# Bayanay

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayanay
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Bayanay, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bayanay (CC-BY-SA-4.0)

- **Yaşadığı yer:** Orman
- **Tanrı olduğu alan:** Orman ve orman canlılarının koruyucusu

**Bayanay** ([Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a): *Байанай*, [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): *Байанай* veya *Барилах*, [Altayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altayca): *Баянай*), [Türk mitoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_mitolojisi)sinde bereket ve doğa tanrıçası. **Bayana** (Payana, Payna) olarak da bilinir. [Avcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avc%C4%B1)ları, [balıkçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1k%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k)ları ve [orman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orman)ı korur. Avcılar ateş yakıp dua ederek avlarının bereketli ve kazasız geçmesini dilerler. Kimi kültürlerde çocukları korur. Soyun koruyucusu olduğu düşünülür. [May Ana](https://turkipedia.org/tr/wiki/May-Ana)'nın (Pay Ana) farklı bir söyleyişi ve aslında aynı Tanrı[^1] olduğunu ileri süren görüşler de mevcuttur.

Bir görüşe göre Bayanay Hanım aslında yedi kişidir.[^2] En bilinenleri şunlardır:

1. **Bay Bayanay:** Avcı Tanrıçası.
2. **Tağ Bayanay:** Ormancı Tanrıçası
3. **Uğu Bayanay:** Balıkçı Tanrıçası.

## Etimoloji

Bay/Pay/May kökünden türemiştir. Geçim, zenginlik, rızık ve kutsallık anlamları vardır. Bilgelik, yönetmek, egemenlik bildirir. Bayan sözcüğünün zenginlik anlamı [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca)da da aynen mevcuttur. Bayar ise [Bayram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayram) anlamına gelir ve bu sözcükler ile aynı kökendendir.

### Bay kökü

Türk inanç sisteminde mitolojik varlıkların adlarında kutsallık içeriğini bildiren bir sözcük ve köktür. Örneğin Ülgen ve onun oğulları gibi, en ulu [ilâhî varlıkların](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lah) ve en güçlü [şaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaman)ların adlarıyla birlikte yer alır. Veya "Bay Terek" (Bay Kayın) adı verilen [yaşam ağacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9Fam_a%C4%9Fac%C4%B1)nın adında da kullanılır. Bayram sözcüğü ve benzeri bir anlam taşıyan Bay-gün yine bu kavramla alakalıdır. Moğolcada "Boyan", "Bayan", "Buyan" ve "Poyan" gibi kişi adlarının içerisinde de korunmuştur. Bay/Pay/May kökü anlam itibarıyla efsun, [büyü](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BC), [dua](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dua) ve [kurban](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayvan_kurban%C4%B1), [şölen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziyafet), bayram ve benzeri anlayışlarla bağlılık içerir. [Anadolu Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)nde "bağı" sözü, efsuncu, büyücü anlamında kullanılır. Altaylarda, "baylu" sözü, dokunulmaz, kutsal ve yasak anlamına gelir. [Slav dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slav_dilleri)ne bu kökten geçen bazı kelimeler vardır. Örneğin Sırp-Hırvatçada kullanılan, "Bayati" (büyülemek, efsunlamak, fala bakmak) gibi.

## Dış bağlantılar

- [Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca](https://web.archive.org/web/20121209132326/http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-a-b.pdf) (Baay Bayanay)

[^1]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 95)
[^2]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 87)