# Bakü Muharebesi (1918) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Muharebesi_(1918) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bakü Muharebesi (1918), https://tr.wikipedia.org/wiki/Bak%C3%BC_Muharebesi_%281918%29 (CC-BY-SA-4.0) Savaş bilgi kutusu | çatışma = Bakü Muharebesi | parçası = [Kafkasya Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi) & [Azerbaycan-Ermenistan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan-Ermenistan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281918-1920%29) | resim = Bakuoil.jpg | başlık = Muharebe sırasında top atışına tutulan petrol kuyuları. | tarih = 26 Ağustos – 14 Eylül 1918[^1] | yer = [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC) | bölge = [Bakü Sovyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Sovyeti) | sebep = | sonuç = [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_Demokratik_Cumhuriyeti) - [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) zaferi | coğrafi\_değişiklikler = Bakü, Azerbaycan Kontrolüne girdi. | savaşan1 = **İttifak Kuvvetleri:** - [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - [Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_Demokratik_Cumhuriyeti) | savaşan2 = **İtilaf Kuvvetleri:** - **26 Temmuz'a kadar:** - [Bakü Sovyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Sovyeti) - [RSFSC](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Sovyet_Federatif_Sosyalist_Cumhuriyeti)\ - **26 Temmuz'dan itibaren:** - [Merkezî Hazar Diktatörlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez%C3%AE_Hazar_Diktat%C3%B6rl%C3%BC%C4%9F%C3%BC) - [Taşnaksutyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Devrimci_Federasyonu) - [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) [Beyaz Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz_Ordu) | komutan1 = [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) [Nuri Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil) [Miralay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay) [Mürsel (Bakü)](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCrsel_Bak%C3%BC) [Aliağa Şıhlinski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alia%C4%9Fa_%C5%9E%C4%B1hlinski) | komutan2 = [Stepan Şaumyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stepan_%C5%9Eaumyan) [Gregoriy Korganov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grigoriy_Korganov) \ [Georgiy Dokuçayev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgiy_Doku%C3%A7ayev)[^2] [Yakov Bagratuni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakov_Bagratuni) [Albay Avetisov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albay_Avetisov) [Lionel Dunsterville](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lionel_Dunsterville) [Hamazasp Srvandztyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamazasp_Srvandztyan)[^3] | komutan3 = | güç1 = [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu) *14.000 piyade* *500 süvari* *40 top*[^4] [Azeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) gönülllü düzensiz askerleri[^5] | güç2 = 6.000 düzenli asker\ [Bakü Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Ordusu) *6.000 piyade* *40 top*[^6] [Dunsterforce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dunsterforce) *1.000 piyade* *1 topçu bataryası* *1 makineli tüfek bölümü* *3 zırhlı araba* *2 *[*Martinsyde G.100*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Martinsyde_G.100)* uçağı*[^7] Bicherakhov müfrezesi *600*[^8] [Ermeni Devrimci Federasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Devrimci_Federasyonu) | güç3 = | kayıp1 = 1.130[^9]* *Toplam: 2.000[^10]* | kayıp2 = bayraksimge|Birleşik Krallık *200[^11]* bayraksimge resim|Flag of the Centrocaspian Dictatorship.svg 5,000 bayraksimge resim|Armenian Revolutionary Federation Flag.svg|23px 15,000*[^12]* | notlar = Azerbaycan tarihi Kafkasya Cephesi* ![Bakü Muharebesi (Mavi: İngiliz Kuvvetleri, Kırmızı:Osmanlı Kuvvetleri)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/The_Battle_of_Baku_1918.png) *Bakü Muharebesi (Mavi: İngiliz Kuvvetleri, Kırmızı:Osmanlı Kuvvetleri) (Abu Zarr, CC-BY-SA-3.0)* **Bakü Muharebesi** ([Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): *Битва за Баку* / *Bitva za Baku*, anlam: Bakü için muharebe), ([Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice): *Bakı Muharibəsi*) 1918 yılında [Azerbaycan Türk'ü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) ve [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)lı gönüllülerle takviye edilen ve [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu) adı