# Balaban aşireti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Balaban_a%C5%9Fireti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Balaban aşireti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Balaban_a%C5%9Fireti (CC-BY-SA-4.0) **Balaban aşireti** (**Balabanlı**, **Balabanlu** veya **Balabanu** olarak da bilinir), [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)/[Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) kökenli bir aşirettir. Tarihsel olarak [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu), [Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya) ve [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)'da yerleşmiş olan aşiret, günümüzde Türkiye'nin [Marmara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_B%C3%B6lgesi), [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi), [İç Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7_Anadolu_B%C3%B6lgesi) ve [Doğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi) bölgelerinde bulunmaktadır. Balabanlar, bazı kaynaklara göre [Afşar boyunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_boyu) Köpekli koluna bağlı bir oymaktır.[^1][^2] Aşiret, tarihî kayıtlarda 16. yüzyılın başlarından itibaren [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-Türkmen toplulukları arasında zikredilmektedir.[^3] Balabanlılara ilişkin akademik çalışmalar, bu topluluğun Osmanlı öncesi ve Osmanlı döneminde Anadolu ve Balkanlarda farklı yerleşim süreçlerine sahip olduğunu göstermektedir.[^4] ## Etimoloji Balaban sözcüğünün kökeni genellikle [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) *pahlavān* (yiğit, kahraman) ile ilişkilendirilir ve Türkçede zamanla farklı anlamlar kazanmıştır. Aynı kökten türeyen [*pehlivan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pehlivan) ile bağlantılı olduğu da belirtilmektedir. Tarihî kaynaklarda kelime, Türk dillerinde “iri, büyük”, “gürbüz kişi” ve “yiğit” anlamlarının yanı sıra “bir tür iri doğan” anlamıyla da kullanılmıştır. [Codex Cumanicus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Codex_Cumanicus)’ta “iri doğan” anlamında geçmektedir. 17. yüzyılda [Meninski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fran%C3%A7ois_%C3%A0_Mesgnien_Meninski)’nin sözlüğünde “büyük, iri cüsseli” ve “iri doğan”, 19. yüzyılda ise “büyük davul” gibi anlamlar da kaydedilmiştir.[^5] Günümüzde Balaban, [Türk Dil Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Dil_Kurumu)’na göre “iri, büyük”, “gürbüz kimse”, “yırtıcı bir kuş türü ([Falco peregrinus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baya%C4%9F%C4%B1_do%C4%9Fan))” ve bazı ağızlarda farklı yerel anlamlarla kullanılmaktadır.[^6] ## Tarihçe ### Göç ve Yerleşim Akademik literatürde Balabanlıların kökeni ve göç hareketleri, [Türkmen göçleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_g%C3%B6%C3%A7leri) bağlamında ele alınmaktadır. Çeşitli araştırmalar, topluluğun [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) kökenli Türkmen unsurlarla ilişkili olduğunu ve Anadolu'ya yerleşme süreçlerinin Oğuz-Türkmen göçleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.[^7] Balabanlılara ilişkin yerel anlatılar ve bazı araştırmalar, topluluğun bir bölümünün geçmişte [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli) ve Trakya bölgesinde yaşadığını, daha sonra ise Anadolu'nun çeşitli bölgelerine yerleştiğini ileri sürmektedir. Bu kapsamda özellikle [Dimetoka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimetoka) ve çevresi, Balabanlıların tarihsel yerleşim alanları arasında gösterilmektedir.[^8] Bu coğrafyada özellikle Bulgaristan'da ve günümüz Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ illerinde çok sayıda Balaban ismindeki köy ve kasabalar hâlâ mevcuttur.[^9] Akademik çalışmalar, Balabanlıların tarihsel dönemde özellikle Doğu Anadolu'da, Erzincan, Tunceli ve Erzurum çevresinde yaşayan Türkmen-Alevi toplulukları arasında yer aldığını göstermektedir.[^10] [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya geçtikten sonra bir kolları [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi) ([İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) ve [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n)) ve [İç Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7_Anadolu_B%C3%B6lgesi) ([Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) ve [Karaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman_%28il%29)) bölgelerinin muhtelif yerlerine yerleşmiş, kurdukları köylere de yine çok kez Balaban ismini vermiştir. Çoğunluğu ise önce [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)-[Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) civarına göçtükleri anlaşılan Balabanlılar, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın aşiretleri iskân politikası çerçevesinde [Rakka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rakka_%28il%29) ve [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep_%28il%29) taraflarına sürülmüş, daha sonra [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)'ya yerleşmiş ve [Yazıhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1han)'da [Balaban](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balaban%2C_Yaz%C4%B1han) köyünü kurmuştur. Aşiret ve oymak bilinci daha çok burada başlamıştır. O yüzden [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'nun batısındaki Balabanlıların geneli aşiret/oymak kültürünü devam ettirmemektedir. Zamanla Balabanlı dört kardeş kendi isimlerini taşıyan Hasan, Hüseyin, Ali ve Süleyman uşaklarını kurmuş ve [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)'dan sonra [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir), [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum), [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas), [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) ve [Tunceli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunceli) gibi farklı vilayetlere yerleşerek geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. 