Batı Şyung-nu

Batı Şyung-nu (Çince: 西匈奴; pinyin: xī xiōng nú), Hunlar'ın Luanti sülalesinden olan Çi-Çi Şanyü'nun batıya kayarak kurduğu devlettir.

MÖ 58 yılında Büyük Hun İmparatorluğu, Çi-Çi Yabgu ve Ho-han-ye kardeşler arasında Doğu Şyung-nu ve Batı Şyung-nu olarak ikiye bölündü. Batı Şyung-nu'yu Çi-Çi Yabgu ve Doğu Şyung-nu'yu ise Ho-han-ye Şanyü yönetti.^{[1]GÜN, Tekin. Batı Hun İmparatorluğu dönemi. Türk Bilimi, 15 Şubat 2023, s. 1 2 3.} Ho-han-ye'nin ölümünden sonra Doğu Şyung-nu, Panu ve yeğeni Pi'nin taht kavgasına sahne oldu. MS 48 yılında Doğu Şyung-nu, Kuzey Şyung-nu ve Güney Şyung-nu olarak ikiye ayrıldı. Kuzey Şyung-nu'yu Panu,^{[2]Arşivlenmiş kopya.} ve Güney Şyung-nu'yu da Pi^{[2]Arşivlenmiş kopya.} yönetmeye başlamıştır. Kuzey Hunları yani Panu'nun yönettiği bu ülke Türk tarih literatürüne Batı Hun İmparatorluğu olarak geçmiştir. Kuzey Hunlar'ı bugünkü Moğolistan topraklarına hakimdi.^{[2]Arşivlenmiş kopya.}

Hunlar'ın başında bulunan Ho-han-ye'nin ekonomik sıkıntıları da neden göstererek Çin egemenliğine girmek istemesi kardeşi Çi-Çi tarafından atalarına saygısızlık olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle Hunlar, MÖ 46 yılında Çi-Çi ve Ho-han-ye kardeşler arasında Doğu Şyung-nu ve Batı Şyung-nu olmak üzere ikiye ayrıldı. Batı Hunları'nı Çi-Çi ve Doğu Hunları'nı da Ho-han-ye'nin soyundan gelenler yönetti. Ho-han-ye'nin Çin egemenliğine girme politikasına karşı çıkan Çi-Çi, bağlı kabileleriyle birlikte Issık Gölü ve çevresine çekilmiştir.

Batı Hunları'nın başında bulunan Çi-Çi'nin Çin'e karşı verdiği mücadelede kısa bir süre sonra başarısız olduğu görülmüştür. Zira Çi-Çi, Çin ile mücadelede eski Şyung-nu savaş taktiklerini bırakarak bir şehir kurmuş ve burayı kale haline getirerek savunma savaşı yapmayı yeğlemiştir. Bu kendisinin birinci hatasıdır. Yenilgisinde etkili olan ikinci hata ise emri altında bulunan askerlere çok sert davranmasıdır.

Çi-Çi yönetimindeki Batı Hunları'na daha sonraki yıllarda, Kuzey Hunları'nın da dağılmasıyla birlikte batıya göç eden Kuzey Hun kabileleri de katılmıştır.

Çi-Çi'nin Çin Kayıtlarındaki Sözleri

Çi-Çi Yabgu MÖ 43 yılında, "Vatan atalarımızdan torunlarımıza verilmek üzere bize emanet edilmiş kutsal topraklardır. Onursuz bir yaşam uğruna terk edilemez." sözlerini sarf etmiştir.

Literatürde Meydana Gelen Karışıklık

Türk tarih literatüründe üç tane Batı Hun İmparatorluğu ismine rastlanmaktadır:

• 16 Büyük Türk devleti içerisinde sayılan Batı Hun İmparatorluğu; Panu'nun yönettiği Kuzey Hun Devleti'dir.

• Asıl Batı Hun İmparatorluğu; Çi-Çi'nin yönettiği ve Batı Türkistan'ı kapsayan Batı Şyung-nu (Batı Hun) devletidir.

• Avrupa'daki Hun İmparatorluğu da Batı Hun İmparatorluğu (Avrupa kıtasının batıda olduğu kastedilerek) olarak bazı kaynaklarda ifade edilmektedir.

Ayrıca bakınız

• Doğu Şyung-nu (Ho-han-ye)

• Kuzey Şyung-nu (Panu)

• Güney Şyung-nu (Pi)