# Bab-ı Hümayun > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab-%C4%B1_H%C3%BCmayun > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bab-ı Hümayun, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bab-%C4%B1_H%C3%BCmayun (CC-BY-SA-4.0) - **Orijinal ad:** باب همايون - **Yapı türü:** Anıtsal giriş kapısı - **Malzeme:** Kesme taş, mermer, küfeki taşı - **Tamamlanma:** 1478 - **Restoran sayısı:** 5 - **Yenileme mimar:** Mimar Sinan - **Yenileme:** 16. yy, 17. yy, 18. yy; II. Mahmud: 1826 ve 1839 yangınları sonrası onarım - **Durum:** Ziyarete açık - **Mimari tarz:** Erken Osmanlı mimarisi; Osmanlı mimarisi; Osmanlı barok mimarisi - **Konum:** Topkapı Sarayı, Fatih, İstanbul; Türkiye ![Bab-ı Hümayun (saray içi)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/The_Imperial_Gate_%28B%C3%A2b-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2y%C3%BBn%29%2C_Topkapi_Palace%2C_Istanbul%2C_Turkey._Shooting_from_the_inner_%28first%29_courtyard.jpg/1280px-The_Imperial_Gate_%28B%C3%A2b-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2y%C3%BBn%29%2C_Topkapi_Palace%2C_Istanbul%2C_Turkey._Shooting_from_the_inner_%28first%29_courtyard.jpg) *Bab-ı Hümayun (saray içi) (Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC-BY-SA-4.0)* **Bab-ı Hümayun** (باب همايون, *Hümayun Kapısı*) *ya da günümüz Türkçesiyle* **Hükümdar Kapısı,** [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1)'nın ana giriş kapısı olup sarayın dış avlusuna açılan en anıtsal yapılarından biridir. 1478 yılında [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) döneminde inşa edilen kapı, Osmanlı devlet teşrifatının belirleyici mekânlarından biri olarak hem siyasi hem mimari bakımdan merkezi bir rol oynamıştır.[^1] Erken kaynaklarda *Büyük Kapu*, *Alay Kapısı* ve *Saltanat Kapısı* olarak da geçen yapı, saraya yaklaşan elçiler, devlet görevlileri ve tören alaylarının ilk karşılandığı nokta olması nedeniyle Osmanlı hükümranlık ideolojisinin sembolik bir ifadesi hâline gelmiştir.[^2] Kapının 1478 tarihli kitabesi, yapıyı yalnızca bir savunma unsuru olarak değil, sarayın törensel ve sembolik giriş noktası olarak da tanımlar.[^3] ## Tarihi Kapı, fethin ardından imparatorluk merkezi olarak düzenlenen Topkapı Sarayı'nın ilk büyük giriş yapısıdır. II. Mehmed, sarayın dış dünyaya açılan bu sınırının devlet otoritesini temsil edecek ölçüde görkemli olmasını istemiş; bunun sonucu olarak masif duvarları, sivri kemerli açıklığı ve sade fakat güçlü cephe kurgusuyla klasik dönem [Osmanlı mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi)nin erken bir örneği ortaya çıkmıştır.[^4] Bâb-ı Hümâyun, sarayın ilk inşa edilen çekirdek bölümünün ardından tamamlanan dış sur sisteminin bir parçası olarak1478 yılı sonlarında tamamlanmıştır.[^5] 16. yüzyılda [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan) ekolünü takip eden onarımlarla kapıya muhafız mekânları, nöbet yerleri ve üst örtü güçlendirmeleri eklenmiş; 17. yüzyılda iç cephede yer alan hat panoları, celî sülüs ağırlıklı yazılar ve mermer çerçeveli kitabelerle yapı estetik bakımdan zenginleştirilmiştir.