Belgrad Kuşatması (1789)

Belgrad Kuşatması (15 Eylül – 8 Ekim 1789), Avusturya-Osmanlı Savaşı sırasında, Feldmareşal Ernst Gideon von Laudon komutasındaki bir Habsburg Avusturya ordusunun, Osman Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerine karşı Belgrad kalesini kuşatmasıdır. Üç haftalık bir kuşatmanın ardından Avusturyalılar kalenin teslim olmasını sağladı. Savaş sırasında, Avusturya ordusu hastalıklar nedeniyle ciddi şekilde zorlandı. Avusturya, 1791 yılına kadar Belgrad’ı elinde tuttu; ancak barış antlaşmasının şartları gereği şehri tekrar Osmanlılara iade etti. Kuşatma sırasında öne çıkan bazı Avusturyalı subaylar, daha sonra Fransız Devrim Savaşları ve Napolyon Savaşları sırasında önemli komutanlık görevleri üstlendiler. Belgrad, günümüzde Sırbistan’ın başkentidir.

Rus Çariçesi II. Katerina’nın teşvikiyle, Kutsal Roma İmparatoru II. Joseph, Habsburg Monarşisi’ni Osmanlılara karşı bir savaşa soktu. 1788 yılında Avusturyalılar bir kaleyi ele geçirip bazı topraklar alsalar da, girişimlerinin büyük bölümü başarısız oldu. Ağustos 1788’de II. Joseph, Laudon’u Hırvatistan’daki kuvvetlerin komutanlığına atadı ve burada bazı başarılar elde edildi. Ana ordunun komutanının hastalanması üzerine, Temmuz 1789’un sonunda II. Joseph onu görevden alarak yerine Laudon’u getirdi ve Belgrad’ın ele geçirilmesini emretti.

Eylül ayının ortalarında Laudon’un ordusu Sava Nehri’ni geçti ve yaklaşık 120.000 asker ile 200’den fazla top eşliğinde Belgrad’ı kuşattı. Ayın sonunda Avusturyalılar Osmanlıları varoşlardan çıkardı. Şiddetli bombardıman karşısında Osman Paşa, 7 Ekim’de garnizona serbest geçiş tanınması şartıyla teslim müzakerelerine başladı.

Arka plan

İmparator II. Joseph, 14 Mayıs 1787’de Herson’da Rus İmparatorluğu’nu ziyaret ederek II. Katerina ile görüştü. İki hükümdar Kırım’ı gezerken, Katerina Joseph’i Osmanlı İmparatorluğu’na karşı açılacak bir savaşa katılmaya ikna etti. Rusya, Osmanlı Devleti’nden Gürcistan üzerindeki Rus himayesini tanımasını talep ederek 1787 yılında savaşı başlattı. Buna karşılık Osmanlılar, Kırım’daki Tatarlar arasında bir isyanı teşvik etti. Savaş başladığında Avusturya, gizli bir antlaşma gereği Rusya’yı desteklemekle yükümlüydü.

1788 yılında İmparator II. Joseph, Feldmareşal Franz Moritz von Lacy’nin danışmanlığında ana Avusturya ordusunun başında bizzat sefere çıktı ve Sava Nehri vadisinde bir harekât yürüttü. Prens Karl Borromäus von Liechtenstein komutasındaki bağımsız bir kolordu Hırvatistan’da, Wilhelm von Wartensleben komutasındaki ikinci kolordu Banat’ta, Fabris komutasındaki üçüncü kolordu ise Transilvanya’da faaliyet gösterdi. Prens Josias von Sachsen-Coburg-Saalfeld komutasındaki dördüncü kolordu ise Boğdan’da Rus ordusuna katıldı. Aynı yıl imparatorun ordusu Şabac’ı ele geçirirken, Saxe-Coburg ve Rus Generali Aleksandr Suvorov Boğdan’ı işgal etti. Ancak Liechtenstein, Dubica’da Osmanlılara yenildi ve diğer Avusturya kolorduları da başarılı olamadı. Joseph, Feldmareşal Laudon’u emeklilikten çağırarak Hırvatistan’daki birliklerin başına atadı. Laudon 18 Ağustos 1788’de görevine ulaştığında, yardımcıları Joseph Nikolaus De Vins ve Joseph Anton Brentano, Una Nehri yakınlarında Osmanlıların tahkimli kampını ele geçirmişti.