verilen [Osmanlı Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu_%28modern_d%C3%B6nem%29)'nun [Bakü Sovyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Sovyeti), [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ([Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k), [Avustralya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avustralya), [Yeni Zelanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Zelanda) ve [Kanada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanada)), [Merkezî Hazar Diktatörlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez%C3%AE_Hazar_Diktat%C3%B6rl%C3%BC%C4%9F%C3%BC) (Diktatura Tsentrokaspiya) ve [Beyaz Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz_Ordu) karşısında [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'yü almak için giriştiği muharebe. ## Arka plan Ana|Mart Katliamı 1917 yılında [Çar'ın tahttan çekilmesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_Devrimi_%281917%29) ardından Rus Kafkas Cephesi dağıldı. Kafkas cephesinde savaş sırasında işgal edilen bölgelerdeki idari boşluğu doldurmak üzere 9 Mart 1917'de [Transkafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'da [Rus Geçici Hükümeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7ici_H%C3%BCk%C3%BBmet_%28Rusya%29) tarafından [Özel Transkafkasya Komitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zel_Transkafkasya_Komitesi) kuruldu. [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler), [Azeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) ve [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) grupların temsilcilerinin yer aldığı bu yönetim uzun ömürlü olmadı. [Sankt Petersburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg)'da [Bolşevikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bol%C5%9Fevikler)in iktidarı ele geçirmesinin ardından Kasım 1917'de [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'te bağımsız Transkafkasya'nın ilk hükûmeti kuruldu ve [Transkafkasya Komiserliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Transkafkasya_Komiserli%C4%9Fi) adını aldı. Bu yeni "Transkafkasya Komitesi" 5 Aralık 1917'de [Osmanlı Üçüncü Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)'nun komutasında Ruslar tarafından imzalanan [Erzincan Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan_M%C3%BCtarekesi)'ni onayladı. Rus askerleri çoğunlukla cepheden ayrıldı ve evlerine döndü. Bazı Rus birlikleri, Mütareke kurallarına aykırı olarak [İran Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_Cephesi) için ayrıldı.[^13] General Nikolay Baratov [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'da, Lazar Bikerakov adında bir Rus albay da 10.000 askerle [Kirmanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman%C5%9Fah)'ta kaldı. Her iki kuvvet de İngiliz irtibat subayları tarafından destekleniyordu.[^14] 1918'de İngilizler Ermenileri direnmeye davet etti ve bir "danışma" gücü oluşturmak üzere subay ve astsubayları seçerek [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta [Lionel Dunsterville](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lionel_Dunsterville) komutasında örgütledi.[^15] Adı Dunsterforce'tu.[^16] Dunsterforce'un askeri hedefi, İran Seferi devam ederken İran üzerinden Kafkasya'ya ulaşmaktı.[^17] İngilizler, Kafkasya'da hala var olan Ermeniler ve diğer [müttefik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) yanlısı unsurlardan oluşturulacak bir ordu organize etmeyi planlıyordu.[^18] 10 Şubat 1918'de [Sejm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Transkafkasya_Komiserli%C4%9Fi) toplandı ve bağımsızlık kararı aldı. Sejm, 24 Şubat 1918'de [Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Transkafkasya_Demokratik_Federatif_Cumhuriyeti) olarak bağımsız ilan etti. Transkafkasya Komiserliği siyasi hedeflerinde Bolşevik karşıtıydı ve Transkafkasya'nın Bolşevik Rusya'dan ayrılmasını istiyordu. 27 Ocak 1918'de İngiliz misyonu Dunsterforce, subay ve eğitmenlerle birlikte Bağdat'tan bölgeye doğru yola çıktı.[^19] Dunsterforce'a [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi)-[Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz%27in_i%C5%9Fgali) cephesini sağlam tutması ve [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa)'nın planlarını durdurması emredildi.[^20] Dunsterforce 17 Şubat'ta [Enzeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bender_Enzeli)'ye vardı; burada siyasi durumdaki değişikliği gerekçe gösteren yerel Bolşevikler tarafından [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'ye geçişleri reddedildi.[^21] 3 Mart 1918'de Sadrazam [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa), [Rusya SFSC](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Sovyet_Federatif_Sosyalist_Cumhuriyeti) ile [Brest-Litovsk Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Brest-Litovsk_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzaladı. Brest-Litovsk Antlaşması, sınırın savaş öncesi seviyeye çekilmesini ve [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) ve [Ardahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan) şehirlerinin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na devredilmesini öngörüyordu. 14 Mart - Nisan 1918 tarihleri arasında Osmanlı İmparatorluğu ile Sejm heyeti arasında [Trabzon Barış Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_Konferans%C4%B1) düzenlendi. [Trabzon Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_Konferans%C4%B1)'nın onuncu günü olan 30 Mart 1918'de, [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'de ve [Bakü Valiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Valili%C4%9Fi)'nin komşu bölgelerinde Azerbaycanlılara ve diğer [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)lara yönelik iç çatışma ve katliam haberleri geldi. Takip eden günler, [Mart Günleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mart_Katliam%C4%B1) olarak anılan etnik gruplar arası savaşa tanıklık etti. Bolşevikler ve silahlı [Taşnaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Devrimci_Federasyonu) tarafından Bakü şehrinde ve Bakü Valiliği'nin diğer yerlerinde Azerbaycanlıların katledilmesiyle sonuçlandı.[^22][^23] [New York Times Current History](https://turkipedia.org/tr/wiki/The_New_York_Times), Azerbaycan temsilcilerinin "Bolşeviklere, eski düşmanlarını yok etmek ve mülklerini ele geçirmek isteyen Ermenilerin yardım ettiği" yönündeki açıklamalarına atıfta bulunarak kurban sayısını 12.000 olarak vermektedir.[^24] "Mart Günleri "nden önce Azerbaycanlı liderler Rusya içinde özerklik talep ederken, bu olaylardan sonra sadece bağımsızlık talep ettiler ve umutlarını artık Rus Devrimi'ne değil, Osmanlı İmparatorluğu'nun desteğine bağladılar. 5 Nisan 1918'de, Trabzon barış konferansına katılan [Transkafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Transkafkasya_Demokratik_Federatif_Cumhuriyeti) delegasyonundan Akaki Çenkeli, [Brest-Litovsk Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Brest-Litovsk_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı daha fazla müzakere için bir temel olarak kabul etti ve yönetim organlarına bu pozisyonu kabul etmeleri için telgraf çekti.[^25] Tiflis'te (meclisin bulunduğu yer) hakim olan ruh hali çok farklıydı. Tiflis, Osmanlı İmparatorluğu ile aralarında bir savaş durumunun varlığını kabul ediyordu.[^26] Kısa bir süre sonra Üçüncü Ordu ilerlemeye başladı ve [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) ve [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'ı aldı.[^27] [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa)'nın [Turancı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turanc%C4%B1l%C4%B1k) planının bir parçası olarak [Transkafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Transkafkasya_Demokratik_Federatif_Cumhuriyeti)'yı Osmanlı egemenliği altına almak istediği Kafkasya'da durum özellikle vahimdir.[^28] Bu, [İttifak Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttifak_Devletleri)ne Bakü'deki petrol yatakları da dahil olmak üzere çok sayıda doğal kaynak sağlayacaktı. [Hazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'ın kontrolü, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da ve muhtemelen [Britanya Hindistanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_Hindistan%C4%B1)'nda daha fazla genişlemenin yolunu açacaktı.[^29] 11 Mayıs 1918'de Batum'da yeni bir barış konferansı başladı.[^30] Bu konferansta Osmanlılar taleplerini Tiflis'in yanı sıra Kars ve [Culfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Culfa_%28rayon%29)'yı Bakü'ye bağlayacak bir demiryolu inşa edilmesini istedikleri [Gümrü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC) ve [Eçmiadzin](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C3%A7miyazin)'i de kapsayacak şekilde genişlettiler. Cumhuriyet heyetinin Ermeni ve Gürcü üyeleri oyalanmaya başladı. Osmanlı ordusu 21 Mayıs'tan itibaren yeniden ilerlemeye başladı. Çatışma [Serdarabad Muharebesi (21-29 Mayıs)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serdarabad_Muharebesi), [Karakilise Muharebesi (1918) (24-28 Mayıs)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakilise_Muharebesi_%281918%29) ve Ermeni kuvvetlerinin Osmanlı ilerleyişini durdurduğu [Baş Abaran Muharebesi (21-24 Mayıs)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9F_Abaran_Muharebesi) ile sonuçlandı. 