18. yüzyıldan itibaren Balabanlılar artık yerleşik yaşam düzenine geçmişler. 20. yüzyılın ikinci yarısında yaşadıkları bölgelerden [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara), [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) ve [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) başta olmak üzere [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin büyük kentlerine; [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya), [İsviçre](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0svi%C3%A7re), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ve [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere) gibi [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'nın ve dünyanın farklı ülkelerine de göç etmişlerdir. ### Tarihte Balaban Aşireti ![Tarihi Horasan bölgesinin İran, Afganistan, Türkmenistan, Pakistan ve Tacikistan sınırları içinde alanı var](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Chorasan-Transoxanien-Choresmien_neu.svg/1280px-Chorasan-Transoxanien-Choresmien_neu.svg.png) *Tarihi Horasan bölgesinin İran, Afganistan, Türkmenistan, Pakistan ve Tacikistan sınırları içinde alanı var (Don-kun , source: Lencer , User:Виктор В, CC-BY-SA-3.0)* 16. yüzyılın başlarından itibaren bir [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F)-[Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) aşireti olarak tarih sahnesinde yer alan Balabanlılar, [Safevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)-[Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mücadelesi içinde [Safevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) taraftarı olarak belirmişlerdir. [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya), [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas_%28il%29), [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan_%28il%29), [Tunceli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunceli_%28il%29) ve [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) çevresinde yerleşik olan Balabanlılar, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) yakın tarihinin çeşitli toplumsal olaylarında da rol oynamıştır. 1908 ile 1922 yılları arasında bu bölgede gelişen olayların tanığı durumundaki [Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca) belgeler, diğer yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler, Balabanlıların [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) bir aşiret olarak bu çevredeki mücadeleye olan katkılarına, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) askeriyesi ve idaresiyle olan ilişkilerine dikkat çekiyor. Balabanlılar, 1925'e kadar askeriyeyle olan ilişkilerini sürdürmüş, yeni kurulan [Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ne karşı örgütlenen [Şeyh Said İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Said_%C4%B0syan%C4%B1)'nın bastırılmasında da yer almıştır. ## İnanç Akademik çalışmalar, bazı Balabanlı topluluklarının Alevi-Bektaşi inanç sistemine bağlı olduğu ve bu bağlamda cem ve ocak geleneğiyle ilişkilendirildiğini göstermektedir.[^11] ![Seyyid Ali Sultan türbesi, Yunanistan, Evros (il), Russa (köy)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/20100328_Seyyid_Ali_Sultan_Tekke_Dervish_Lodge_Evros_3.jpg/1280px-20100328_Seyyid_Ali_Sultan_Tekke_Dervish_Lodge_Evros_3.jpg) *Seyyid Ali Sultan türbesi, Yunanistan, Evros (il), Russa (köy) (Ggia, CC-BY-SA-3.0)* Balaban, bir [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik)-[Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) topluluğudur. Balabanlılar, türbesi ve dergâhı/tekkesi Ruşenler Köyü'nde ([Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan), Evros İli, Russa Köyü) bulunan [Hacı Bektaş-ı Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli) halifelerinden Seyyid Ali Sultan'a (Kızıldeli Sultan) bağlı ve onu talebeleridir. [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_%28il%29) ve dolayısıyla bağlı oldukları tekkeye/dergâha uzak kalan [Doğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'daki Balabanlıların bir kısmı zamanla Malatyalı veya Erzurumlu [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) pirlerine/dedelerine bağlanmıştır. Kızıldeli kültünü buna rağmen devam ettirmekteler ve unutmamışlardır. [Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya)'daki Balabanlılar daha çok [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) kültürü ve geleneğini sürdürmektedir ve hâlâ Kızıldeli Sultan ocağına bağlıdır. Özellikle [Ege Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi)'nde ve [İç Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'nun bazı yerleşim yerlerindeki Balabanlılar farklı nedenler dolayısıyla yaşadıkları yerlerde asimilasyona uğramış ve [Alevi-](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)[Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik)-[Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) kimliklerini unutmuşlardır. [^1]: Özgül, Vatan. Dimetoka'dan Erzincan'a bir alevi aşiret: Balabanlılar. Pan Yayıncılık, 2005. [^2]: Yusuf Halaçoğlu. Anadoluda Aşiretler Cemaatler Ve Oymaklar. [^3]: Özgül, Vatan. 16. YÜZYIL ÖNCESİNDE DİMETOKA, KIZIL DELİ VE BALABANLILAR. 25 Ocak 2013, s. 191-314. [^4]: Özgül, Vatan. Didymoteicho, Kızıl Deli ve Balabanlar (XVI. Yüzyıl Öncesi). Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2013, s. 35-58. [^5]: balaban. [^6]: Sözlük. [^7]: Suraiya Faroqhi. Osmanlı'da Kentler Ve Kentliler. 2000. [^8]: Özgül, Vatan. 16. YÜZYIL ÖNCESİNDE DİMETOKA, KIZIL DELİ VE BALABANLILAR. 25 Ocak 2013, s. 191-314. [^9]: Ad: “Balaban”. [^10]: Özgül, Vatan. 16. YÜZYIL ÖNCESİNDE DİMETOKA, KIZIL DELİ VE BALABANLILAR. 25 Ocak 2013, s. 191-314. [^11]: Özgül, Vatan. Kurtuluş Savaşı Sürecinde Alevi Aşiret Liderlerinin Protesto Telgrafları. Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2016, s. 89-110.