Büyükada Rum Yetimhanesi

Büyükada Rum Yetimhanesi ya da Prinkipo Rum Yetimhanesi,^{[1]Preka, Yiota. Turkey Reinstates Legal Title of Prinkipo Orphanage. Greek Reporter, 14 Ekim 2010.[2]The Greek Orphanage in Prinkipo: A case against Turkey in Europe. Hürriyet, 26 Kasım 2007.} İstanbul Büyükada'da bulunan yetimhane binası. 1903'ten 1964'teki kapanışına kadar yetimhane olarak hizmet veren yapı, Avrupa'nın en büyük, dünyanın ise ikinci en büyük ahşap yapısı olarak kabul edilmektedir.^{[3]Preka, Penny Yiota. Turkey Reinstates Legal Title of Prinkipo Orphanage. 14 Ekim 2010.[4]Avrupa’nın en büyük ahşap yapısı İstanbul’da kurtarılmayı bekliyor. CNN Türk, 19 Nisan 2019.[5]Matamoros, Cristina Abellan. Europe's largest wooden building at risk of collapse. Euronews, 29 Mart 2018.}

1980'deki bir yangında hasar gören bina, 1999 Marmara depremi ve olumsuz hava koşulları gibi etkiler nedeniyle bugün bakımsız ve çökme riskiyle karşı karşıyadır.^{[6]Büyükada Rum Yetimhanesi, Avrupa’nın Tehlike Altındaki 7 Kültürel Miras Programı Raporu Yayınlandı. 29 Temmuz 2019.} 2018 yılında Europa Nostra tarafından "Avrupa’nın Tehlike Altındaki 7 Kültürel Miras Alanı" arasına dahil edildi.^{[7]Simone, Beppe. Europe’s 7 Most Endangered heritage sites 2018 announced. 15 Mart 2018.}

Tarihçe

Büyükada'nın Manastır Tepesi'nde (eski adıyla Yunanca İsa anlamına gelen Hristos Tepesi) 1898-1899 yıllarında bir Fransız şirketi tarafından otel olarak inşa edildi. Binanın mimarı dönemin ünlü mimarlarından Alexandre Vallaury'dir. Günümüzde boş olan yapı Rum Ortodoks Patrikhanesinin idaresindedir.

"Prinkipo Palas" adı altında otel olarak işletilmek üzere tasarlanıp inşa edilen bu yapı devrin yönetiminden gerekli iznin alınmaması üzerine o dönemin patriği 3. Yoakim tarafından ikna edilen Eleni Zarifi adlı bir Rum kadın tarafından satın alınarak el değiştirdi. Fransız şirketinden 3700 altın karşılığı satın alınan binaya Eleni Zarifi 1000 altın değerinde harcama yaparak binaya bir yetimhanenin ihtiyaçları doğrultusunda eklemeler yaptı. Yangın tehlikesine karşı yaptırılan mermer merdivenli kule bunlardan biridir.^{[8]Büyükada Rum Yetimhanesi.}

Yedikule'deki Balıklı Rum Hastanesinde bünyesinde bulunan Rum Yetimhanesi 1902 yılında Büyükada'daki bu binaya taşındı. Yapının kullanım amacı zaman içinde değişerek I. Dünya Savaşı yıllarında buraya Kuleli Askerî Mektebi yerleşti. Daha sonra ise işgal kuvvetleri tarafından adaya yollanan Rum göçmenlerini barındırdı. Ardından yetimhane Heybeliada'ya nakledildi ve bina da 1960'lı yıllarda kapatıldı. O tarihte boşaltılan bina hâlen kullanılmamaktadır.

Büyükada'nın tepesine bakıldığında hemen göze çarpan Rum Yetimhanesi, bahçesinde önceleri idare binası olarak inşa edilen, daha sonraları ise ilkokul olarak kullanılan ikinci bir yapıyla birlikte hâlen ayaktadır.

Mimarisi

Bina ahşap karkas sistemde inşa edilmiştir. Yan bölümlerinde 6, diğer bölümlerinde ise 5 katlıdır. Binanın heybetine rağmen cephe mimarisi olabildiğince sade tasarlanmıştır. Birbiri üzerine tekrarlanan çıkmalar ile cephelere hareketlilik getirilmeye çalışılan yapıda, tiyatro salonundaki iç mekân ahşap süsleme detaylarına karşılık, diğer iç mekânlarda sade bir mimari hakimdir.

Restorasyon çalışmaları

1964 yılından bu yana kapalı olan yapının restorasyonu için çalışmalar İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı BİMTAŞ tarafından 2020 Ağustos ayında başlatıldı. 70 kişilik ekibin çalışması sonucu ortaya çıkan proje binanın sahibi olan Fener Rum Patrikhanesine teslim edildi. 20 milyon avroluk bütçe gerektiren proje 2021 Ağustos ayı itibarıyla 5 numaralı Koruma Kurulu tarafından incelenmektedir.

Dış bağlantılar

• Küresel Miras Fonu'nda Rum Yetimhanesi

• 2012 World Monuments Watch