# Bilär > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bil%C3%A4r > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bilär, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bil%C3%A4r (CC-BY-SA-4.0) - **Diğeradı:** Pulyar, Büyük Şehir - **Konum:** Alexeyevsky Bölgesi, Tataristan Cumhuriyeti, Tataristan, Rusya - **Bölge:** Rusya - **Parçası:** Tataristan - **Kuruluş:** 10. yüzyıl - **Arkeologlar:** Fayaz Huzin, Albert Khalikov - **Durum:** Yarı şekilde harap olmuş - **Mülkiyet:** Halka açık - **Kamusalerişim:** Evet **Bilär**, ([Çuvaşça](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9F%C3%A7a): Пӳлер, [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca): Биләр, [İdil Bulgarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgarcas%C4%B1): بُلَرْ *Büler*) [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti)'nda yer alan bir Orta Çağ kentidir. İdil Bulgarları'nın [Moğol istilası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1)'ndan önce ikinci başkentiydi. Günümüzde [Tataristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tataristan)'ın Alexeeyevsky Bölgesi'ndeki [Maly Cheremshan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maly_Cheremshan)'ın sol kıyısında yer almaktadır. Bilyarsk'a uzaklığı 50 km, [Kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan%2C_Tataristan)'a uzaklığı ise 150 km'dir.[^1] ## Etimoloji Aralık 1329/Ocak 1330'da tarihlenen İdil Bulgarcası [Bulgar mezar taşında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgar_Mezar_Ta%C5%9Flar%C4%B1) adı *Mûn Büler yêli* (Çuvaşça: мӑн Пӳлер ялӗ) şeklinde *büyük Büler köyü* anlamında geçmektedir.[^2][^3][^4][^5] Etimolojisi bilinmemektedir. ## Tarihi Şehir, 10. yüzyılda İdil Bulgarları'nın yerli Bilyar kabilesi tarafından kuruldu. Rus kroniklerinde, aynı zamanda "Büyük Şehir" (Великий город) olarak bilinmektedir. Nedeni ise şehrin nüfusu 100.000'den fazla olmasıydı.[^6] Bilär, [Orta Volga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga_b%C3%B6lgesi)'da ki ana ticaret merkezlerinden biriydi. Ayrıca İdil Bulgarları başkenti [Nur-Suvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nur-Suvar) şehrinin 12. ve 13. yüzyıllarda alternatif şehri olarak ikinci başkentiydi. 1236 yılında [Bilär Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bil%C3%A4r_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) ile şehir halkı, [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hanı [Batu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batu_Han) tarafından kovuldu. Şehir daha sonra yeniden inşa edildi ancak eski boyutunu veya gücünü asla geri kazanamamıştır. Şehrin kalıntıları (yaklaşık 8 km²) Rychkov, [Tatischev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasily_Tatishchev), Khalikov ve Khuchin gibi araştırmacılar tarafından araştırıldı. 1654'te eski Bilyar'ın yakınında, bugün etnik bir Rus köyü olan *Bilyarsk****da bir Rus sınırı kuruldu. 1930-1963 yıllarında Bilyarsk, ***[***Bilyar İlçesi***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilyar_%C4%B0l%C3%A7esi)***'nin idari merkeziydi. 2000 yılındaki nüfus sayımına göre köy nüfusu 2.270'tir. Ayrıca bu köy, kimyager ***[***Aleksandr Arbuzov***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Arbuzov)***'un doğduğu yerdir.*** Bilyar aynı zamanda [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) [Avrasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya)sı'nın en büyük şehirlerinden biriydi. Şehrin 1236'da istila edilmesi, anıtsal mimarisinin kaybıyla sonuçlanmıştır. ## Bilyar Noktası [Güney Shetland Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Shetland_Adalar%C4%B1)'nda yer alan [Livingston Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Livingston_Adas%C4%B1)'ndaki [Bilyar Noktası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilyar_Noktas%C4%B1) adını Bilär'dan almaktadır.[^7] ## Ayrıca bakınız - [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) - [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan) - [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar) - [Büyük Bulgar Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [Moğol istilası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1) ## Konuyla ilgili yayınlar - Fayaz Sharipovich Huzin | BILYAR - BULGARIAN GREAT CITY ([Publisher "Zaman" Republic of Tatarstan](http://zaman-izd.ru/) ). Russian (Хузин Фаяз Шариповичь | Биляр - Великий Город Болгарский ([Издательство «Заман» Республика Татарстан](http://zaman-izd.ru/) )) ## Dış bağlantılar - [Bilyar internet sitesi](https://web.archive.org/web/20071221080928/http://www.tatar.ru/english/append91.html#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N) - [İdil Bulgarları nasıl kayboldu?](http://www.bulgars.ru/english/volga.htm) - [Bilyar Arkeolojik Seferi'nin 50. Yıldönümü: Büyük Şehir soruşturmasının sonuçları ve sorunları](http://archaeologie.pro/ru/archive/20/357/) [^1]: Minahanim Tekleli. Türk kitabı, Unutulmuş Yarih. Yeniden adlandırılan isimler, Bakü, Nurlar, 2009. [^2]: ЭПИГРАФИЧЕСКИЕ ПАМЯТНИКИ ГОРОДА БУЛГАРА - ЧГИГН. [^3]: Лерунович, Измайлов Искандер. Этнокультурная История Булгарии XII XIII вв. По мусульманским эпитафийным памятникам периода Улуса Джучи. 2015, s. 283-290. [^4]: Khakimzi͡anov, Farid Sabirzi͡anovich. I︠A︡zyk ėpitafiĭ volzhskikh bulgar. Nauka, 1978. [^5]: Tekin, Talât. Volga Bulgar kitabeleri ve Volga Bulgarcası. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1988, s. 146. [^6]: Khalikov A.Kh., "Tatar people and its anscestors", Kazan, Tatar Book Publishing, 1989, s. 93 (Халиков А. Х., Татарский народ и его предки, Казань, Татарское кн. изд-во, 1989, С.93, In Russian [^7]: Bilyar Point. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica