# Birinci Bulgar İmparatorluğu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Birinci Bulgar İmparatorluğu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu (CC-BY-SA-4.0) ![Geç 9. Yüzyılda Güneydoğu Avrupa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Southeastern_Europe%2C_late_9th_century.jpg) *Geç 9. Yüzyılda Güneydoğu Avrupa (Moodylo333, public-domain)* - **Adı:** Birinci Bulgar İmparatorluğu - **Kendi dilindeki adı:** Блъгарьско цѣсарьствиѥ; българско царство - **Başkent:** Pliska; (681-893); Veliki Preslav; (893-968/972); Üsküp; (972-992); Ohri; (992-1015); Manastır; (1015-1018) - **Resmî diller:** Eski Kilise Slavcası - **Yaygın diller:** Tuna Bulgarcası, Güney Slavca, Bizans Yunancası - **Resmî din:** Tengricilik, Bulgar Ortodoks Kilisesi - **Demonim:** Bulgar - **Yönetim biçimi:** Otokrasi, Mutlak monarşi - **Yönetici unvanı:** Hükümdar - **Yönetici:** Asparuh (ilk); İvan Vladislav (son) - **Yönetici1 dönemi:** 681-700 - **Yönetici2 dönemi:** 1015-1018 - **Kuruluş olayı:** Asparuh'un gelişi - **Kuruluş yılı:** 681 - **Olay:** Bulgaristan'ın Hristiyanlaşması - **Olay1 tarihi:** 864 - **Yıkılış olayı:** Bizans İmparatorluğuna teslim - **Yıkılış yılı:** 1018 - **İstatistik yılı:** 864; 950 - **Yüzölçümü istatistiği:** 710.000; 400.000 - **Ö:** Büyük Bulgar Hanlığı - **A:** Bulgaristan (thema); İkinci Bulgar İmparatorluğu ![Han Krum (803-814) döneminde büyüme](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/01/Bulgaria_krum_map_pl.jpg) *Han Krum (803-814) döneminde büyüme (CC-BY-SA-3.0)* **Birinci Bulgar İmparatorluğu**, [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar)ın 681'de bugünkü Balkan bölgesinde [Asparuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asparuh) komutasında kurdukları devlettir. Devlet bugünkü [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan), [Arnavutluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutluk), [Bosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek), [Hırvatistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rvatistan), [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan), [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan), [Kosova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kosova), [Kuzey Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Makedonya), [Moldova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moldova), [Karadağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karada%C4%9F), [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya), [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan), [Slovakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slovakya), [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) ve [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna) topraklarını içine alan yaklaşık Türkiye kadar bir toprak büyüklüğü olan (750.000 km²) topraklarda kurulmuştur. [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar)ın kuzeye doğru ittirdiği Bulgarlar, bugünkü [Çuvaşistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan)'ın olduğu bölgede [İdil Bulgar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti)'ni kurmuş; batıya ittirdiği Bulgarlar ise [Asparuh Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asparuh) komutasında Tuna bölgesinde Birinci Bulgar İmparatorluğu'nu kurmuşlardır. Bu imparatorluk daha sonra kuzeyden gelen [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) kavimlerini de bünyesinde bulundurmuştur. [Tengrizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik) dinine mensup Bulgarlar Balkanların en yüksek dağının ismini Türklerin göktanrısı [Tengri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengri) olarak isimlendirmişlerdir. Bu dağ daha sonra Osmanlıların bölgeye hakim olmasıyla [Musala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musala) (Maşallah'dan geldiği sanılmaktadır.) olarak değiştirilmiştir. Bulgarların bu devleti "Birinci" Bulgar İmparatorluğu diye adlandırmasının nedeni kurulan devletin [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar), [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) ve [Trakya halkını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Traklar) da içeren çok uluslu bir yapıya sahip olmasıdır. Ancak Birinci Bulgar İmparatorluğu kurulmadan önce Bulgarlar 2 tane daha devlet kurmuşlardı: Hazar bölgesindeki [Bulgarya Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Volga Bulgarya Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti). Bugün [Ortodoks Hristiyanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoksluk) dinine mensup, [Çuvaşistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan)'da yaşayan ve Bulgarca'ya en yakın dil