# Blue Book

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Blue_Book
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Blue Book, https://tr.wikipedia.org/wiki/Blue_Book (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/The_Treatment_of_Armenians_in_the_Ottoman_Empire-cover.png/1280px-The_Treatment_of_Armenians_in_the_Ottoman_Empire-cover.png)
* (H.M. Stationery Office, public-domain)*

- **Kitap adı:** The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915-1916
- **Yazar:** Arnold Joseph Toynbee
- **Ülke:** İngiltere
- **Dil:** İngilizce
- **Konu:** Tarih
- **Basım tarihi:** 1916
- **Yayınevi:** Hodder & Stoughton
- **Sayfa sayısı:** 684

**Blue Book, Mavi Kitap** veya tam adı ile ***The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915-1916***, [Savaş Propaganda Bürosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wellington_House)'nun isteği üzerine [James Bryce](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Bryce) ve [Arnold J. Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee) hazırlanan kitaptır. Kitap günümüzde [akademisyen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akademisyen)ler tarafından bir [savaş propagandası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Propaganda) olarak görülüyor.[^1][^2][^3] Bazı araştırmacılar ise [Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [hükûmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCk%C3%BBmet)inin [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)i [stereotip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stereotip)leştirip, [Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee)'nin deyimiyle "medeniyetsiz ve barbar" olarak etiketlemesine, bununla birlikte özellikle [Savaş Propaganda Bürosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wellington_House)'nun [Türklere yönelik ırkçı yaklaşımına](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_kar%C5%9F%C4%B1tl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) dikkat çekiyor.[^4][^5]

## İçerik

[Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee), *Armenian Atrocities: The Murder of a Nation*, *The Murderous Tyranny of the Turks* ve [James Bryce](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Bryce) önderliğinde hazırladığı *Blue Book* ile [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)i, [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)e karşı [katliam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katliam)lar yapmakla suçladı, ayrıca bu suçlara [Alman İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu da dahil etti.

[Savaş Propaganda Bürosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wellington_House)'nun yöneticisi olan [Charles Masterman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charles_Masterman) kitap yayınlanmadan önce [Bryce](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Bryce)'a gönderdiği bir mektupta şunları yazmıştı:

[Bryce](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Bryce) kitaptaki kaynakların doğruluğunu [savaştan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sonra açıklayacağını ileri sürdü ancak kaynaklar hiçbir zaman doğrulanmadı. [Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee) daha sonraki yıllarda kitabın [propaganda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Propaganda) amaçlı olarak hazırlatıldığını kabul etti.[^6][^7] [Britanyalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanyal%C4%B1lar) [akademisyen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akademisyen) ve [avukat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avukat) [Geoffrey Robertson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geoffrey_Robertson), "[Bryce](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Bryce)'ın [propaganda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Propaganda)cı sicilinden" dolayı *Blue Book****u güvenilmez olarak nitelendirmiştir.***[^8]

## Ayrıca bakınız

- [Vahşet propagandası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vah%C5%9Fet_propagandas%C4%B1)

[^1]: Miller, David. The treatment of Armenians in the Ottoman Empire a history of the ‘Blue Book’. Royal United Services Institute, s. 36-43. <http://www.anisounds.com/bluebook/documents/Journal%20of%20RUSI%20(August).pdf>
[^2]: Karlsson, Ingmar. The Turk as a Threat and Europe’s “Other”. Research Center of the Slovak Foreign Policy Association, s. 62-72. <https://www.jstor.org/stable/26590546>
[^3]: Walsh, Pat. An Interdisciplinary Approach to the Armenian Question: History-Politics-Law, s. 88-98. <https://www.academia.edu/34775085/Ermeni_Sorununa_Disiplinler_Aras%C4%B1_Bak%C4%B1%C5%9F_Tarih_Siyaset_Hukuk>
[^4]: McEvoy, Sadia. The Great War in the Middle East: A Clash of Empires. Routledge. <https://www.google.com.tr/books/edition/_/utKFDwAAQBAJ?hl=tr&gbpv=1>
[^5]: Turan, Ömer. War Propaganda Against the Ottoman Empire During the First World War. Institute of Regional Studies, s. 51-69. <https://www.irs.org.pk/Docs/ConBook19.pdf>
[^6]: Toynbee, Arnold J.. Acquaintances. Oxford University Press, 1967. <https://archive.org/details/acquaintances0000toyn>
[^7]: Monger, David. A ‘not uncongenial task’: British propaganda veterans and propaganda’s post-First World War reputation. Routledge, s. 1-23. <https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19475020.2022.2142641>
[^8]: Robertson, Geoffrey. Was There an Armenian Genocide?. University of St. Thomas, s. 104. <https://core.ac.uk/download/pdf/217155931.pdf>