# Babanzâde İsmail Hakkı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Babanz%C3%A2de_%C4%B0smail_Hakk%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Babanzâde İsmail Hakkı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Babanz%C3%A2de_%C4%B0smail_Hakk%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fb/Babanzade_%C4%B0smail_Hakk%C4%B1.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Maârif-i Umûmiye nâzırı; Meclis-i Mebûsan; 3. ve 4. Dönem Mebusu - **Hükümdar:** V. Mehmed - **Dönembaşı:** 1911; 17 Aralık 1908 - **Dönemsonu:** 1911; 5 Ağustos 1912 - **Öncegelen:** Emrullah Efendi - **Sonragelen:** Emrullah Efendi - **Seçim bölgesi:** 1908 – Bağdat; 1912 – Bağdat - **Doğum tarihi:** 1876 - **Doğum yeri:** Bağdat, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 1913 - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu ![1 Ocak 1914 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Babanzade İsmail Hakkı Bey](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ad/Serveti_funun-1914-01-01-1_Babanzade_Ismail_Hakki.jpg) *1 Ocak 1914 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Babanzade İsmail Hakkı Bey (Servet-i Fünun Dergisi, public-domain)* **Babanzâde İsmail Hakkı** (1876, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) - 1913, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) siyasetçisi. 1908-1912 ve Nisan-Ağustos 1912 [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)ı'nda [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) mebusluğu yapmış bir Osmanlı siyasetçisidir. 1806 [Babanzâdeler İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babanz%C3%A2de_Abdurrahman_Pa%C5%9Fa_%C4%B0syan%C4%B1)'nı çıkaran [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) asıllı bey hanedanı [Babanzâde ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babanz%C3%A2de_ailesi)ne mensuptur. [Babanzade Ahmed Naim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Naim_Baban)'in kardeşi ve [Hüseyin Şükrü Baban](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_Baban)'ın ağabeyidir.[^1] ## Hayatı Babası eski [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) Valilerinden [Midhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midhat_Pa%C5%9Fa)'nın mühürdarlığını yapmış olan Babanzâde Mustafa Zihni Paşa, annesi Firuze Hanım'dır. İlkokulu [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta; liseyi [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da okumuş, üniversite için Mülkiye Mektebi'ne kaydolmuştur. Fakat son sınıftayken [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in okuttuğu bir mevlit sonrasında dağıtılan şekeri yemeyip protesto ettiği için okuldan atılmış, son sınıfı Mekteb-i Hukuk'ta okuyup 1902'de hukuk diplomasıyla mezun olmuştur. Mezuniyetinden sonra [İkdam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kdam), [Tanin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanin), [Şura-yı Ümmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eura-y%C4%B1_%C3%9Cmmet), [Kürt Teavün ve Terakki Gazetesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_Teav%C3%BCn_ve_Terakki_Gazetesi) gibi gazetelerde yazmıştır. [Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_Teav%C3%BCn_ve_Terakki_Cemiyeti)'nin de kurucularından olan İsmail Hakkı Bey, [Osmanlıcılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1c%C4%B1l%C4%B1k) ideolojisinin bir savunucusudur. Bu sebeple Kürtlerin Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı kalması gerektiğini, Kürtlerin Osmanlı'ya bağlılığının artması için Kürtçe eğitimin yaygınlaştırılması gibi hakların verilmesi gerektiğini savunmuştur.[^2] Aynı zamanda Mülkiye Mektebi'nde hukuk dersleri veren İsmail Hakkı Bey, özgürlükçü ve cumhuriyetçi fikirleriyle dikkat çekmiştir. [Hukuk-ı Esasiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk-%C4%B1_Esasiye) isimli eserinde hükumetin ve hükümdarın halk tarafından seçilmesi gerektiğini savunmuş, [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) bu özgürlükçü nüanslar içeren kitabın cumhuriyet, hükumet, ulusal egemenlik ile ilgili kısımların altını çizerek okumuştur. 25 Aralık 1913'te Mülkiye Mektebi'nde ders anlatırken geçirdiği beyin kanaması nedeniyle vefat etmiştir.[^3] ## Eserleri 1908'de [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) gezi izlenimlerini aktardığı ve [Tanin Gazetesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanin)'nde yayınlanan Irak Mektupları 2002 yılında yeniden yayınlanmış olup, Irak hakkında çok değerli bir bilgi kaynağıdır. Babanzâde İsmail Hakkı'nın [Ali Reşad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Re%C5%9Fad)'la birlikte 1899 yılında kaleme aldıkları Dreyfus Meselesi adlı eser 2013 Yılında Fernaz Balcıoğlu ve Büşra Balcıoğlu tarafından latin harfleriyle Türkçeye kazandırılmış ve kitap olarak yayınlanmıştır. Babanzâde İsmail Hakkı'nın "Hukuk-ı Esasiye" adlı eseri de yine aynı yazarlar Fernaz Balcıoğlu ve Ayça Büşra Balcıoğlu tarafından bugünkü harflerle 2014 yılında neşredilmiştir. ## Konuyla ilgili yayınlar - Beyrut'tan Kuveyt'e Irak mektupları (Babanzade İsmail Hakkı - [Büke Yayınları](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCke_Yay%C4%B1nlar%C4%B1), 2002) - Dreyfus Meselesi- ARS Yayınları, Ank.2013. - Hukuk-ı Esasiye- Erguvani Yayınları, Ank.2014 [^1]: İSMÂİL HAKKI, Baban-zâde, Bağdatlı. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. [^2]: Babanzade İsmail Hakkı Bey (1876-1913). Atatürk Ansiklopedisi. [^3]: Babanzade İsmail Hakkı Bey (1876-1913).