olarak nitelendirilen [Çuvaşça](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9F%C3%A7a) dilini konuşan yaklaşık 2 milyon Çuvaş Türkü, Birinci Bulgar İmparatorluğu'nun tek varisleri sayılmaktadır. Bazı tarihçiler Moldova'ya bağlı özerk bir Türk Cumhuriyeti olan [Gagavuzya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzya)'da yaşayan Ortodoks [Gagavuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzlar)ın da Bulgar kökeninden olabileceğini düşünmektedirler. Birinci Bulgar İmparatorluğu, 9. yüzyılda Kağan [I. Boris](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Boris) zamanında [Hristiyanlığı benimsemiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan%27%C4%B1n_Hristiyanla%C5%9Fmas%C4%B1), bu zamandan sonra da *Kağanlık* ünvanını kaldırıp *Knezlik* ünvanını almıştır. I. Boris'in dönemi Birinci Bulgar İmparatorluğu'nun bir Türk devleti olma vasfını yavaş yavaş kaybetmeye başladığı zamandır. Bu dönemde çok yoğun bir [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) etkisi yaşanmıştır. [Tengricilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik) lağvedilerek toplu halde Hristiyanlığa geçilmiş, devlet İstanbul [Fener Rum Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi)'ne bağlanmış, Slav dili resmi dil kabul edilerek [Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiril_alfabesi)ne geçilmiştir. Bulgarların Slav kültüründe eriyip Türklüklerini yitirmeye başladığı bu geçiş dönemi günümüz Slav [Bulgaristan milletinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarlar) temelinin atıldığı dönemdir. Türklerin kurduğu Bulgar İmparatorluğu'nun bir Türk devleti olma vasfını yitirmesine ve bugünkü modern Bulgaristan'ın bir Slav devleti olmasındaki en büyük neden; bir milleti millet yapan unsurların başında gelen dilin baskın kültür altında eriyerek asimile olması, yani 9. yüzyılda [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)nin alt kolu olan [Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarca)nın yerine Slav dilinin ve harflerinin benimsenmesi olmuştur. Her ne kadar bugünkü [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan) bir Türk ülkesi olmasa da, *Bulgar ülkesi* anlamına gelen *Bulgaristan* kelimesi Bulgarlara Türk atalarından kalan tek mirastır. ## Tarih [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar), [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)'nin [Ogur grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi)'na mensup bir dil konuşan tarihi Türk halkı [Büyük Hunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) oluşturan [İtil nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) çevresinde yaşayan Türk kavimlerinden biriydi.[^1][^2] Büyük Hunların yıkılmasından sonra, batıya göç eden Hun boyları sebebiyle Bulgarlar daha kuzeye çekildiler ve bu [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar)la kültür alışverişinde bulundular. 5. yüzyılda doğudan gelen [Sabir Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler) ile karşılaştılar ve biraz daha kuzeye ve batıya çekildiler. Avrupa Hunlarının bir parçası oldular. Avrupa Hunları ile Ogur Türklerinin karışmasıyla “Bulgar” adıyla anılan Türk topluluğunu meydana geldi.[^3] G. Németh'e göre,*Bulgar* (Bulganmak/Bulanmak) “karışmak” anlamına gelmektedir.[^4] Hunlardan sonra [Sabirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler)in ve [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)in hakimiyetine girdiler. Balkanlardaki Ogur kabileleri [Avarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar)ın İstanbul'u kuşatmaları sırasında Avarlara yardım etmişlerdir. [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)-Avar rekabetinde Balkan Ogurları tampon vazifesiyle bazen Bizanslıları bazen de Avarları tutmuşlardır. 7. yüzyılın ilk yarısında [Kubrat Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubrat) Karadeniz'in kuzeyinde dağınık yaşayan [Türki](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1); [Kutrigur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutrigurlar) (*Dokuz Ogurlar*), [Utrigur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Utrigurlar) (Otuz Ogurlar), [Sabirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler) ve [Onogurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) gibi Ogur kavimlerini ve bundan başka 7 (yedi) Slav kavmini, Bizans'ın rızası ile kurduğu ilk büyük Bulgar devletinin sınırları içinde birleştirmiştir. 7. yüzyılın ikinci yarısında diğer bir Türk halkı olan [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar) bu devleti mağlup etmeyi başarmışlardır.