26 Mayıs 1918'de federasyon önce Gürcistan'ın ([Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Demokratik_Cumhuriyeti)), ardından da 28 Mayıs'ta Ermeni ([Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_Demokratik_Cumhuriyeti)) ve Azerbaycan ([Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_Demokratik_Cumhuriyeti)) temsilcilerinin bağımsızlık ilanıyla dağıldı. 28 Mayıs 1918'de Gürcistan, [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Poti Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poti_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzaladı ve Alman Kafkasya Seferi'ni memnuniyetle karşıladı; Rus Devrimi sonrasındaki kargaşaya ve Osmanlı askeri ilerleyişine karşı Almanları koruyucu olarak görüyordu.[^31] Azerbaycan hükûmeti Tiflis'ten [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'ye taşındı. Aynı zamanda Almanya, [Sovyet Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Sovyet_Federatif_Sosyalist_Cumhuriyeti) ile müzakerelere yöneldi ve Bakü'nün petrolüne erişim garantisi karşılığında [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu)'nu durdurmayı teklif etti. Taraflar 27 Ağustos'ta Almanya'nın Bakü'nün petrol üretiminin dörtte birini alacağı bir anlaşmaya vardılar. Alman hükûmeti Osmanlı İmparatorluğu'ndan Azerbaycan'a yönelik herhangi bir saldırıyı ertelemesini talep etti; Enver Paşa bu talebi görmezden geldi. Mayıs ayında, İran Cephesi'nde, Enver Paşa'nın kardeşi [Nuri (Killigil) Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil) komutasındaki bir askeri heyet, sadece Ermenilerle değil Bolşeviklerle de savaşacak Kafkas İslam Ordusu'nu örgütlemek üzere [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'e yerleşti.[^32] Nuri Paşa'nın ordusu, yeni kurulan devletin kırılgan yapısını etkileyerek Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin büyük bir bölümünü fazla muhalefet olmadan işgal etti. Osmanlı müdahalesi, Azerbaycan toplumunun bazı unsurlarının Türklere karşı çıkmasına neden oldu. 4 Haziran 1918'de Azerbaycan ve Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan Dostluk ve İşbirliği Antlaşması'nın 4. maddesi, ülkede barış ve güvenliğin sağlanması için gerekli olması halinde Osmanlı İmparatorluğu'nun Azerbaycan'a askeri yardımda bulunacağını öngörüyordu. ### Batum Antlaşması Türk ordusunun [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'ı kurtarma harekâtının hukuki temeli [Batum Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile geçerlik kazanmıştır. 4 Haziran 1918 tarihinde [Azerbaycan Millî Şûrası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_Mill%C3%AE_%C5%9E%C3%BBras%C4%B1) ile Osmanlı Devleti arasında siyasi, hukuki, ticari ve askeri konulardan dost ilişkilerde bulunma maksadı ile antlaşma yapılmıştır.[^33] Bu anlaşmanın 4. maddesine istinaden o tarihte [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'da bulunan Azerbaycan Heyeti Osmanlı Hükûmetinden askeri yardım isteğinde bulunmuştur.[^34] [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa)'nın kardeşi [Nuri (Killigil) Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil)'nın büyük çabasıyla kurulan [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu), daha sonra [Suriye-Filistin Cephesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye-Filistin_Cephesi) getirilen 106. ve 107. piyade ve 56. topçu alayları ile takviye edilmiştir.[^35] ## Muharebe Başlık genişlet Osmanlı Ordusu'nun esas harekât istikameti [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van) üzerinden Güney Azerbaycan topraklarına girmek idi. Buradaki amaç İngilizlerin [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'e girişini engellemek olmuştur.Bu görevin üstesinden başarıya gelen [Irak cephesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi) bulunan [6. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)'ya bağlı [Ali İhsan Sâbis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis) Paşa komutasındaki [4. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/4._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) birlikleri kuzeye ilerleyerek 8 Haziran 1918'de Tebriz'i ele geçirmiştir. Daha sonra Ermeni kontrolündeki [Hoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoy) üzerine ve oradan da [Karabağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F)'a yürüyerek bir nevi Kuzey Azerbaycan'la Güney Azerbaycan'ı birleştirmişlerdi.[^36] Bu dönemde Azerbaycan halkı Osmanlı ordusundan büyük beklenti içerisinde olmuştur.