[^6] 18. yüzyılda [barok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_barok_mimarisi) etkili küçük düzenlemelerle cephe hareketi artırılmış, 19. yüzyılda [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) döneminde büyük taş onarımı yapılmış ve kapının üzerine padişah [tuğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fra)sını taşıyan geniş mermer kitabe yerleştirilmiştir.[^7] ## Mimari Bab-ı Hümâyun, yaklaşık altı metre kalınlığındaki sur duvarlarına gömülü masif bir kapı kütlesinden oluşur. Kesme taş örgü, mermer söveler ve iç cephede barok dönemde eklenen [küfeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCfeki_ta%C5%9F%C4%B1) taşlı panolar kapının ana malzemesini oluşturur.[^8] Dış cephe, yüksek sivri kemerli giriş, kemeri çevreleyen geniş silmeler ve kitabe bloğundan oluşan sade fakat otoriter bir görüntü sergiler. İç cephe ise daha yalın tutulmuş; askerî amaçlarla bağlantılı dar pencereler, nöbet nişleri ve [hat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaligrafi) levhalarıyla tamamlanmıştır. Kapıda yer alan hat yazıları arasında [Fetih Suresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fetih_Suresi)'nden ayetler, [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un [tuğrası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fra) ve hattat Mehmet Haşim Efendi'nin imzasını taşıyan panolar bulunur.[^9] Kapının iki yüzünde yer alan celî sülüs hattı, klasik Osmanlı taş işçiliğinin seçkin örnekleri arasında gösterilir. Özellikle iç cephedeki geniş kitabe panoları, hem kompozisyon hem de oyma işçiliği bakımından 17. ve 18. yüzyıl Osmanlı epigrafi sanatının karakteristik üslubunu yansıtır.[^10] [Evliya Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi), Bâb-ı Hümâyun üzerinde sarayın kuruluş ve tamamlanma safhalarına işaret eden kitabeler bulunduğunu kaydetmiş; mimarlık tarihçisi [Cornelius Gurlitt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cornelius_Gurlitt_%28tarih%C3%A7i%29) de 20. yüzyıl başlarında bu tarihleri gördüğünü belirtmiştir. Söz konusu kitabeler günümüze ulaşmamıştır.[^11] ### Bab-ı Hümayundaki Hat yazıları ![Bab-ı Hümayun'un iç tarafında kapının sağındaki hat levhası.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Detail._Arabic_phrase_%D9%84%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%83_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A%D9%86._The_Imperial_Gate_%28B%C3%A2b-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2y%C3%BBn%29%2C_Topkapi_Palace%2C_Istanbul%2C_Turkey._Shooting_from_the_inner_%28first%29_courtyard.jpg/1280px-thumbnail.jpg) *Bab-ı Hümayun'un iç tarafında kapının sağındaki hat levhası. (Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC-BY-SA-4.0)* - Sağ çeşmenin üzerindeki hat levhasında: ***Es-sultan zıllullahi fi'l-ard,*** yani; ***Sultan Allah'ın yeryüzündeki gölgesidir*** yazılıdır. ![Bab-ı Hümayunun girişindeki soldaki çeşmenin üzerindeki hat levhası.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Detail._The_Imperial_Gate_%28B%C3%A2b-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2y%C3%BBn%29%2C_Topkapi_Palace%2C_Istanbul%2C_Turkey.jpg/1280px-Detail._The_Imperial_Gate_%28B%C3%A2b-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2y%C3%BBn%29%2C_Topkapi_Palace%2C_Istanbul%2C_Turkey.jpg) *Bab-ı Hümayunun girişindeki soldaki çeşmenin üzerindeki hat levhası. (Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg), CC-BY-SA-4.0)* - Sol çeşmenin üzerindeki hat levhasında: ***Ye'vi ileyhi külli mazlumin,*** yani; ***Ve bütün mazlumların koruyucusudur*** yazılıdır. - Kapının iç tarafındaki sağ levhada ***La ilahe illallahü'l-melikül-hakku'l-mübin,*** yani; ***Allah'tan başka ilah yoktur; O, Melik olan, Hak olan ve apaçık olandır.*** yazılıdır. - Kapının iç tarafındaki sol levhada ***Muhammedün Resulullahi sadiku'l-va'di'l-emin,*** yani; ***Muhammed Allah'ın peygamberidir. O vaadine sadık ve emindir*** yazılıdır. ## İşlevi Bâb-ı Hümâyun'un yer aldığı dış surların tamamlanmasıyla sarayın ön kısmında yeni bir avlu oluşmuş, böylece Topkapı Sarayı üç kapı ve birbirini takip eden üç avludan oluşan tören eksenli bir düzene kavuşmuştur.[^12] Bâb-ı Hümâyun, yalnızca sarayın ana girişi olmayıp, ziyaretçilerin kamusal alandan padişahın ikamet alanlarına doğru ilerlediği törensel güzergâhın başlangıç noktasını teşkil etmekteydi.[^13] Bu sebeple Bab-ı Hümâyun, Osmanlı sarayının en kritik protokol noktasıydı. Devlet törenleri, padişahın saraydan ayrılış ve dönüşleri, sefer hazırlıkları, yeniçeri kabul merasimleri ve yabancı elçilerin karşılanması bu kapı önünde başlardı.[^14] Elçiler çoğu zaman kapı önünde uzun süre bekletilir, bu bekleyiş Osmanlı devletinin üstünlüğünü göstermek amacıyla diplomatik bir araç olarak kullanılırdı.[^15] Gelenek gereği kapı sabah namazından hemen sonra açılır ve akşam yatsıdan sonra kapatılırdı; içerideki saray düzeni bu ritme göre şekillenirdi.[^16] 16. yüzyıldan itibaren bazı idam cezalarının ardından kesik başların kapı önünde kısa süreliğine mızraklara takılarak teşhir edilmesi Osmanlı ceza hukukunda kamu otoritesinin görünür kılınması için uygulanan yöntemlerden biri olmuştur.[^17][^18] Kapı aynı zamanda sıkı bir güvenlik ve teftiş noktasına sahipti; görevlilerin, memurların ve elçilerin saraya girişleri burada kaydedilir ve kontrol edilirdi.[^19] Kapı, Topkapı Sarayı surlarının [Marmara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_Denizi)'ya bakan kanadında yer alır ve Ayasofya Meydanı'na yönelen ana aksın son noktasını oluşturur. Bab-ı Hümâyun'dan içeri giren ziyaretçi ya da görevli, doğrudan I. Avlu'ya, diğer adıyla *Alay Meydanı*na geçer. Bu mekân, [Bâbüsselâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b%C3%BCssel%C3%A2m)'a ve oradan da sarayın çekirdeğini oluşturan [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn) avlularına açıldığı için kapı, saray kompleksinin dış dünya ile ilişkili en önemli eşiğidir.[^20] ## Restorasyonlar Bab-ı Hümâyun, 19. yüzyıldaki büyük onarımların ardından Cumhuriyet döneminde 1926'da kapsamlı bir koruma çalışması geçirmiştir. 1980'lerde İstanbul Restorasyon Atölyesi tarafından taş derzleri, kitabe yüzeyleri ve korunmuş iç mekânlar yenilenmiş; 2010'lardan itibaren [Kültür ve Turizm Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr_ve_Turizm_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29) tarafından sürdürülen çalışmalarla yapı yeniden ziyaretçilere açık hale getirilmiştir.[^21] ## Bab-ı Hümayun Köşkü ![1822 yılına ait gravürde Bab-ı Hümayun Köşkü görülmekte](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Vue_de_la_premi%C3%A8re_Porte_du_S%C3%A9rai_appell%C3%A9e_Babi-Humayun_-_Choiseul-gouffier_Gabriel_Florent_Auguste_De_-_1822.jpg/1280px-Vue_de_la_premi%C3%A8re_Porte_du_S%C3%A9rai_appell%C3%A9e_Babi-Humayun_-_Choiseul-gouffier_Gabriel_Florent_Auguste_De_-_1822.jpg) *1822 yılına ait gravürde Bab-ı Hümayun Köşkü görülmekte (Marie-Gabriel-Florent-Auguste Comte de Choiseul-Gouffier. Voyage pittoresque de la Grèce. Paris, J.