Başkurt İsyanı (1735-1740)

1735-1740 Başkurt İsyanı, Başkurtlar tarafından Rus İmparatorluğu'na karşı başlatılan bir isyandır.^{[1]Башкирия в составе русского государства. Восстания против гнёта и насилия в 1745 году.} 1735'te başlayan isyan bir dizi ağır çatışmanın ardından 1740'ta Rus birlikleri tarafından bastırıldı.

Arka plan

En azından Büyük Petro zamanından beri, Rusya'nın güneydoğuyu İran ve Hindistan'a doğru ilerleme hedefleri bilinmektedir. Bir Rus Komutanı olan Ivan Kirillov, Or Nehri ile Başkurt, Kalmık ve Kazak topraklarının birleştiği Uralların güneydoğusundaki Ural Nehri'nin birleştiği Orsk'ta Orenburg olarak adlandırılacak bir kale inşa etmek için bir plan hazırladı. İnşaat Orsk'ta 1735'te başladı, ancak 1743 yılına gelindiğinde, "Orenburg" mevcut konumundan yaklaşık 250 km batıya taşındı. Bir sonraki planlanan adım, Aral Denizi'ne bir kale inşa etmekti. Bu, Başkurt ülkesini ve ardından bazıları yakın zamanda nominal bir teklif sunmuş olan Kazak Küçük Orda topraklarını aşmayı içerecekti. Bununla birlikte, Başkurt nüfusunun önemli bir kısmı bu plandan memnun değildi.

Ayaklanmanın aşamaları

Ayaklanma tarihinde 3 aşama vardır:^{[2]Статья в Башкортостан: краткая энциклопедия}

1. 1735-1736 ("Akayevshchina")

2. 1737-1738 ("Bepeni Ayaklanması")

3. 1739-1740 ("Karasakal'ın Yükselişi")

İsyan

Kirillov'un planı 1 Mayıs 1734'te onaylandı ve komuta kendisine verildi. Bunun bir Başkurt isyanına neden olacağı konusunda uyarıldı, ancak uyarıları göz ardı etti. Ufa'dan 1735 yılında 2.500 askerle yola çıktı ve Temmuz ayında ilk mücadelesine başladı. Savaş, birçok küçük baskınlardan ve karmaşık birlik hareketlerinden oluşuyordu, bu yüzden safhaları kolayca özetlenememiştir. Örneğin: 1736 baharında Kirillov, 200 Başkurt köyünü yaktı, savaşta 700 isyancı öldürüldü ve 158 kişiyi idam edildi. Kasım ayında 773 kişilik bir birlik Orenburg'dan yola koyuldu ve soğuk ve açlıktan dolayı bu birlikten 500 kişi öldü. Bu süre zarfında Başkurt isyancılar, Seiantusa'da dinlenmekte olan Rusları katletmeyi planladılar. Bu plan başarısızlıkla sonuçlandı. Bu plana misilleme olarak, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu bin köylü kılıçtan geçirildi, 500 kişi bir depoya sürülerek yakılarak öldürüldü. Baskın ekipleri daha sonra yaklaşık 50 köyü yaktı ve 2.000 kişiyi öldürdü. Sekiz bin Başkurt bir Rus kampına saldırdı ve 158 kişiyi öldürdü, bu baskında 40 Başkurt öldü. Başkurt isyancılar Rusya'ya sadık Başkurtlara saldırdı. Rusya'ya sadık Başkurtların sayısı azdı ve azami olarak yaklaşık 150'ye ulaştı.^{[3]Акманов И. Г. Башкирские восстания XVII–XVIII вв. Феномен в истории народов Евразии. - Уфа: Китап, 2016. Стр. 191} Liderler bazen hane başına bir at para cezasına çarptırılırken bazen idam edildi.

Bütün bunlar Rusya İmparatoriçesi Anna zamanında gerçekleşen Türk-Rus Savaşı (1735-1739) zamanında meydana geldi. İsyan nihayet 1740'ta bastırıldı.

Sonrası

Başkurt isyanının tarihi kolayca özetlenemese de, sonuçları şöyle özetlenebilir:

• Rus imparatorluğunun Orta Asya'ya genişleme hedefi Başkurt sorunu nedeniyle ertelendi.

• Başkurdistan 1740'ta pasifize edildi.

• Orenburg kuruldu.

• Başkurdistan'ın güney tarafı, Orenburg Kaleleri Hattı tarafından çitle çevrildi.

• 1740'ta isyan sırasında Başkurt kayıpları hakkında bir rapor yayımlandı. Rapora göre, 16.893 Başkurt isyancı öldürüldü, 3.236 isyancı yakalandı ve zorla askere alındı (Baltık alaylarına ve filosuna gönderildi) ve 8.382 kadın ve çocuk dağıtıldı (muhtemelen serf olarak), böylece Başkurt kayıplarının toplamı 28.511 oldu. Ayrıca, isyancı Başkurtlara 12.283 at, 6.076 sığır ve koyun ve 9.828 ruble para cezası verildi. Ayrıca, en az 1.175 Başkurt köyü yıkıldı. Bu, ordu raporlarından derlendiği için, düzensiz baskınlardan, açlıktan, hastalıktan ve soğuktan kaynaklanan kayıpları kapsamamaktadır. Bütün bu sayılar 100 binlik bir nüfusa sahip Başkurt nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturuyordu.

• Vasily Tatishchev'e göre Başkurtlar arasındaki toplam kayıp 60.000 olarak gerçekleşti.

Dış bağlantılar

• Başkurt Ansiklopedisinde bir makale

• 17. ve 18. Yüzyılların Başkurt İsyanları.

• Başkurdistan'daki makale '': Kısa Bir Ansiklopedi''

• Rusya Devleti içinde Başkurdistan. Baskı ve şiddete karşı isyan

• Başkurt İsyanı

• 17. ve 18. Yüzyılların İsyanı Liderleri. Kazan Demiryolu Başkurtları