# Baba İshak

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0shak
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Baba İshak, https://tr.wikipedia.org/wiki/Baba_%C4%B0shak (CC-BY-SA-4.0)

**Baba İshâk Kefersudî**, [Vefâîlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-Vef%C3%A2_el-Ba%C4%9Fd%C3%A2d%C3%AE)[^1] [tarikât](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)ına bağlı [Baba İlyâs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas)'ın müritlerinden Türkmen şeyhi.[^2] Bu sebeple [Babai ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba%C3%AE_Ayaklanmas%C4%B1)'nın propaganda ve teşkilatlanma safhasından, fiilen başlatılıp yürütülmesine dek her hususta [Baba İlyas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas) adına hareket etme yetkileriyle donatılmıştı.[^3]

## Görevi

[Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad) iktidara geldiğinde “Mûhy’id-Dîn Muhammed bin Ali bin Ahmed Tahimî” adında İran'dan göç etmiş bir [Şiî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)’yi Sivas’a kadı olarak atadı. [Şiraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)’da önemli bir mevkîye sahip, [felsefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felsefe) ve [bâtınî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik) îlimlerde bir hâyli meşhur, belâgatlı söz söyleme üstâdı ve yüksek iktidar sahibi olan bu âlimden,[^4] *Baba İshâk Kefersudî"* vaktiyle dersler almıştı.[^5] Baba İshâk, Şirâz'da Mûhy'id-Dîn'in derslerine devam ederken [Batınilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik)’in [Elemût](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alamut_Kalesi)’taki [Dâ’î](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2%C3%AE) Â’zamı “[Hükümet-i Melâhide-i Bâtın’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alamut_Kalesi) Reisi [Nûr’ûd-Dîn Muhammed Sâni](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Muhammed_%28Ha%C5%9Fha%C5%9F%C3%AE_lider%29)” tarafından Anadolu [Dâ’î](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2%C3%AE)liği’ne atandı.

## Yaşamı

Mûhy’id-Dîn Tahimî’nin Sivas Kadılığı’na tâyin edilmesi fırsatını çok iyi değerlendiren Baba İshâk, hocasının himâyesi altında Anadolu Selçuklu Hükûmeti’nin de güven ve teveccühünü arkasına alarak Şimşâd yakınlarındaki Kefersûd nahiyesinde [Elemût](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alamut_Kalesi) merkezli [Şiî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)lik propagandalarını ve “[Melâhide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C5%9Fha%C5%9F%C3%AEler)-i [Bâtıni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)yye” i’tikadını neşriyâta başladı. H. 621 / M. 1225 yılında Mûhy’id-Dîn-i Ahmed Tahimî’nin vefâtından sonraysa hükûmet aleyhinde yaptığı tahrikâtın duyulması üzerine bir süre gizlenmek zorunda kaldı. [Şücâ’ed-Dîn Ebû’l-Bekâ Baba İlyâs Horasanî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas)’nin Amas’ya'daki Mes’udiye tekkesine şeyh olarak atandığını öğrenir öğrenmez hemen oraya giderek kendisine mürid oldu. [Baba İlyâs Tekkesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas)’nde “Amas’ya Valisi Toğrak Bey” ile olan pîrdâşlığı sayesindeyse halkın gözündeki itibarını her geçen gün daha da artırdı.[^6]

### Bâbâîler İsyânı

Baba İshâk Kefersudî kendi müridlerinden [Sâd’ed-Dîn Köpek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek) adında bir kişiyi Anadolu Selçuklu sarayına [Şiîlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) propagandalarını yürütmek amacıyla memur olarak yerleştirmeyi başarmıştı. [Büyük Alâ’ed-Dîn Key-Kûbâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad) ile şehzadesi [Gıyas’ed-Dîn Key-Hüsrev-i Sânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._G%C4%B1y%C3%A2seddin_Keyh%C3%BCsrev) devirlerinde Konya sarayına hulûl etmeyi ve “[Şîʿa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)-i [Bâtıni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)yye” nüfuzunu oraya sokmayı başaran bu [bâtınî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik) [derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F)i kendisine sarayda bazı taraftarlar edinmeyi de başarmıştı. [Maverâünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)’den ayrılan ve Suriye yolundan geçen [Şiî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)lerin en tercih ettikleri vatan Selçuklular’ın hükümran oldukları ülkelerdi. [Şehzâde Gıyas’ed-Dîn](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._G%C4%B1y%C3%A2seddin_Keyh%C3%BCsrev) Moğollarla itaatinden dolayı babası [Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd-ı Evvel](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad)’i H. 634 / M. 1237 yılında zehirleyerek tahta çıktı. Böylece [Köpek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek) te [Emîr Sâd’ed-Dîn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek) unvanıyla vezîr-i â’zamlığa atandı. Müridi [Sâd’ed-Dîn Köpek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek)’in elde ettiği bu başarılar sayesinde itibârını artıran Baba İshâk Kefersudî idare etmekte olduğu Anadolu’daki Bâtınîlik Teşkilâtı’nı daha da büyütme fırsatını yakaladı. Tokat, Canik, Çorum, Sivas, Karahisar vilâyetlerinde [Ebu’l Bekâ Baba İlyâs Horasânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas) adına yaptığı dâvetlerine daha da önem verdi. Onun bu fa’aliyetleri neticesinde binlerce insan “[Bâtınî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik)” oluyorlardı.[^7]

