Tang Hanedanlığı (Destek); 25px İkinci Göktürk Kağanlığı - **Komutan:** Üç Elik Kağan; Sakal; Küçlüg Kağan; Bars Bey; 25px Tonyukuk; 25px İnel (Küçük Kağan); 25px Kül Tigin; 25px Bilge Şad; 25px Küli Çor - **Güç:** 100.000 piyade; 20.000 **Bolçu Muharebesi**, 711'de [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) öncülüğündeki ittifak kuvvetleri arasında gerçekleşen muharebedir. Muharebe, kesin [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) zaferiyle sonuçlanmıştır.[^1] ## Muharebenin nedeni [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ın saldırıları ile bunalan [Tang Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) kendisine yöneltilen bu ağır baskıyı savuşturmak için müttefik aramak zorunda kaldı. Bu amaçla [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar)ı ve [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)i ittifaka davet etti. [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti), [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) ve [Tang Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1), [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)e karşı ittifak hazırlığına geçti. Bu durumu, casuslar aracılığıyla öğrenen [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk), ittifak kuvvetleri saldırmadan önce savaş hazırlıklarına başladı. ## Muharebe ### Kırgızların saf dışı bırakılması [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) önce kuzeydeki komşuları ortadan kaldırmaya karar verdi. [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) o dönemde Kögmen Ormanı denilen yerde yaşamaktaydılar. Bu ormana giden tek yol [Az](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azlar) adlı kavmin ülkesinden geçmekte olan ve Anı Irmağı boyunca uzanan bir at yolu idi. [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk), [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nu bu yolda ilerletebileceğini düşünüp durumu [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'a bildirdi. [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) bu öneriyi kabul etti. Daha sonra [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk), yolu göstermesi için [Az](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azlar) kavminden bir kılavuz buldu. Ardından [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) komutasındaki [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) atlarından inip yaya olarak bu yolu geçmeye başladı. Bu şekilde devam ederek Ak Termil adlı ırmağa ulaştılar. Askerler atlarını sırtlayarak ırmağı geçti. Daha sonra da askerler yeniden atlarına binip ilerlediler ve bir süre sonra ordunun ilerlemesine engel olan karları at üstünde kürediler.[^2] Ardından [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ağaçlık tepe olan bir yeri atlarını yedeğe almak suretiyle yaya olarak ve ağaçlara tutunarak geçti. Askerler tepeyi tırmandıktan sonra yuvarlanıp, kayarak aşağıya indiler. Bir süre sonra da [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) karşısına çıkan bir dağı, çevresinden dolanarak on günde geçti. Bu arada [Az](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azlar) kavminden olan kılavuz yolu şaşırdığı gerekçesiyle öldürüldü.[^3] [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ilerleyişini sürdürerek Anı Irmağı'na ulaştı ve bu ırmağın aşağı tarafına doğru ilerleyişini sürdürdü. [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un emriyle burada ordu mola verdi. Askerler atlarını ağaçlara bağlayıp yemek yediler.[^4] [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hızlıca ilerleyişini sürdürdü ve bir gece vakti [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar)a saldırdı. [Tonyukuk Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk_Yaz%C4%B1t%C4%B1)'nda bu saldırı şöyle anlatılır: *Kırgız'ı uykuda bastık, uykusunu mızrak ile açtık.*[^5] İlk başta [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) bozguna uğradıysa da [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) kağanı askerlerini yeniden toplayıp karşı saldırıya geçti. Ancak [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) ordusu yeniden yenildi ve [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) kağanı da öldürüldü. Bundan sonra [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar), [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na baş eğip bağlandılar. [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ise Kögmen Ormanı'nı dolanarak geri döndü. ### Bolçu Muharebesi Bir [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) casusu [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)den geldi ve [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) kağanının şöyle söylediğini bildirdi: “Doğuda Türk milleti kargaşa içindedir. Türk kağanı kahraman, sözcüsü (müşaviri) bilici imiş. Eğer biz ona ordu yürütmez isek ne zaman bir şey olsa o gelip bizi öldürecektir.[^6]” Bu haber üzerine [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) üzerine sefere çıkmayı kararlaştırdı. Ancak bu sırada beklenmeyen bir gelişme yaşandı ve [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ın eşi öldü. Bunun üzerine [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nun başına [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'u getirtti. Oğlu [İnel Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nel_Ka%C4%9Fan)'ın ve yeğeni [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan)'ın da sefere katılmasını ve ordunun Altun Ormanı'nda kendisini beklemesini emretti. Kendisi de eşinin [yuğ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yu%C4%9F) törenini yapmaya gitti. [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) ile [İnel Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nel_Ka%C4%9Fan)'ın da bulunduğu, ancak gerçek komuta yetkisinin [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un elinde bulunduğu [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Altay dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nı aştı ve Altun Ormanı'na gelerek burada [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ı beklemeye koyuldu. Bundan sonra üç [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) casusu [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)den geldi ve şunu söylediler: “Türgiş kağanı ordu çıkardı, On-ok milleti eksiksiz dışarı çıktı. Türgiş kağanı Yarış Ovası'nda toplanalım demiş.