# Balbal > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Balbal > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Balbal, https://tr.wikipedia.org/wiki/Balbal (CC-BY-SA-4.0) ![Kırgızistan'da bulunan bir balbal](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Balbal.jpg) *Kırgızistan'da bulunan bir balbal (The original uploader was Otebig at İngilizce Vikipedi ., public-domain)* **Balbal** ([Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca): балбал, ), ([Tıva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca): Кижи-көжээ / Kiji köjee), Eski Türklerde kişinin anılması için [mezar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mezar)ının veya bazı [kurgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wikt%3Akurgan)ların etrafına dikilen mezar taşına verilen isimdir ve kişinin yaşarken öldürdüğü kişileri sembol eder. Kurganların başında fazla balbal varsa o kişi o kadar kahramandır. [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) Türklerinde, [Şamanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamanizm) [din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din)inin geçerliliğini yaygın olarak koruduğu dönemde, ölen savaşçıların [kurgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wikt%3Akurgan) denilen mezarlarının etrafına dikilmiş, savaşçının öldürdüğü düşmanları ve bu kişilerin öbür dünyada onun hizmetçileri olacağına inanılacağını [simge](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sembol)leyen, genellikle bir taş parçasının üzerine yontulmuş, bir elinde [kılıç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7), figürlerinden oluşan [heykel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Heykel)lere verilen ad. Bu taşların sayısının fazlalığı ölen kişinin sağ iken; gücünün, cesaretinin, kahramanlığının da simgesidir. [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) öncesi dönemde yaygın olan balballar, İslam dininin kabulünden sonra yerini mezar taşlarına bırakmıştır. Balbal sözü Eski Türk dilinden[^1] bir kelime olup bal+bal, yani vurmak, kakmak, çakmak demektir.[^2] Balbal kelimesinin etimolojik kökenine ışık tutabilecek yazıya geçmiş en eski belge Sümerce \ :taş[^3][^4] kelimesi olmalıdır. Türkçe gibi eklemeli dile sahip Sümerce (Kengerce)'deki \taş kelimesi ile taştan yapılan \ kelimesi arasındaki anlam ilişkisi açıktır. Bu açıdan Balbal sanatının eklemeli dile sahip kültürlerin eserleri olduğunu söylemek yanlış olmaz. [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'da Şatı ve [Sarı-Bulak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1-Bulak) köylerinin arasındaki bir alanda bulunan taş balballar Kara-Batkak müzesinde sergilenmektedir. Ayrıca [Tokmok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokmok) şehrinin 10 kilometre güneyinde, [Burana kulesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burana_Kulesi)'ne yakın alandaki Burana Açıkhava Müzesinde ve [Issık Göl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iss%C4%B1k_G%C3%B6l) kıyısındaki [Çolpan Ata](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87olpon-Ata) ve [Karakol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakol_%28%C5%9Fehir%29)'da, göçebe Türklerin pek çok taş savaşçıları (*balbalları*) bulunur. Balbalların 6. yüzyılda dikildiği tahmin edilir. [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan) içindeki ve tüm [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'daki bu mezar işaretleri, göçebe Türk boyları tarafından dikilmiş, [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'daki balbalların hemen hepsi [Çuy Vadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uy_Vadisi)nde dağılıdır. ![Tıva'daki Cengiz Han balbalı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Tuva%2C_Russia_58.jpg/1280px-Tuva%2C_Russia_58.jpg) *Tıva'daki Cengiz Han balbalı (stepa, CC-BY-2.0)* [Tıva Özerk Türk Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)nde yaklaşık 200 kadar balbal bulunmuştur. [Bijiktighaya dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bijiktig-Haya)nın dolayında kırlık ovalık alanda da bir tek balbal vardır ki,[^5] bazı araştırmacılara göre [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın balbalı olup Cengiz Han'ın hazinesinin[^6] bu dolayda olduğu söylenir.[^7] Buraya bir açık hava müzesi yapılmıştır.[^8] Tahminen bu balbal 1200 yılı geçkin burada durmakta olup Akdovurak (Aktoprak) şehrine 4 km uzaklıktaki kızıl tepe anlamındaki [Kızıl Majalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l-Majal%C4%B1k) köyüne yakındır.[^9] Farklı kültür ve dönemlerde bu tür "balbal"lara rastlanmıştır. Özellikle MÖ 6. yüzyıl [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) heykelleriyle önemli benzerlikler bulunmaktadır.[^10] ## Ayrıca bakınız - [Taş Ata](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9F_Ata) ## Dış bağlantılar - http://vk.com/club26290438/ Tuva'daki balbalın yer aldığı Bijiktighaya ile ilgili bir vk sayfası. - https://web.archive.org/web/20140201191817/http://www.tyvaschool115.lact.ru/ Bijiktighaya'daki bir okul ve balbal ile ilgili bilgiler. - https://sketchfab.com/3d-models/balbal-1-bishkek-c93c3c883451454ab7241d869a220706 Bişkek'teki bir balbaldan fotoğraflanarak oluşturulmuş 3D model. [^1]: Бейсенов А. Балбал // Түркістан. Халықаралық энциклопедия. Алматы, 2000 [^2]: Кызласов Л.Р. О значении термина «балбал» древнетюркских надписей // ТюркС. М., 1966; ДТС. М.-Л, 1969 [^3]: ePSD2 2.7.2 (2024-08-31). [^4]: ePSD2 2.7.2 (2024-08-31). [^5]: Wayback Machine. [^6]: Arşivlenmiş kopya. [^7]: Хая «Писаная скала». Каменное изваяние «Чингисхан». Памятник царевны Сай-Суу » Тос Эртине. [^8]: Скала с письменами » Tuva.Asia. [^9]: Тайны Бижиктиг-Хая » Tuva.Asia. [^10]: İskitler - MÖ 5. yüzyıl, Archaeological museumof the Archaeology institute NAS of Ukraine.