# Başıbozuk
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9F%C4%B1bozuk
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Başıbozuk, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C4%B1bozuk (CC-BY-SA-4.0)
*Fransız ressam Jean-Léon Gérôme (1824-1904)'un Başıbozuk reisi (1881) adlı yağlı boya çalışması (Jean-Léon Gérôme, public-domain)*
*Başıbozukları gösteren eski bir kartpostal (public-domain)*
*Fransız ressam Jean-Léon Gérôme (1824-1904)'un Zenci başıbozuk (1869) adlı eseri (Jean-Léon Gérôme, public-domain)*
**Başıbozuklar**, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’nde savaş sırasında asıl orduya katılan gönüllü askerler için kullanılan bir tabir.
Yaya ve atlı olarak ayrı silah ve teçhizatları olan ve ayrı kumandanların idaresi altında bulunan başı bozuk askerleri Osmanlı ordusunu oluşturan kuvvetlerdendir. [Kavalalı Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) da başlangıçta, [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)’ı işgal eden [Napolyon Bonapart](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napolyon_Bonapart)’ı oradan çıkartmak için sevkedilen başı bozuk askerlerinin kumandanı idi. Sultan [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid) devrinde 1843’te Osmanlı ordusu yeniden düzenlenirken düzenli kuvvetleri oluşturan muvazzaf, yedek (redif) ve yardımcı kuvvetlerden başka başı bozuklar da teşkilata alınmıştı. Daha ziyade [Dobruca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dobruca)lılar, [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar), [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar), [Çerkesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) ve Doğu Anadolu’daki [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)’den oluşan ve sayıları 60.000 civarında olan bu askerler savaş halinde orduya katılacaklardı. Fakat kendilerinden beklenen hizmet görülmediğinden 1854-1856 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Fransız generali Joussouf ile İngiliz generali Biston tarafından düzenli birlikler haline getirilmelerine çalışılmışsa da bu mümkün olmamıştır. [Mithat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midhat_Pa%C5%9Fa) sadrazamlığı zamanında bu birlikleri kaldırmak istemiş fakat bunu başaramamıştır.[^1]
[93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) sırasında kullanılan başı bozuk neferleri, düzensizlikleri iyice artmış olduğundan, daha sonraki tarihlerde gönüllü olarak savaşa katılacakların düzenli askerler tarzında olmaları istenmiş, böylece bu kuvvetlerin kullanılmasından hemen hemen vazgeçilmiştir.[^2]
Başı bozuk tabiri ayrıca Osmanlı İmparatorluğunun son zamanlarında taşradan İstanbul’a gelip işsiz güçsüz siviller için de kullanılmıştır.[^3]
## Âtıflamalar
- Rus-Bulgar yapımı "Турецкий Гамбит / Turetskiy Gambit" (Türkçe: [Türk Hamlesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hamlesi)) filminde başıbozuklara doğrudan atıflarda bulunulduğu görülür.
- [Tenten](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tenten%27in_Maceralar%C4%B1) çizgi roman serisinde [Kaptan Haddok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan_Haddok)'un kullandığı çok sayıda küfründen biridir.
- [D&D](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zindanlar_ve_Ejderhalar) oyunundaki barbar özelliği olan "rage"in Türkçe oyun için çevrilmiş halidir. [*Empire: Total War*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Empire%3A_Total_War) ve Napoleon: Total War adlı oyunlarda Osmanlı ordusunda aynı adlı piyade birimi mevcuttur.
## Resimler
\ Dosya:Jaroslav Čermák - (Czech, 1830-1878) - The Abduction of a Herzegovenian Woman, 1861 - Oil on canvas, 98 1-2 x 75 in.jpg|Başıbozukların Hersek'te bir Hristiyan köyüne baskını, Jaroslav Čermák, 1861 Dosya:Basibozuk-1877-78.jpg|Başıbozuk birliği Dosya:Jean-L%C3%A9on\_G%C3%A9r%C3%B4me\_-\_A\_Bashi-Bazouk.jpg|Başıbozuk, [Jean-Léon Gérôme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean-L%C3%A9on_G%C3%A9r%C3%B4me), 1869 Dosya:Stanisław Chlebowski - Turecki hookah.jpg|Başıbozuk, Stanisław Chlebowski \
[^1]: İslam Ansiklopedisi, Abdülkadir Özcan.
[^2]: İslam Ansiklopedisi, Abdülkadir Özcan.
[^3]: İslam Ansiklopedisi, Abdülkadir Özcan.