[^7]” [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) durumu [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'a bildirdi. [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'a haber göndererek kendisini beklemesini söyledi. Ayrıca [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'a keşif kolunu, nöbet işini çok iyi tertip etmesini ve orduya baskın yaptırtmamasını bildirdi. Ancak durumun tehlikeli olabileceğini sezen [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk), [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ın bekleme emrini dinlemedi ve harekete geçti. Altun Ormanı'nı aşan [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [İrtiş Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0rti%C5%9F)'ni geçip Çungarya'ya (Yarış Ovası) vardıktan sonra şafak sökümünde Bolçu'nun ([Ulungur Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulungur_G%C3%B6l%C3%BC)'nün) güneybatı kıyılarına geldi. Göktürk savaş meclisi toplandıktan sonra [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)den haber geldi. Yarış Ovası'nda 100.000 düşman askerinin toplandığı öğrenildi. Bunu öğrenen Göktürk komutanları savaş yapılmaksızın geri çekilmeyi teklif ettiler ise de [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) onlara şöyle dedi: “Ben Bilge Tonyukuk, Altun Ormanı'nı aşarak geldik. İrtiş Nehri'ni geçerek geldik. Niye kaçıyoruz? Çok diye niye korkuyoruz? Az diye niye kendimizi hor görelim? Hücum edelim![^8]” Ardından [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) 100.000 piyadeden oluşan [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) destekli [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ordusunun karşısına çıktı. Başta bozguna uğrayan [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) kısa zamanda toparlandı, bu kez [Göktürk ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nun düzeni bozuldu ve yenilgi belirtileri baş gösterdi ise de [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un savaş deneyimiyle sayıca üstün [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ordusu bozguna uğratıldı ve [Tonyukuk Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk_Yaz%C4%B1t%C4%B1)'na göre *Tanrı yardım ettiği için*[^9] savaş, [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)in kesin galibiyetiyle sonuçlandı.[^10] Savaş sonunda [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) kağanı [Üç Elik Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7_Elik_Ka%C4%9Fan) ile 50 [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ileri geleni tutsak edilmiş, bir [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) şadı ile yabgusu öldürülmüştü. [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ordusu, [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) komutasındaki orduya bağlılığını bildirdi. Bunun üzerine, Üç Elik Kağan öldürülmedi. [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ordusundan elli asker tutuldu ve halkına haber vermeleri için gönderildi. Bundan sonra bütün [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) beyleri, halkı gelip [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na baş eğip bağlandılar. [Türgiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) ordusunun da katılımıyla [Seyhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyhun)'u geçen birleşik [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ordusu [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) tarafından mukaddes kabul edilen Ak Dağ'a ulaştı ve burada önemli ölçüde ganimet elde etti. Ordu daha sonra geri döndü. [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler), Bolçu Savaşı'nı kazandıktan sonra [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)in bütün Nu-shih-pi ve To-lu kabileleri yani [Balkaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balka%C5%9F), İli, [Isık Göl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iss%C4%B1k_G%C3%B6l) ve [Talas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talas%2C_K%C4%B1rg%C4%B1zistan) bölgelerindeki [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29)'ın hakimiyetini yeniden tanıdılar.[^11] [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok)ların idaresi yeniden [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)in eline geçti. [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) bölgeyi Bars Bey'in yönetimine verdi.[^12] Daha sonra Göktürk akınları [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) (Kengü Tarban), [Otrar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otrar) ve Arıs Irmağı dolaylarına ulaştı.[^13] ## Sonuç 600 – 603 arasındaki kısa dönem hariç, bu savaşta ilk kez [Batı Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile [Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) birleşmiştir. Savaştan sonra [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) bölgesinde [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hakimiyeti kurulmuş, Üç Elik Kağan öldürülmemesine rağmen gücünü tümüyle yitirmiştir. 706'da Üç Elik Kağan'ın ölümü üzerine [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok)ların başına geçip [Tang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) destekli bir ayaklanmaya kalkışan Üç Elik Kağan'ın oğlu [Sakal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakla_Ka%C4%9Fan) da, [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) tarafından öldürülmüştür.[^14] [^1]: Türgişler. [^2]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 1. satır. [^3]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 2. satır. [^4]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 3. satır. [^5]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 3. ve 4. satırlar. [^6]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 5. ve 6. satırlar. [^7]: Tonyukuk Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır. [^8]: Tonyukuk Yazıtı, batı yüzü, 2., 3. ve 4. satırlar. [^9]: Tonyukuk Yazıtı, batı yüzü, 5. satır. [^10]: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 18. ve 19. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır; Tonyukuk Yazıtı, batı yüzü, 3. satır. [^11]: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 21. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 18. satır; Ayrıca bkz. E. Chavannes, Documents sur les Tuokioue Occidentaux, Paris 1941, 283 vd. [^12]: Ekber, Necef (2005), Karahanlılar, s. 111. [^13]: Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, s. 111. [^14]: Kafesoğlu, İbrahim (2015), Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat.