# Baba İlyas

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Baba İlyas, https://tr.wikipedia.org/wiki/Baba_%C4%B0lyas (CC-BY-SA-4.0)

**Ebü'l-Bekāa Baba İlyâs-ı Horasânî** veya **Resul Baba**,[^1][^2] 13. yüzyılda [Babailik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik) hareketinin ortaya çıkmasında rol oynayan [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri)[^3] [Vefaî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-Vef%C3%A2_el-Ba%C4%9Fd%C3%A2d%C3%AE) şeyhi.[^4][^5][^6] [Alevîlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) [aşiret](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Firet), yani soy geleneklerinde, [Seyyid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid) olan önderlerine Seyyid demekle beraber "[Dede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_%28Alevilik%29)" veya "Baba" kavramları denir.[^7] [Dede Garkın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_Gark%C4%B1n)'ın dervişlerinden olan Baba İlyas'ın lakabı bu geleneklere dayanmaktadır. Horasan Pîrlerinden ve [Hacı Bektaş Velî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli)'nin Halifesi olan **Baba İlyas Horasanî**'nin kendi ismiyle adlandırılan [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) ocağına ([Baba İlyas Horasanî Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alev%C3%AE_ocaklar%C4%B1)) mensup olan [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri) kadar yoğun olarak [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum), [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya), [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28il%29), [Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordu_%28il%29) ve [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_%28il%29)'da yaşamaktadırlar.[^8][^9]

## Yaşamı

Yaşamını sürdürdüğü devirde Anadolu'da Bâtınîliğin en önemli yayılma merkezini [Sultan Mes’ud evvel](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mesud) tarafından yaptırılmış olan Mes'udiye [tekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke)si temsil ediyordu. [Anadolu Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)’nın nüfuz ve hâkimiyet sahaları tamamen Moğollar’ın denetim ve müsaadesine tâbi bulunuyordu. Birçok şehirlerde [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)’ın himâyesi altında [Şiî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)liği neşreden “Bâtın’ûl-Mezhep Babalar” tarafından açılan zâviyelerin sayıları da gün geçtikçe artmaktaydı. Moğollar'ın nüfuzuyla Mes'udiye Medresesi müderrisi olan [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) âlimlerden “Şeyh Mecd’ed-Dîn İsâ” azledilerek yerine [Şîʿa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)-i [Bâtıni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)yye’nin en değerli Alevi Türkmen [dâî](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2%C3%AE)lerinden “Şems’ed-Dîn Ahmed Baba” atandı.[^10]

### Dede Karkğın’ın müridi olarak üstlendiği görev

*"Baba İlyâs",* XIII. yy'dan itibaren [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektâşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri)[^11] zümreler arasında yayılarak,[^12] [Yesev’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yesev%C3%AElik), [Kalender’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalenderilik) ve [Haydar’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_Haydar) gibi diğer tarikatler ile birlikte XIV. yy'a kadar Anadolu'da mevcudiyetini sürdüren Türkmen Alevi-[Vefâ’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-Vef%C3%A2_el-Ba%C4%9Fd%C3%A2d%C3%AE)[^13] Alevî-Bektaşî Türkmen tarikâtının ruhanî önderi ve Horasan azizlerinden olan ve çok sayıda mürid ve halifeleri bulunan Tunceli, Amasya, Tokat ve özellikle [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum_%28il%29)'lu [Şah İbrahim Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_%C4%B0brahim_Veli), Baba Mansur, Ağuiçen, Kureyşan ve gibi birçok Alevi-Bektaşi ve Alevi-Vefaî Ocaklarına ve Türkmen aşiretlerine mensupturlar.[^14] Seyyid Alevîlerinden *"*[*Dede Karkğın*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_Gark%C4%B1n)*"* *(Dede Garkın, Dede Kargın, Dede Karğın ya da Dede Karkın) Abdal Ata Sultan (Abdal Ata köyünde medfun), Teslim Abdal ve Elvan Çelebi (torunu)*[^15][^16] tarafından bu tarikâtın inançlarını [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri) arasında yaymak amacıyla *Şeyh Ali Ataman veya Ali Otman Baba*[^17]*, Aynu'd-Devlet Dede, Hacı Bağdın, ve Hacı Mihman* ile birlikte görevlendirilmiş beş halifenin en genci ve meşhur olanı idi.[^18] *Baba İlyas*, [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum)'da yaşayıp daha sonra 1231 yılında Amasya yakınlarındaki lendi adıyla isimlendirilen *İlyasköy (Çat)*[^19] köyüne yerleşti ve kendisine ait Türbesi'de *"Hamdullah Çelebi"* Türbesi ve [Cem Evi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemevi)'nin içerisindedir.[^20]

### Şâhsiyeti

Kendi adına bir tarikât kurmamış, Vefâ'îyye şeyhî olarak olarak Çat köyündeki zâviyesinde, [İslâmiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)'e yeni girmiş olan, eski inançlarını koruyan ve okuma yazma bilmeyen yarı göçebe [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'e kendi anlayışlarına uygun bir [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) anlayışı sunmuştur. Ayrıca, [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'i Selçuklu Hükûmeti'nin baskısından kurtaracak bir Alevi şeyhi olarak ortaya çıkmıştır. Onun tâlimatlarını canla başla uygulayan ve kendilerine rehber edinen Alevi [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) kendisine *"Baba Resûl"* lakabını vermişlerdi.