[^5] Kubrat'ın büyük oğlu [Bayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayan), Hazarların hükümdarlığı altında yaşamaya razı olmuş ama diğer dört erkek kardeşleri halkın en önemli bölümlerini ayırıp göç etmişlerdir. Kuzeye göç eden bölüm [İdil Bulgar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti)ni, [Asparuh Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asparuh)'ın emiri altında güneybatıya göç eden bölüm ise 678 yılında Tuna Bulgarları devletini kurmuşlardır. Hazarların egemenliği altında yaşamaya razı kalan Bulgarlara *Kara Bulgarlar* ve kuzeye göç eden İdil Bulgarlarına *Ak Bulgarlar* denilir. Diğer bir grup Avarlara katılarak daha da batıya orta Avrupa'ya doğru göç etmiştir. Asparuh Han'ın devleti, [Balkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)'ın [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'a ait olan küçük bir kısmı dışında tüm Balkan yarımadasını içine almıştır. ### Siyasi tarih Kubrat Han'ın küçük oğlu Asparuh Han yönetiminde [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) boylarına gelen Bulgarlar, 679 yılında Tuna Bulgar Hanlığını kurdular. [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Avarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar) arasında kalan Bulgarlar, 681 yılında yapılan anlaşma ile Bizans İmparatorluğu tarafından resmen tanındı. Asparuh'tan sonra yerine oğlu [Tervel Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tervel) geçti. Bizans İmparatorluğu ile dostluk antlaşması imzaladı. [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis) (bugünkü İstanbul)'un [Araplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) tarafından kuşatılmasında Bizans İmparatorluğuna yardım ettiler. 718-756 yılları arasında hüküm sürmüş hükümdarlar döneminde Bizans ile Bulgar Devleti arasındaki ilişkiler nispeten sakindir. Ancak bu barış dönemi [V. Konstantinos](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Konstantinos)'un Bulgar sınırında kaleler inşa edip buralara Suriyeli ve Ermeni göçmenleri askeri sınıf olarak yerleştirmeye başlamasıyla son bulmuştur ve Bizans İmparatorluğu ile savaşlar yaşanmıştır. [Kormisoş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kormiso%C5%9F) Han'la Dulo hanedan ailesi son bulmuş ve Bulgar tahtı için eski Bulgar sülaleleri olan [Vokül](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vok%C3%BCl) ve [Ugayin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ugayin), birbirlerine karşı üstünlük mücadelelerine girmişlerdir. 9. yüzyılda başa geçen [Krum Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krum) zamanında yeniden güçlendiler. Günümüz [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) ve [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya) topraklarını ele geçirdiler. 811 yılında Bizans İmparatorluğu'nu yenilgiye uğrattılar. 813 yılında bugünkü [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'yi alan Krum Han, 814 yılında Konstantinopolis'i kuşattı. Fakat kuşatma sırasında öldü. Yerine oğlu Omurtag Han geçti. [Omurtag](https://turkipedia.org/tr/wiki/Omurtag) Han döneminde daha da güçlenen Birinci Bulgar İmparatorluğu, Tuna'ya göç eden [Slavlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) arasında benliklerini kaybetmeye başladılar. [I. Boris](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Boris) 852-889 döneminde 864 yılında resmen [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) olan Bulgarlar özelliklerini kaybettiler. 1018 yılında Birinci Bulgar İmparatorluğu yıkıldı. Daha sonraları Slav kökenli Hristiyan Bulgar devletleri kuruldu. ## Dil Tuna Bulgarcası hakkındaki bilgilerimiz de bize kadar gelen fakat çok sınırlı olan dil malzemesine dayanmaktadır. Bununla birlikte, bu dil malzemesi Tuna Bulgarcasının mahiyeti ve onun Kuban ve İdil (Volga) Bulgarcasına olan yakınlığı konusunda bizi yeterince aydınlatacak niteliktedir.[^6] ## Tuna Bulgarlarının tarihe etkileri - Konstantinopolis'i kuşatmışlardır. - Hristiyanlığı benimseyerek Türklük özelliklerini kaybetmişlerdir. - Bizans İmparatorluğu'nun Balkanlarda tutunmasına yardımcı olmuşlardır. - Bozkır geleneğini terk edip feodal bir toplum yapısına geçmişlerdir. ## Ayrıca bakınız - [Bulgar Hükümdarların Listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi) - [Büyük Bulgarya Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) - [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar) [^1]: Der Ursprung der Magyaren. 1882. [^2]: Türk Millî Kültürü. 1999, s. 185-186. [^3]: Tarihte Türklük. 2007, s. 88. [^4]: 'Symbolae grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski. 1927, s. sf. 217-222. [^5]: Hermann Kinder, Werner Hilgemann. Dünya Tarihi Atlası. 2007, s. s. 113. [^6]: Talât Tekin, Tuna Bulgarları ve Dilleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1987, s. 11.