# Bahâeddin Şâkir > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A2eddin_%C5%9E%C3%A2kir > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bahâeddin Şâkir, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A2eddin_%C5%9E%C3%A2kir (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Bahaeddinsakir.jpg) * (public-domain)* - **Doğum tarihi:** 1874 - **Doğum yeri:** İslimiye, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Berlin, Charlottenburg - **Ölüm sebebi:** Suikast - **Diğer isimleri:** Baha Bey - **Milliyet:** Türk - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu - **Meslek:** Hekim; Siyasetçi - **Parti:** İttihat ve Terakki - **Hareket:** Teşkilat-ı Mahsusa ![Bahaeddin Şakir Bey'in Resimli Kitab dergisinde yayınlanan bir yazısı. Altta "Refikimiz Şurayı Ümmet gazetesi sahib-i imtiyazı, vatanperver muhterem Doktor Bahaeddin Şakir Bey" yazılı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Bahaeddin_Sakir.jpg) *Bahaeddin Şakir Bey'in Resimli Kitab dergisinde yayınlanan bir yazısı. Altta "Refikimiz Şurayı Ümmet gazetesi sahib-i imtiyazı, vatanperver muhterem Doktor Bahaeddin Şakir Bey" yazılı. (Resimli Kitap, public-domain)* **Bahâeddin Şâkir** (بهاء الدین شاکر, 1874 - 17 Nisan 1922), Türk [hekim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doktor) ve [siyasetçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset%C3%A7i). [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) döneminde, [mebus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milletvekili) veya [nazır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanl%C4%B1k) unvanı taşımamış olmakla birlikte, [İttihat ve Terakkî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)’nin Kâtib-i Mes’ullerinden biri olarak devrin önde gelen siyasetçileri arasında yer almıştır. [Doktor Nâzım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doktor_N%C3%A2z%C4%B1m) ve Doktor Rüsuhi Dikmen ile birlikte, [İttihat-Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) içindeki ünlü *Doktorlar Grubu*’nun üç önemli isminden birisi olmuş, İttihat-Terakki Cemiyeti’nin [Türkçü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk)-[Turancı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turanc%C4%B1l%C4%B1k) kanadında yer almış, bir ideolog olmaktan çok teşkilatçı kimliğiyle ön plana çıkmıştır. [Teşkilât-ı Mahsusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Mahs%C3%BBsa)’nın kurucularından olan Bahâeddin Şâkir, örgütün siyasi bölüm şefi olarak görev yapmıştır. Türkiye’de [adlî tıbb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adli_t%C4%B1p)ın kurucularındandır ve ülkedeki ilk telif Adlî Tıp ders kitabının yazarıdır.[^1] [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)’nın ardından Ermeni Tehciri'nde oynadığı rol gerekçesi iddia edilerek, [İtilaf Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) etkisindeki [mahkeme](https://turkipedia.org/tr/wiki/1919-1920_%C4%B0stanbul_yarg%C4%B1lamalar%C4%B1) tarafından idama mahkûm edilince yurt dışına çıkmış, [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)’in [Charlottenburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charlottenburg) semti, Ohland sokağında [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) suikastçılar tarafından [öldürülmüştür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nemesis_Operasyonu). ## Yaşamı 1874 yılında[^2] [Doğu Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_d%C3%B6neminde_Bulgaristan)’nin [İslimiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sliven) kasabasında doğdu.[^3] Babası Mehmed Şâkir Bey’dir. ### Tıp Eğitimi 1887 yılında İstanbul’daki Tıbbiye İdadisi’nde eğitimine başlamış, 1891’de girdiği [Askeri Tıbbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekteb-i_T%C4%B1bbiye-i_%C5%9E%C3%A2h%C3%A2ne)’den 1896’da[^4] tabip [yüzbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzba%C5%9F%C4%B1) rütbesiyle bitirdikten sonra [Frans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)a’da [Adlî Tıp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adli_t%C4%B1p) alanında uzmanlık eğitimi aldı. 1900’de katıldığı sınavda başarı göstermesinin ardından, aynı okulda Ali Rüştü Paşa’nın asistanı olarak Adli Tıp Muavini (adli tıp asistan hekimi) oldu.[^5] O yıllarda adli tıp ve ruh sağlığı braşları birlikte ele alınıyordu. [Dr. Mustafa Hayrullah Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Hayrullah_Diker) (Diker) ile birlikte bu yeni alanın öncülerinden birisi oldu. Rıza Tahsin, Mirat-ı Mekteb-i Tıbbiye adlı eserinde Bahâeddin Şâkir’i 1896 yılında mezun olan doktorlar arasında göstermekte ve şu ifadeleri kullanmaktadır: *"1312 (1896) Senesinde Neşet Eden (yetişen, mezun olan) Etıbba (hekimler) Bahaeddin Şakir Efendi."