### Fikirleri

Baba İlyas, Tanrı sevgisinin dinin katı kurallarıyla oluşmayacağını, bunu ancak insanın kendi sevgisiyle yaratabileceğini söylüyordu. Kadın-erkek ayrımına karşı çıkıyor, bütün insanların eşitliğini savunuyordu. Türkmenlerin o zamanki yaşamlarına son derece uygun olan ortak mülkiyete dayalı bir toplumsal düzen öneriyordu. [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) yönetimi altında kötü koşularda yaşayanlar arasında da çok sayıda izleyicisi vardı. Torunu Elvan Çelebi'nin sağladığı yeni bilgilerin ışığı atında [İbn-i Bîbî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_B%C3%AEb%C3%AE)'nin çelişkili ifadeleri tekrar değerlendirildiğinde Bâbâ'î isyânının asıl tertipçisinin [Baba İshâk Kefersudî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0shak) değil, Baba İlyas'ın kendisi olduğu anlaşılmaktadır.[^21]

### Kayseri Kadılığı’na tâyini

Manevî bir hayat sürdüğü Amasya'nın Çat köyünde müridleri tarafından mucizeler yaratan çok saygın bir üst düzey azîz olarak görülmekteydi. [Melik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melik_Gazi) [Dânişmendiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2ni%C5%9Fmendliler_Beyli%C4%9Fi) devrinde ise bütün Anadolu'da meşhur olan Horasanlı Baba İlyas, “İbrahim Bey’in oğlu Yağ Basan Bey” zamanında Kayseri'ye kadı olarak atandı.

### Hankah Mes’udiye Şeyhliği’ne tâyini

[Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad) tahta geçtiğinde, Amas'ya Kadılığı'na Taky'ed-Dîn'i, Mes'udiye Müderrisliği'ne Tâc'ed-Dîn Yûsuf Tebrizî'yi, Hankah Mes'udiye Şeyhliği'ne de [Tâc’ed-Dîn Ebû’l Vefâ Harezmî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-Vef%C3%A2_el-Ba%C4%9Fd%C3%A2d%C3%AE)’yi atadı. [Ebu'l Vefâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-Vef%C3%A2_el-Ba%C4%9Fd%C3%A2d%C3%AE)’nın ölümü üzerine de yerine onun hâlifelerinden Kayseri Kadısı ve [Şîʿa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)-i [Bâtıni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_ezoterizmi)yye’nin en meşhurlarından olan [Babâîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik) pirî Şücâ’ed-Dîn Ebû’l Bekâ Baba İlyâs Horasanî’yi tâyin etti.

### Baba İlyâs’ın i'dam edilmesi

Mürîdi [Baba İshâk Kefersudî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0shak)'nin topladığı göçebe [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'den oluşan ordusu ile [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)'da *"Selçuklu Valisi *[*Muzaffer’ûd-Dîn Ali Şîr*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muzaffereddin_bin_Ali%C5%9Fir)*"* kuvvetlerini bozguna uğratmasının ve ordusu ile [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya) üzerine yürümesinin ardından Selçuklular aleyhine vuku bulan tüm bu olumsuz gelişmelerin yegâne müsebbibi olarak algılanan "Baba İlyâs" *"*[*Amasya*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya)*'daki Selçuklu Ordusu Komutanı Mübâriz’ûd-Dîn-i Armağanşâh"* tarafından i'dam edildi. Amasya'daki Hangah-ı Mesudi denilen zaviyenin şeyhi olan Baba İlyas'ın vefatı *(1240'ta idam edilmesi)* üzerine yerine halifesi ve birader-zadesi Şemseddin Ebu'l-Fezail [Behlül bin Hüseyin el-Horasani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Behl%C3%BCl_bin_H%C3%BCseyin_el-Horasani) şeyh olmuştur.[^22].[^23]

### Anadolu Alevîliği üzerinde yarattığı tesirler

Baba İlyâs'ın bu hareketle başlatmış olduğu [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) tasavvufî-dinî hareket, asıl onun ölümünden sonra oğlu *"Muhlis Paşa"* ve diğer hâlifeleri aracılığıyla Anadolu'nun dört bir yanına yayılmış, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin kuruluşu döneminde *"Abdalân-ı Rûm Hareketi"* ve nihâyetinde de Bektâşîliği ortaya çıkarmış, XVI. yüzyılda da kendilerine [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) (Alevî askerlerin savaştaki kızıl renkteki sarıkları) adı verilen toplulukların doğmasına vesile olmuştur.

