# Basiri

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Basiri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Basiri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Basiri (CC-BY-SA-4.0)

**Basiri** (d.1466 - ö.1534/35) 15. ve 16. yüzyılda yaşamış bir ozan ve yazardır.

## Gençlik Yılları

Basiri ya da gerçek adıyla Mehmed b. Ahmed b. Ebü'l-Meali el Murtaz[^1] 1466 yılında doğmuştur.[^2] Abraş hastalığı yüzünden Alaca Basiri olarak da anılır.[^3] Basiri gençliğinde [Akkoyunlu Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akkoyunlular) hükümdarı [Uzun Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uzun_Hasan)'ın oğulları olan [Uğurlu Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C4%9Furlu_Mehmed_Bey) ve [Yakub](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakub_%28Akkoyunlu%29)'u ziyaret etmiştir.[^4] 1487 yılında Herat'ta [Çağatay Türkçesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca) en büyük temsilcilerinden olan [Ali Şir Nevayi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%AEr_Neva%C3%AE) ile buluşmuş[^5] ve 1496-97 yılında Akkoyunlu sultanı [Göde Ahmed Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6de_Ahmed) tarafından [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a elçi olarak gönderilmiştir. Kendisi bu görevden geri dönmeyip, İstanbul'da kalmış ve evlenmiştir.[^6] [Latifi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lat%C3%AEf%C3%AE)'ye göre Herat'tan Anadolu'ya dönerken Anadolu'ya Nevayi'nin divanını da getiren ilk kişi olmuştur.[^7]

## Etnik kökeni ve doğumyeri ile ilgili görüşler

[Sehi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seh%C3%AE),[^8] [Ahdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahd%C3%AE),[^9] [Gelibolulu Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolulu_Mustafa_%C3%82l%C3%AE)'ye[^10] göre Acem vilayetinde doğmuştur. [Aşık Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%87elebi),[^11] [Hasan Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_%C3%87elebi_%28yazar%29)[^12] ve Beyani'ye[^13] göre Horasanlı, [Katib Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2tip_%C3%87elebi)[^14] ve Kafzade Faizi'ye[^15] göre Bağdatlıdır. Yazar Mehmed Çavuşoğlu'na göre Güneydoğu Anadoluludur.[^16] Doç. Dr. Ahmet Kartal'a göre Acem olarak anılmasının nedeni, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devletinin doğu sınırlarının ötesinde yaşayan herkesin acem olarak adlandırılmasından kaynaklanmaktadır ve Basiri'nin [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) olduğuna dair şüphe yoktur.[^17]

## Ölümü

Basiri, 1534-35 yılında İstanbul'da ölmüştür.[^18] Ölmeden önce yoksulluk ve açlık da görmüş, [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) ve [II. Selim'](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim)den yardım dilemiştir.[^19]

## Eserleri

- Türkçe Divan[^20]
- Farsça Divan
- Letaif[^21]
- Benginame[^22]

[^1]: Sarısoy, Fikret, 2001, Basiri'nin Farsça Divanı, Kırıkkale Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırkkale, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, 1. Metin
[^2]: Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.13
[^3]: Latifi, 1990, Latifi Tezkiresi, Hzr. Mustafa İsen, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1120, 1000 Temel Eser Dizisi, Ankara, s.130
[^4]: Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.16
[^5]: Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.195
[^6]: Sehi Bey, 1980, Tezkire Heşt Behişt, Hzr. Mustafa İsen, Tercüman 1001 Temel Eser, s.201
[^7]: Latifi, 1990, Latifi Tezkiresi, Hzr. Mustafa İsen, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1120, 1000 Temel Eser Dizisi, Ankara, s.128
[^8]: Sehi Bey, 1980, Tezkire Heşt Behişt, Hzr. Mustafa İsen, Tercüman 1001 Temel Eser, s.201
[^9]: Ahdi, 1996, Ahdi ve Gülşen-i Şuarası, Hzr. Süleyman Solmaz, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.45
[^10]: İsen, Mustafa, 1994, Künhül Ahbar'ın Tezkiresi Kısmı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi, sayı 93. S.152
[^11]: Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.195
[^12]: Hasan Çelebi, Kınalızade, 1989, Tezkiretü'ş-şuara, Hzr. İbrahim Kutluk, cilt.1, 2. Baskı, TTK Yayınları, XVIII, s.214
[^13]: Beyani, Mustafa bin Carullah, 1997, Tezkiretü'ş-şuara, Hzr. İbrahim Kutluk, TTK Yayınları, XVIII, Dizi-Sa.7, Ankara, s.45
[^14]: Katip, Çelebi, (trhs.) Min-Kitabi Keşfi'z-zunun An Esami'l Kütübi ve'l Funun, Beyrut Lübnan, Şerefettin Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge'nin hazırladığı eserin ofset baskısı), s.780
[^15]: Ergun, Sadettin Nüzhet, 1935, Türk Şairleri, C.1. İstanbul, s.745
[^16]: Mehmed Çavuşoğlu, 1992, Basiri maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.5, İstanbul s.105-6
[^17]: Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.14-15
[^18]: Mehmed Süreyya, 1311, Sicill-i Osmani, Cilt.2, Matbaa-i Âmire, İstanbul, s.21
[^19]: Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.21-22
[^20]: Katip, Çelebi, (trhs.) Min-Kitabi Keşfi'z-zunun An Esami'l Kütübi ve'l Funun, Beyrut Lübnan, Şerefettin Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge'nin hazırladığı eserin ofset baskısı), s.780
[^21]: Mehmed Çavuşoğlu, 1992, Basiri maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.5, İstanbul s.106
[^22]: Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.196