*[^6] ### Siyasi eylemleri, Sürgüne gönderilmesi ve Paris’e kaçış ![238x238pik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/1934_04_03_Milliyet_Baha_Sakir.jpg) *238x238pik (Akşam, Cumhuriyet, Milliyet, Tasviri Efkar ve Vakit Gazeteleri, public-domain)* Bahâeddin Şâkir’in öğrencilik dönemlerinde Askeri Tıbbiye, II. Abdülhamid yönetimine muhalefetin ve özgürlük yanlısı düşüncelerin odağı bir kurumdu. Yine, 1889 yılında bu okul öğrencileri tarafınca oluşturulan [İttihad-ı Osmani Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)’ne kurulduktan kısa süre sonra dahil oldu. Bu kurumda, bu yıllardaki asistan hekimlik görevine ek olarak; Sultan [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)’in şehzadesi [Yusuf İzzettin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_%C4%B0zzeddin_Efendi)’nin (1901 yılında) özel hekimliğini de yapıyordu. Bu arada [Ahmed Celalettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cel%C3%A2leddin_Pa%C5%9Fa)’nın maiyetine girdi. [Ahmed Rıza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_R%C4%B1za) ile İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ileri gelenleri ile bağlantı kurdu. [Ahmed Celalettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cel%C3%A2leddin_Pa%C5%9Fa)’nın muhalefete katılmasından sonra İttihatçılarla bağlantılı olmasından ve [meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Frutiyet) düşüncesini savunuyor olmasından dolayı [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan)’a sürgüne gönderildi. Cemiyete gönderdiği yardımın ortaya çıkması üzerine tutuklandı, ardından da [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)’a sürüldü. 1905’te [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)’a, oradan da [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)’e kaçtı. [Doktor Nazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doktor_N%C3%A2z%C4%B1m) ile tanışması bütün yaşamını değiştirdi; yaşamı artık İttihat ve Terakki teşkilatı ile bütünleşti.[^7] Paris’te ve bir ara gizlice geldiği İstanbul’da, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin çalışmalarının canlandırılmasında [Ahmet Rıza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_R%C4%B1za) ile birlikte etkin rol oynadı. ### II. Meşrutiyet ![318x318pik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/1909_10_01_ServetiFunun_Bahaeddin_Sakir.jpg) *318x318pik (Servet-i Fünun Dergisi, public-domain)* 24 Temmuz 1908’de [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)’in ilanından sonra [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)’a ve Askeri Tıbbiye’deki eski görevine döndü. Türkiye’nin ilk telif adlî tıp ders kitabını yazdı. 1909’da askeri ve sivil tıbbiyelerin birleştirilmesi ile kurulan [Haydarpaşa Tıp Fakültesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_T%C4%B1p_Fak%C3%BCltesi)’nde adlî tıp müderrisi oldu. Ertesi yıl tıp fakültesi ikinci reisliğine seçildi. [Hilal-i Ahmer](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_K%C4%B1z%C4%B1lay) cemiyetinin (Türk Kızılay) yeniden kurulması ve cemiyet tüzüğünü oluşturan kurulda görev aldı. Daha önce [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire) ve Paris’te çıkan [Şurayı Ümmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eura-y%C4%B1_%C3%9Cmmet) gazetesinin yayımını 1910-1921 yıllarında İstanbul’da sürdürdü. Bu arada "[Ali Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Kemal) Davası" ve "[Kanuni Esasi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2n%C3%BBn-%C4%B1_Es%C3%A2s%C3%AE)mizi İhlal Edenler" adlarıyla imzasız olarak yayımladığı kitaplarında karşıtlarını sert bir dille eleştirdi. ### Balkan Savaşı [Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)’nda, [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)’nin [Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarlar) tarafından kuşatılması sırasında oradaki hastanede başhekim olarak çalıştı (1912). Edirne’nin işgali üzerine tutsak düştü ancak bir süre sonra serbest bırakıldı. ### Teşkilat-ı Mahsusa’nın kuruluşu 1913’te kurulan [Teşkilat-ı Mahsusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Mahs%C3%BBsa) adlı gizli örgütün siyasî bölüm şefliğine getirildi. Aynı yıl Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi’ne bağlı olarak kurulan [Tababet-i Adliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tababet-i_Adliye) Müdürlüğü’ne ve Tababet-i Adliye Encümeni reisliğine getirildi. ### Ermeni Tehciri Hükûmet tarafından 14 Mayıs 1915'te çıkarılan [Tehcir Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehcir_Kanunu)’nu uygulama görevi Teşkilat-ı Mahsusa örgütüne verilmişti. Teşkilatın bölüm şefi Bahâeddin Şâkir, 1910’daki Jön Türk Kongresi’nde Ermeni Tehcirini gündeme getiren kişi idi. Kanunun çıkmasından sonra tehciri planlayıp uygulayan asıl kişi oldu.