### Baba İshâk Hâlifeliği’nin ilânı

Müridi [Sâd’ed-Dîn Köpek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek)’in [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) vezîr-i â’zamlığına yükseltilmesi ve kazandığı başarılardan son derece memnuniyet duyan Baba İshâk Kefersudî, yirmi bin ihtilâlciden oluşan bir kuvvet ile H. 632 / M. 1235 yılında huruç hareketi başlattı. *“Emîr’ûl-Mü’minîn Sadr’ûd-Dünya ve’d-Dîn ve Resûl’ûl-Lâh Baba İshâk”* ünvânıyla hâlifeliğini ilân etti.[^8] [El-Mukannaʿ](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Mukanna) benzeri bir şekilde [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)’in ruhunun [Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali)’ye, Ali’den de kendisine [hulûl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hul%C3%BBl) ettiğini iddia ediyordu. Şimşat, Urfa, Kefersud, Maraş, Ayintâb’dan gelen ve Suriye kıt’asındaki Halep Bâtınî merkezinden takviye edilen binlerce fedainin katılmasıyla birdenbire elli bin kişilik büyük bir ordu haline dönüşen *“*[*Şîʿa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)*-i *[*Bâtıni*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)*yye Fırkaları”* [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya), [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28il%29), [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas), [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum)’dan batıya doğru ilerlemeye başlamışlardı. [Bâtınî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik) – [Babâî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik) Ordu’su önlerine gelen bütün engelleri yıkıp hızla Konya’ya doğru ilerliyorlardı. [Babâîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik)’in bu huruç hareketi karşısında memleketlerin seçkinleri, ulemâ ve eşrafı [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)’a, Pâyitaht [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)’ya ve Anadolu’nun diğer hücra köşelerine doğru kaçışmaktaydılar. Sonunda ihtilâlin ne kadar geniş bir alana yayıldığı hükümdara anlatıldı. İhtilâlin müsebbipleri arasında olduğu anlaşılan Baba İshâk Kefersudî’nin müridi [Vezîr Sâd’ed-Dîn Köpek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadeddin_K%C3%B6pek) derhal i’dam edildi.

### Alevî-Bâtınîlerin Anadolu’ya yayılması

Birçok cephede Babâîler ile çarpışan Selçuklular, nihâyetinde *Baba İshâk Kefersudî* ve tâbi’lerini H. 637 / M. 1240 yılında Amasya Kalesi’nde ele geçirerek i’dam ettiler. Anadolu’da çıkan bu kanlı ihtilâlden son derece memnuniyet duyan *“*[*Şîʿa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mamiye_%28%C5%9Eiilik_%C3%B6%C4%9Fretisi%29)*-i *[*Bâtıni*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)*yye *[*Dâ’î*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2%C3%AE)*leri”* [Olcaytu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olcaytu)’nun sarayından Anadolu’nun dört bir yanına yayılmağa başladılar. Cereyan eden bu elîm hâdiselerden yeise kapılan ve [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)’ın faâliyetlerinden memnun kalmayan Sünnî âlimler de Uç Beyleri’ne sığınmak zorunda kaldılar. Sabık Mes’udîye müderrisi “Şeyh Mecd’ed-Dîn İsâ” [Ertuğrul Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ertu%C4%9Frul_Gazi)’ye, “Cemâl’ed-Dîn Aksarayî de [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)’a iltica etmişlerdi. Şiîliğin uğradığı bu büyük faciayı istismar eden bazı Acem fırsatçıları [Şîʿa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mamiye_%28%C5%9Eiilik_%C3%B6%C4%9Fretisi%29)-i [Bâtın’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik) [dâ’î](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2%C3%AE)si sıfatıyla Batı Anadolu’ya kadar nüfuz etmekteydiler. Bu [Bâtınî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2t%C4%B1n%C3%AElik) – Babalar Anadolu’daki göçebe Türkmen aşîretleri arasında tam teşekküllü bir *“Alevî–Bâtınîlik Akımı”* yaratmağa muvaffak oldular.[^9]

### Bibliografya

- Claude Cahen, “Bābā’ī,” *Encyclopaedia of Islam*, edited by P. Bearman, et al. (Brill, 2007).
- Claude Cahen, *Pre-Ottoman Turkey: a general survey of the material and spiritual culture and history*, trans. J. Jones-Williams (New York: Taplinger, 1968), 136-7.
- Speros Vryonis, *The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century* (University of California Press, 1971), 134.

[^1]: Dursun Gümüşoğlu: Tâcü'l Arifîn es-Seyyid Ebu'l Vefâ Menakıbnamesi - Yaşamı ve Tasavvufi Görüşleri, Can Yayınları, 2006, s. 48
[^2]: Ocak, Ahmet Yaşar, Menâkıbu'l-Kudsiyye Fî Menâsıbi'l-Ünsiyye, (1995), Türk Tarih Kurumu, s. XLVIII
[^3]: Elvan Çelebi, Menâkıbu’l-Kudsiyye, sayfa 47-54.
[^4]: İbn-i Bîbî, El-Evâmir’ûl-‘alâ’iyye.
[^5]: Hüseyin Hüsâmeddin Efendi, Amasya Tarihi II, sahife 263-273.
[^6]: Hüseyin Hüsamettin Efendi, Amas’ya Tarihi, Cilt 2, Sayfa 359.
[^7]: Hayrullah Efendi, Hayrullah Efendi Tarihi, Cilt 1, Sayfa 29.
[^8]: TDV, İslâm Ansiklopedisi, Cilt 4, Sahife 368-369.
[^9]: Balcıoğlu, Tahir Harimî, Türk tarihinde mezhep cereyanları, (Mukaddime ve Notlar: Hilmi Ziya Ülken), Kanaat Yayınları, Ahmed Sait tab'ı, İstanbul, 1940.