[^37] Bakü'nün [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) açısından [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan)'a açılan kapı olarak da önemi vardı. Bu dönemde [Kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan%2C_Tataristan) Türkleri'nin "Millî İdare" reisi [Sadri Maksudi (Arsal) Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadri_Maksudi_Arsal), 10 Mayıs 1918 tarihinde Moskova Büyükelçisi Galip Kemal Bey'i ziyaretinde Türkistan'ın birinci kapısı olan Bakü'nün hemen ele geçirilmesinin öneminden bahsetmiştir.[^38] ## Muharebe sonrası Ana|Eylül Günleri Başlık genişlet Savaşın bitimini Enver Paşa: "*Allah'ın yardımı ile Bakü şehri 30 saatlik şiddetli muharebeden sonra, 15 eylül 1918 saat 9 sularında zabt edilmiştir."* sözleri ile galibiyeti ifade etmiştir.[^39] Bakü'nün ele geçirilmesinden sonra, 1918 yılı Ekim ayı başında da bir Osmanlı müfrezesi [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'a girerek orada kurulmuş bulunan [Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya_Cumhuriyeti)'ne askeri destek verdi. Ardından [İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_%C4%B0zzet) komutasındaki ordu [Derbent'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan) aldı. [^1]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^2]: The Diaries of General Lionel Dunsterville. [^3]: Mikoyan, Anastas. Так было. [^4]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^5]: Altstadt, Audrey. The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule. 1992, s. 90. [^6]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^7]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^8]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^9]: Bakü'ye Nuri Paşa heykeli (13 Mart 2008 tarihli Zaman gazetesi) [^10]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^11]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^12]: Hovannisian, Richard G.. The Republic of Armenia: The first year, 1918-1919. University of California Press, 1971, s. 32. [^13]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^14]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^15]: Northcote, Dudley S.. Current History. C-H Publishing Corporation, 1922, s. 788. [^16]: Northcote, Dudley S.. Current History. C-H Publishing Corporation, 1922, s. 788. [^17]: Northcote, Dudley S.. Current History. C-H Publishing Corporation, 1922, s. 788. [^18]: Northcote, Dudley S.. Current History. C-H Publishing Corporation, 1922, s. 788. [^19]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^20]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^21]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^22]: Smith, Michael. Anatomy of Rumor: Murder Scandal, the Musavat Party and Narrative of the Russian Revolution in Baku, 1917–1920. Journal of Contemporary History, Nisan 2001, s. 228. [^23]: Smith, Michael. Azerbaijan and Russia: Society and State: Traumatic Loss and Azerbaijani National Memory. [^24]: New Republics in the Caucasus. New York Times Current History, Mart 1920, s. 492. [^25]: Hovannisian, Richard G.. The Armenian People From Ancient to Modern Times, s. 292-293. [^26]: Hovannisian, Richard G.. The Armenian People From Ancient to Modern Times, s. 292-293. [^27]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^28]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^29]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^30]: Ezel Kural Shaw History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. sayfa 326 [^31]: David Marshall Lang. A Modern History of Georgia. Weidenfeld and Nicolson, 1 Ocak 1962, s. 207-208. [^32]: Leslie Missen, "Dunsterforce", Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of WWI, vol ix, Marshall Cavendish Corporation, 1984, ISBN pp. 0-86307-181-3, 2766–2772. [^33]: Anlaşmanın Rusça metni için bkz:Azerbaycanskaya Demokraticeskaya Respublika(1918-1920) Vneşnaya Politika(Dokumentı i materyalı), Bakü, 1998, s.14-17. [^34]: M.E.Resulzade, Azerbaycan Cumhuriyeti Keyfiyeti Teşekkülü ve Şimdiki Vaziyeti, İstanbul, 1990, s.47. [^35]: I Dünya Muharebesinde Osmanlı Ordusunun Kafkas Harekâtı, ''''Azerbaycan Milli Ordusunun yaratılması ve Azerbaycan'ın İstiklâlini kazanması, Bakü, 1998, s.20-22. [^36]: Mehmet Saray, Türk-İran ilişkileri, Ankara, 1999, s.47. [^37]: Nizamettin Ok, Kafkas Seferimiz 1918'de Milli İrade, İstanbul, 1977, s.12-13. [^38]: Akdes Nimet Kurat, Türkiye ve Rusya, Ankara, 1970, s.527. [^39]: Şevket Süreyya Aydemir, Makedonya'dan Orta Asya'ya Enver Paşa (1914-1922), Cilt III, Ankara, 1985, s.425-426