20 Ağustos 1788’de Laudon’un kolordusu Travnik Paşası’nın saldırısını püskürterek Osmanlılara yaklaşık 700 kayıp verdirdi. Dubica garnizonu 26 Ağustos’ta Avusturyalılara teslim oldu. Joseph Anton Franz von Mittrowsky komutasındaki yan kolun desteğiyle Travnik Paşası Donji Jelovac’taki tahkimli mevzilerinden çıkarıldı. Bu durum Laudon’un Novi Grad kalesine yönelmesini sağladı.

Novi Grad Kuşatması 10 Eylül’de başladı. 20 Eylül’de Osmanlıların yardım kuvveti püskürtüldü. 21 Eylül’de yapılan ilk hücum başarısız oldu ve Avusturyalılar 80 ölü ile 210 yaralı verdi. Ancak 3 Ekim’de gerçekleştirilen ikinci hücum Novi Grad’ın ele geçirilmesiyle sonuçlandı. Avusturyalıların kaybı 220 ölü ve 353 yaralı olurken, Osmanlıların kuşatma sırasındaki toplam kaybı yaklaşık 400 kişiydi.

Ordular kışlaklara çekildikten sonra İmparator II. Joseph hastalandı ve ana ordunun komutasını Mareşal András Hadik’e devretti. 14 Mayıs 1789’da Laudon yeniden Hırvatistan’daki kolordunun başına geçti. Bu birlikler 34.500 piyade ve 3.000 süvariden oluşuyordu. Laudon’un kurmay başkanı Albay Andreas von Neu idi. 23 Haziran’da Laudon, Sava Nehri üzerindeki Gradiška kalesine karşı harekâta başladı.

Avusturyalılar Sava’yı kalenin yukarısından ve aşağısından geçerek kuşatma hendekleri kazdı. Kuşatma tamamlanmadan önce Osmanlı garnizonu 8 Temmuz gecesi kaleyi terk etti. Osmanlılar barut deposunu havaya uçurmakla görevlendirilen tek bir adamı geride bıraktıysa da bu plan uygulanmadı. Kuşatma sırasında Avusturyalıların kaybı 38 ölü ve 120 yaralıydı.

Boğdan’da Suvorov ve Saxe-Coburg komutasındaki Avusturya-Rus ordusu, 1 Ağustos 1789’da Focşani Muharebesi’nde Osmanlıları kesin bir yenilgiye uğrattı. Mayıs ayında Ligne Prensi Charles Joseph Ligne Semlin’deki (günümüzde Zemun) komutayı devraldı. Ligne, ateşkesin yürürlükte olduğunu ve 30.000 kişilik kolordusunun yalnızca 15.000’inin hastalıklar nedeniyle muharebeye elverişli olduğunu kaydetti. Ayrıca ateşkesin Osmanlıların Belgrad’a erzak sokmasına imkân tanıdığından şikâyet etti.

Mareşal Hadik’in ağır hastalanması üzerine, İmparator Joseph 28 Temmuz’da Laudon’u ana ordunun başına atadı. Bu sırada imparator Laudon’a şunu söyledi: “Ne pahasına olursa olsun, Belgrad’ı istiyorum.” Laudon 14 Ağustos’ta Semlin’e ulaştı, 16’sında Hadik ile görüştü ve kısa süre sonra geçici komutan Clerfayt Kontu ile temas kurdu. 28 Ağustos’ta Osmanlılar Muhadiye’ye saldırdıysa da Clerfayt tarafından geri püskürtüldü.