[^8] ### Berlin’e kaçışı [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)’ndan sonra "[*Nemrud Mustafa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Yamulki)* Divanı*" adıyla anılan [mahkeme](https://turkipedia.org/tr/wiki/1919-1920_%C4%B0stanbul_yarg%C4%B1lamalar%C4%B1) tarafından gıyabında yargılanarak "savaş çıkarmak" ve [Ermeni Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) nedeniyle idama mahkûm edildi. 2 Kasım 1918'de [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) ve [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa) ile birlikte bir [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) savaş gemisiyle [Sivastopol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol) üzerinden [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)’e kaçtı. ### Rusya Berlin’den [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)’ya gitmeye karar veren Enver Paşa ile birlikte uçakla [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)’ya gitmek üzere hepsi çeşitli kazalarla sonuçlanan birçok deneme yaptıktan sonra [Cemâl Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Pa%C5%9Fa) ile bir Rus esir kafilesine katıldı ve bu yolla Moskova’ya gitmeyi başardı.[^9] Eylül 1920’de [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)’de toplanan [Birinci Doğu Halkları Kurultayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Do%C4%9Fu_Halklar%C4%B1_Kurultay%C4%B1)’na katıldı. [İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_%C4%B0htilal_Cemiyetleri_%C4%B0ttihad%C4%B1)’nın Bakü temsilcisi oldu. 1921 ilkbaharında bu örgütün [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)’da yapılan kongresine katıldıktan sonra [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)’ya döndü. ### Öldürülmesi 17 Nisan 1922 günü [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)’in [Charlottenburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charlottenburg) semti, Ohland sokağında [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) suikastçılar tarafından [Cemal Azmi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Azmi) ile birlikte [öldürülmüştür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nemesis_Operasyonu). Mezarı, [Berlin Türk Şehitliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin_T%C3%BCrk_%C5%9Eehitli%C4%9Fi)’ndedir. ### Ölümünden sonra 1926’da Türkiye Cumhuriyeti hükûmeti, Ermeni suikastçılar tarafından siyasî nedenlerle öldürülenlerin ailelerine yardım etmek için bir yasa çıkardı. Meclisin kabul ettiği listede [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa), [Cemâl Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Pa%C5%9Fa), [Cemal Azmi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Azmi), Cemâl Paşa’nın yaveri Süreyya ve Nusret Beyler ve [Said Halim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Halim_Pa%C5%9Fa) ile birlikte Bahâeddin Şâkir de yer aldı.[^10] Yaşamı, [Hikmet Çiçek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hikmet_%C3%87i%C3%A7ek) tarafından "*Dr. Bahattin Şakir: İttihat ve Terakki'den Teşkilatı Mahsusa'ya Bir Türk Jakobeni*" adıyla 2004 yılında kitap olarak yayınlandı. [^1]: Sermet Koç, Ümit Biçer, Adlî Tıbbın Tarihsel Gelişimi, Türkiye’deki Yapılanması ve Sorunları, Klinik Gelişim, Cilt 22, Adlî Tıp Özel Sayısı, 2009. [^2]: İttihad ve Terakki liderlerinden Doktor Bahaeddin Şakir Bey, 1. cilt. Kömen Yayınları, 2015, s. 12. [^3]: Hikmet Çiçek, Dr. Bahattin Şakir İttihat ve Terakki’den Teşkilat-ı Mahsusa’ya Bir Türk Jakobeni, Kaynak Yayınları, 2004. [^4]: İttihad ve Terakki liderlerinden Doktor Bahaeddin Şakir Bey, 1. cilt. Kömen Yayınları, 2015, s. 12. [^5]: Sermet Koç, Ümit Biçer, Adlî Tıbbın Tarihsel Gelişimi, Türkiye’deki Yapılanması ve Sorunları, Klinik Gelişim, Cilt 22, Adlî Tıp Özel Sayısı, 2009. [^6]: Mirʹat-i Mekteb-i Tibbiye, İkinci Kitap. Dersaadet-İstikbal Matbaası, 1912, s. 128. [^7]: Hikmet Çiçek, Dr. Bahattin Şakir İttihat ve Terakki’den Teşkilat-ı Mahsusa’ya Bir Türk Jakobeni, Kaynak Yayınları, 2004. [^8]: Bahattin Şakir ve Ermeni sorunu. [^9]: Uçtu Uçtu, Enver Paşa Uçtu, Tarihten Anekdotlar, Eriim tarihi:10.04.2012. [^10]: TBMM Tutanakları, 29.05.1926.