Beluçça

Beluçça (بلوچی ya da Balòci), Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri koluna ait bir dildir. İran'ın güneydoğusunda Sistan ve Belucistan, Pakistan'ın güneybatısında Belucistan eyaletleri, Afganistan'ın güney bölgelerinde ve Türkmenistan'da konuşulmaktadır.^{[1]Spooner, Brian (2011). "10. Balochi: Towards a Biography of the Language". In Schiffman, Harold F. (ed.). Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors. Brill. p. 319. ISBN 978-9004201453. It [Balochi] is spoken by three to five million people in Pakistan, Iran, Afghanistan, Oman and the Persian Gulf states, Turkmenistan, East Africa, and diaspora communities in other parts of the world.} Ethnologuea göre, milyon konuşanı olan dili konuşanların 6.28 milyonunun Pakistan'da yaşadığı düşünülmektedir.^{[2]Table 11 – Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban. Pakistan Bureau of Statistics, 2017.} İsa öncesinde Hazar ve komşu bölgelerinde hüküm süren Pers ve Med uygarlıkları ile bağı olan bir dildir.^{[3]Devletsiz Uluslar 4.} Hint-Avrupa dil ailesine bağlı bir kuzeybatı İran dili olan Beluçça aynı gruptan olan Farsçayla yakından ilişkilidir. Günümüzde Pakistan, Belucistan, doğu İran ve Afganistan'da konuşulmaktadır. Afganistan'da bazı bölgelerde halkın çoğunluğunun konuştuğu bölgesel dillerden biridir.^{[4]Kazu, İbrahim Yaşar; Gülece, Sadık. Afganistan Eğitim Sisteminin İncelenmesi.} Yoğun olarak konuşulduğu bölgeler için üçüncü resmi dil olarak kabul edilmektedir.

Beluçça İran dillerinin Batı İran dilleri koluna bağlı bir dildir ve dili İran'ın kuzeyinde Hazar Denizi'nin güney kıyılarında doğduğu düşünülmektedir.

Sınıflandırma

Beluçça, İran dillerinin Kuzeybatı İran kolu içinde sınıflandırılmaktadır:

• Kuzeybatı İran

• Beluci

• Doğu Beluççası (Bugti, Kasrani, Leghari, Marri, Mazari, Upper Sindhi Balochi)

• Güney-Batı Beluççası

• Güney Beluççası-Koroşça

• Koroşça (Coastal Koroshi, Inland Koroshi)

• Güney Beluççası (Coastal Balochi [Kechi, Barahuwi, Bashgaadi, Huuti Karachi Balochi Makrani], Kechi)

• Batı Beluççası

• Lashari (Bampuri, Iranshahr)

• Rehşanca (Kalati Balochi, Panjguri, Sarhaddi Balochi [Afghanistan Balochi, Sistani Balochi, Turkmenistan Balochi])

Gramer

Beluçça, diğer birçok İran dili gibi özne-nesne-fiil cümle yapısına sahiptir. Aynı zamanda ergatif bir dildir. Gramatik cinsiyet Eski Beluççada bulunmakla birlikte günümüzde kaybolmuştur.

Beluçça İran, Pakistan, Afganistan, Hindistan, İran Körfezi, Türkiye, Arap Yarımadası, Türkmenistan ve Doğu Afrika'da konuşulur. Hint-Avrupa dil ailesinin İran grubunun bir üyesi olarak sınıflandırılır. Bu yüzden Farsça, Peştuca, Kürtçe, Dari, Tacik, Zazaca, Osetya dilleriyle benzeşir.

Doğu ve batı olmak üzere iki ana lehçesi vardır. Beluçça konuşanların toplam sayısını tahmin etmek zordur. Beluçça'nın bir lehçesi olan Batı Beluçça'yı konuşan kişi sayısı daha yaygındır. Dili altı milyon kadar insanın konuştuğu düşünülmektedir. Batı lehçesi içinde ise iki ayrı lehçe, Rakhşani ve Makrani vardır. Doğu Beluçça lehçeleri (Belucistan, Pencap ve Sindh'in kuzey-doğu bölgelerinde) konuşulduğu bölgelerde, yazılı olarak çok az kullanılması sonucu gelişememiştir.