Beylerbeyi Sarayı'nın deniz köşkleri

Beylerbeyi Sarayı kompleksinde, "deniz köşkü" olarak adlandırılan özdeş iki adet köşk bulunur.

Tarihi

Aynı bölgede daha önceleri yer alan ahşap saray, 1861-1863 yılları arasındaki bir tarihte yıktırıldı ve yerine yeni bir sarayın inşasına başlandı.^{[1]Üsküdar'ın kayıp sarayları. Millî Saraylar, 2019, s. 103-121.} Deniz köşkleri de, Sarkis Balyan'ın tasarladığı ve 1864'te tamamlanan bu yeni yapı kompleksiyle birlikte inşa edildi.^{[2]Boğaziçinde bir "Sahilsaray-ı Ferahfezâ": Beylerbeyi Sahilsarayı-ı Hümâyunu. İstanbul Araştırmaları Yıllığı, 2013, s. 205-214.}

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Beylerbeyi Sarayı, Osmanlı padişahlarının mülkiyeti olmaktan çıktı. Hilâfetin kaldırılmasını öngören 3 Mart 1924 tarihli kanunun 9. maddesi uyarınca padişaha ait mülkler millîleştirildi ve bu yerlerin yönetimi Türkiye Büyük Millet Meclisine bırakıldı.^{[3]Cumhuriyet'in ilk otuz yılında (1920-1950) koruma alanının örgütlenmesi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 1996, s. 59-97.} Bakanlar Kurulunun 8 Ocak 1925 tarih ve 1371 numaralı kararnamesiyle Beylerbeyi Sarayı ile Dolmabahçe Sarayı'nın mülkiyeti, "Millî Saraylar" adıyla korunmak üzere, aynı yıl kurulan Millî Saraylar Müdürlüğü yönetimine devredildi.^{[4]Millî Saraylarımızın Temel Sorunları. 1977, s. 8-13.}

İlerleyen dönemde kurumun yönetiminin geçtiği Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanının 10 Temmuz 1964 tarihli kararıyla ziyarete açılan saray, Meclis İdare Amirliğinin 14 Ocak 1971 tarih ve 36 sayılı yazısıyla "sabotaj ihtimaline dayanılarak" ziyarete kapatıldı.^{[4]Millî Saraylarımızın Temel Sorunları. 1977, s. 8-13.} Saray kompleksi için 1978'de başlatılan onarım ve düzenleme çalışmaları kapsamında hazırlanan nazım planına göre saray binası ile deniz köşklerinin müze olarak kullanılacaktı. 28 Mart 1981 tarih ve 1113 tarihli kararla saray tekrar ziyarete açılsa da bu dönemlerde deniz köşkleri, ziyaret edilebilen mekânlardan değildi. Başkanlık Divanının 3 Mayıs 1985 tarih ve 55 sayılı kararıyla müze statüsü alan saray, 5 Temmuz 1985'te yeni statüsüyle ziyarete açıldı.^{[5]Beylerbeyi Sarayı. 1993, s. 84.} Onarımı tamamlanan deniz sarayı da ziyarete açılan mekânlardandı.

Mimarileri

Kompleksin rıhtımı ile saray arasındaki duvar üzerinde yer alan aynı tasarıma sahip köşklerden selamlığa bakanı Selamlık Köşkü, harem bahçesine bakanı ise Harem Köşkü olarak adlandırılır.

Köşklerin tavan süslemeleri, Kalemkâr Abraham ile Mason'a aittir.^{[6]Göncü, T. Cengiz. Beylerbeyi Sarayı'nın inşa sürecine ilişkin tespitler - değerlendirmeler. Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, 1 Aralık 2019, s. 56-69.}