-J. Blaise M.DCCC.IX, (1782 1st volume, 1809 2nd volume, 1822 3rd volume, 1842 2nd edition), public-domain)* ![Eski bir gravürde III. Ahmed çeşmesi ile Bab-ı Hümayun kapısı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/Fountain_near_the_Baba_Hummayoun.jpg) *Eski bir gravürde III. Ahmed çeşmesi ile Bab-ı Hümayun kapısı (Thomas Allom, public-domain)* ![I. Süleyman'ın cülûs töreni, Süleymannâme. En önde Bab-ı Hümayun ve üzerindeki köşkün tasviri yer almaktadır.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Suleiman%27s_Culus_Ceremony-Suleymanname.jpg) *I. Süleyman'ın cülûs töreni, Süleymannâme. En önde Bab-ı Hümayun ve üzerindeki köşkün tasviri yer almaktadır. (Matrakci Nasuh, public-domain)* Bâb-ı Hümâyun Köşkü, [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1)'nın ana girişi olan Bâb-ı Hümâyun'un üzerinde yer alan küçük bir seyir köşküdür. Osmanlı hükümdarının saray dışındaki törenleri, elçi karşılamalarını, alay geçişlerini ve büyük devlet merasimlerini izleyebilmesi amacıyla inşa edilmiş olup, Topkapı Sarayı'nın erken dönem protokol mimarisinin en az bilinen fakat en işlevsel unsurlarından biri olarak kabul edilir.[^22] Köşkün mimari çekirdeği [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) döneminde atılmıştır. Köşk, [I. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) döneminde Mısır'dan getirtilen bazı sanatkârlara tahsis edilmiş, ancak daha sonra, onlara başka bir yer tahsis edilerek burası değişik maksatlarla kullanılmıştır.[^23] 18. yüzyılda yapının üst bölümleri çeşitli tamiratlar geçirmiş, III. Selim döneminde cephede yenileme yapılmış, II. Mahmud zamanında da kapının üst bölümündeki ahşap ve sıvalı örtüler onarılmıştır.[^24] Bâb-ı Hümâyun Köşkü mimari açıdan gösterişli bir kasır olmayıp daha çok kapı kütlesine entegre edilmiş dar bir gözlem mekânıdır. Dışarıdan fark edilmesi zor olacak biçimde kapının beden duvarı içinde çözülmüş; iç mekânı pencereleri aracılığıyla Alay Meydanı'na, [Ayasofya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayasofya) yönüne ve sarayın ön alanına hâkim olacak şekilde düzenlenmiştir.[^25] İç süslemeleri oldukça mütevazıdır; yapı esasen padişahın merasim düzenini kontrol edebilmesi için tasarlanmış bir yönetim mekânıdır. Köşk Osmanlı protokolünde önemli bir işleve sahipti. Padişah, elçi kabul törenlerinin hazırlık aşamalarını, büyük sefer çıkışlarını, şehzade sünnet alaylarını ve sürre alaylarının uğurlanışını buradan izlerdi. Kapının önünde gerçekleşen tebrik, biat ve takdim sahnelerinde padişahın görünürlüğünü sağlamak yerine otoritesini hissedilir kılan gizli bir konum sunması, köşk mimarisinin kasıtlı biçimde geri planda tutulduğunu göstermektedir.[^26] Köşk aynı zamanda güvenlik ve gözlem amacı da taşımıştır. Kapı muhafızlarının denetimindeki alanın üstünde yer alan bu mekân, saraya yaklaşan görevli ve elçilerin geliş-gidişlerinin padişah veya saray erkânı tarafından takip edilmesine imkân veriyordu.[^27] Bâb-ı Hümâyun Köşkü, 19. yüzyıl içinde yaşanan saray yangınlarından etkilenmiş ve özellikle üst kısmı ciddi biçimde tahrip olmuştur. 