[^1]: Ocak, Ahmet Yaşar, Menâkıbu'l-Kudsiyye Fî Menâsıbi'l-Ünsiyye, (1995), Türk Tarih Kurumu, s. XLVIII.
[^2]: The Alid ('Alawi / Alevi) Turkmen Leader "Baba Ilyas Horasani" in the Seljuk Turkmen Anatolia. <https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/baba-ilyas-i-horasani-COM_24265?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=baba+ilyas+horasani>
[^3]: Uçan, Muharrem. Alevi devletleri. Can Yayınları, 2010. <https://www.worldcat.org/oclc/949591493>
[^4]: The Alid ('Alawi / Alevi) Turkmen Leader "Baba Ilyas Horasani" in the Seljuk Turkmen Anatolia. <https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/baba-ilyas-i-horasani-COM_24265?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=baba+ilyas+horasani>
[^5]: Âşıkpaşazâde Tarihi, s. 46
[^6]: Ünlü Alevi Türkmen Şeyhi Seyyid Ebû'l Vefâ el-Bağdadi'nin Alevi-Vefai Tekke ve Türbesi bulundu (Baba İlyas Horasani'nin Alevi Türkmen Şeyhi olup, Tarikat Silsilesi Alevi-Vefai Tarikatına uzanmaktadır. Babaî isyanı, Alevilere edilen haksızlıklara karşı tüm Alevi Türkmen zümrenin ayaklanması olayına vesile olan Baba İlyas Horasani'dir.) <https://www.gazeteduvar.com.tr/unlu-sufi-ebul-vefanin-mezari-bulundu-haber-1510057>
[^7]: Alid ('Alawi) Dynasty and the term "Alid" / 'Alawi" (turkish: Alevi). <https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/alids-COM_26329?s.num=1&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=zayd+al+alawi>
[^8]: Baba İlyas Horasani'nin Tarikat Silsilesi ve Alevi Türkmen Ocağı - Alevi-Vefailik ve Babai-İsyanı. <http://isamveri.org/pdfdrg/D01093/2014_70/2014_70_SAHINH.pdf>
[^9]: The Qizilbash, Education and the Arts adlı kitabının XVI. bölümünün 169. sayfası
[^10]: The Alid ('Alawi / Alevi) Turkmen Leader "Baba Ilyas Horasani" in the Seljuk Turkmen Anatolia. <https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/baba-ilyas-i-horasani-COM_24265?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=baba+ilyas+horasani>
[^11]: A Study of History,V, s. 514-15
[^12]: Aşıkpaşazade Tarihi, s. 46.
[^13]: Dursun Gümüşoğlu: Tâcü'l Arifîn es-Seyyid Ebu'l Vefâ Menakıbnamesi - Yaşamı ve Tasavvufi Görüşleri, Can Yayınları, 2006, s. 48
[^14]: Horasan Erenleri ve Alevilik araştırma dergisi ve Türk Tasavvuf Erkannamelerinde Alevi-Vefailik Tarikatı - Yazar: Dursun Gümüşoğlu
[^15]: Tarihçi Hamza Aksüt'e göre, günümüzde Mardin il sınırları içerisinde yer alan Dedeköy'de yaşamıştı.
[^16]: Elvan Çelebi'nin "Menâkıbu'l Kudsiyye-Fi Menâsıbi'l-Ünsiyye" adlı eserinin ilk bölümü Dede Karkğın hakında günümüzde elde kalan en önemli kaynağı teşkil etmektedir.
[^17]: Alevi Ocakları - Şeyh Ali Otman Baba (Otman veya Ataman olarak da zikredilir)
[^18]: Âşıkpaşazâde Tarihi, s. 47
[^19]: Amasya'nın Çat (günümüzdeki İlyasköy) köyünde Baba İlyas'ın türbesi bulunmaktadır.
[^20]: Âşıkpaşazâde Tarihi, s. 51 - Baba İlyas Horasani torunlarından Muhlis Paşa evladından Elvan Çelebi Menakıbnâmesi ve Alevilik Tarihi - Dursun Gümüşoğlu
[^21]: Ocak, Ahmet Yaşar, XII yüzyılda Anadolu'da Babâîler İsyânı, sahife 83-89, İstanbul, 1980.
[^22]: Hüseyin Hüsameddin, Amasya Tarihi, I , İstanbul, 1327 -1330, 235-236; Il, 395-396.
[^23]: İbn-i Bîbî, El-Evâmir’ûl-‘alâ’iyye, sahife 498-499.