1826 ve 1839 yıllarında Topkapı Sarayı çevresinde meydana gelen yangınların kapı kütlesinin üst bölümlerine zarar verdiği, köşkün ahşap elemanlarının büyük ölçüde yandığı ve sonraki onarımların da bu hasarı gidermeye yönelik olduğu bilinmektedir.[^28][^29] Bu yangınlarda köşkün orijinal iç düzeni büyük ölçüde yok olmuş; günümüze ulaşan mekân, daha çok [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) dönemindeki onarım sonrası biçimini yansıtmaktadır. Modern restorasyonlarda kapının üst bölümünde yapılan konservasyon çalışmaları köşkün varlığını doğrulamakla birlikte, yapının orijinal iç düzeni ve donatısı hakkında bilgiler yalnızca tarihî kaynaklar ve eski gravürlerden takip edilebilmektedir. ## Ayrıca bakınız - [Bâbüsselâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b%C3%BCssel%C3%A2m) - [Bâbüssaâde](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b%C3%BCssa%C3%A2de) [^1]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^2]: Goodwin, Godfrey. A history of Ottoman architecture. Baltimore, Johns Hopkins Press, 1971. [^3]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^4]: Faroqhi, Suraiya. The Ottoman Empire and the World Around it. Bloomsbury Academic, 12 Kasım 2004. [^5]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^6]: Yıldız Demiriz, Osmanlı Kitabe Sanatı, 1999. [^7]: Clive Foss, Topkapı Palace in the Late Ottoman Period, Journal of Ottoman Studies, 2012. [^8]: Goodwin, Godfrey. A history of Ottoman architecture. Baltimore, Johns Hopkins Press, 1971. [^9]: Çiğdem Özkan, Ottoman Inscriptions of Istanbul, 2010. [^10]: Demiriz, 1999. [^11]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^12]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^13]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^14]: Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600, Phoenix Press, 2001, s. 86-88. [^15]: Faroqhi, Suraiya. The Ottoman Empire and the World Around it. Bloomsbury Academic, 12 Kasım 2004. [^16]: Goodwin, Godfrey. A history of Ottoman architecture. Baltimore, Johns Hopkins Press, 1971. [^17]: Halil İnalcık, Şer’i ve Örfi Hukuk Üzerine, Belleten, 1973. [^18]: Faroqhi, Suraiya. Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire. I.B. Tauris, 29 Kasım 2005. [^19]: Uzunçarşılı, Osmanlı Devlet Teşkilatından Kapıkulu Ocakları, 1984. [^20]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^21]: İstanbul Restorasyon Raporları, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2012. [^22]: Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992. [^23]: BÂB-ı HÜMÂYUN. [^24]: Goodwin, Godfrey. A history of Ottoman architecture. Baltimore, Johns Hopkins Press, 1971. [^25]: Nurhan Atasoy – İsmail Kınal, Topkapı Sarayı, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2007. [^26]: Faroqhi, Suraiya. Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire. I.B. Tauris, 29 Kasım 2005. [^27]: Uzunçarşılı, Osmanlı Devlet Teşkilatından Kapıkulu Ocakları, 1984. [^28]: Goodwin, Godfrey. A history of Ottoman architecture. Baltimore, Johns Hopkins Press, 1971. [^29]: Ozlu, Nilay. From Imperial Palace to Museum: The Topkapı Palace during the Long Nineteenth Century / İmparatorluk Sarayından Müzeye: Uzun On Dokuzuncu Yüzyılda Topkapı Sarayı, PhD Dissertation, TOC & Intro.