# Büyük Taarruz
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Büyük Taarruz, https://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz (CC-BY-SA-4.0)
* (BurakOtto, CC-BY-SA-4.0)*
- **Çatışma:** Büyük Taarruz
- **Parçası:** Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi
- **Tarih:** 26 Ağustos 1922 - 18 Eylül 1922
- **Yer:** Bugünkü Yalova, Bilecik, Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar, Denizli, Aydın, İzmir illeri ve içinde kalan bölge. (Batı Anadolu)
- **Sonuç:** Kesin Türk zaferi; Yunan Ordusu'nun Batı Anadolu'dan çekilmesi; Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanması; Petros Protopapadakis hükûmetinin düşüşü; Türk Kurtuluş Savaşı'nın sonu
- **Savaşan:** Ankara Hükûmeti; Yunan Krallığı
- **Komutan:** Mustafa Kemal Paşa; Fevzi Paşa; İsmet Paşa; Yorgo Hacıanestis; Nikolaos Trikupis; Kimon Digenis
- **Güç:** 186.000 asker; (Büyük Taarruz'a katılan:; 98.670 piyade ve 5.282 süvari); Silah ve araçlar:; 2.025 hafif Makineli tüfek, 839 ağır makineli tüfek, 323 top, 10 uçak, 208 motorlu araç; 195.000 asker; (Ön hatlarda bulunan:; 130.000 piyade ve 1.300 süvari); Silah ve araçlar:; 3.152 hafif Makineli tüfek, 1.002 ağır makineli tüfek, 344 top, 50 uçak, 3.818 motorlu araç
- **Kayıp:** 2.318 ölü; 9.360 yaralı; 1.697 kayıp; 101 esir; Toplam: 12.000-13.476; 18.250 ölü; 16.030 yaralı; 35.000 esir ve kayıp; 3.720 savaş dışı (kaza ve hastalık); Toplam: 73.00075.000
**Büyük Taarruz** ([Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): بیوك تعرض), [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Türk ordusunun [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kuvvetlerine karşı başlattığı genel saldırıdır. Bakanlar Kurulu taarruz kararını almış ve 14 Ağustos 1922 tarihinde kolordular taarruz için yürüyüşe geçmiş, 26 Ağustos'ta saldırı başlamış, 9 Eylül'de [Türk Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri) [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e girmiş ve 18 Eylül'de de [Yunan Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri)'nun [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'yu tamamen terk etmesiyle savaş sona ermiştir.
## Taarruz öncesi
*1922 yılı Ağustos ayı başında Türk ve Yunan birliklerinin genel durumu (Hsn69, CC0-1.0)*
*Ağustos 1922 ortalarında savaşa katılacak son birliklerin törenle ve dualarla Ankara Ulus Meydanı'ndan cepheye uğurlanışı (NA, public-domain)*
*İngiliz subayı (soldan ikinci) Yunan askerlerini ve siperleri denetlerken (public-domain)*
*Kurtuluş Savaşı Komutanları: Soldan sağa: Mirliva Asım (Gündüz), Mirliva Ali Hikmet (Ayerdem), Ferik Ali Sait (Akbaytogan), Mirliva Şükrü Naili (Gökberk), Mirliva Kazım (İnanç), Ferik Fahrettin (Altay), Mirliva Kemalettin Sami (Gökçen), Mirliva Cafer Tayyar (Eğilmez), Mirliva İzzettin (Çalışlar) (T.C., public-domain)*
*Türk askerleri siperde beklerken. (NA, public-domain)*
[Türk Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri) [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi)'ni kazanmış olsa da Yunan ordularını savaşa zorlayarak yok edecek bir durumda değildi. Türk ordusunun bir taarruza girişmesi için büyük eksikleri vardı. Bunların giderilmesi için halktan son bir kez özveride bulunması istendi. Bütün mali kaynaklar son sınıra kadar zorlandı ve hemen hazırlıklara başlandı; subaylar ve askerler taarruz için eğitilmeye başlandı. Ülkenin tüm kaynakları ordunun emrine verildi. Muharebelerin fiilen sona erdiği Doğu ve Güney cephesindeki birlikler de Batı cephesine kaydırıldı. Öte yandan [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da da [Türk kurtuluş mücadelesine](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) destek veren dernekler [İtilaf Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri)'nin silah depolarından kaçırdıkları silahları [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya gönderdiler. Türk ordusu ilk kez taarruza geçecekti ve bu yüzden sayıca Yunan birliklerinden üstün olmak zorundaydı. Anadolu'da bu dönemde 200.000 Yunan askeri vardı. Türk ordusu da bir yıllık hazırlık sonucunda ordudaki asker sayısını 186.000'e yükselterek Yunan birliklerine yaklaştı. Ancak Türk ordusu tüm bu çabalara rağmen süvari birlikleri dışında Yunan birliklerine bir üstünlük sağlayamamış, ancak bir denge kurulabilmişti.
Taarruz zamanı yaklaştıkça [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi)'nden önce çıkartılan ve üç defa süresi uzatılan ve süresi 4 Ağustos'ta sona erecek olan [Başkomutanlık yasası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkumandanl%C4%B1k_Kanunu)nın süresinin yeniden uzatılması gündeme geldi. Bunun için [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) 20 Temmuz'da [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)nde *Ordunun maddi ve manevi gücü millî gayeyi tam bir güvenle gerçekleştirecek düzeye ulaşmıştır. Bu sebeple yüce meclisimizin yetkilerine lüzum kalmamıştır.* diyerek yasadaki olağanüstü maddelere gerek olmadığını bildirdi.[^1] Başkomutanlık yasası meclisin verdiği kararla oy birliğiyle süresiz uzatıldı.[^2] [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi)'nden sonra kamuoyunda ve [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)’de taarruz için sabırsızlıklar baş gösterdi. Bu gelişmeler üzerine [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), 6 Mart 1922 tarihinde [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)nin gizli bir toplantısında endişe ve huzursuzluk duyanlara *"Ordumuzun kararı, taarruzdur. Fakat bu taarruzu tehir ediyoruz. Sebebi, hazırlığımızı tamamen bitirmeye biraz daha zaman lazımdır. Yarım hazırlıkla, yarım tedbirlerle yapılacak taarruz, hiç taarruz etmemekten çok daha kötüdür."* diyerek bir taraftan zihinlerdeki şüpheyi bertaraf etmeye çalışırken diğer taraftan da orduyu son zaferi sağlayacak bir taarruz için hazırladı.
1922 yılının Haziran ayı ortalarında, Başkomutan Müşir Gazi [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), taarruza geçme kararını aldı. Bu karar sadece üç kişi ile paylaşıldı: Cephe Komutan Mirliva [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC), Genelkurmay Başkanı Birinci Ferik [Fevzi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_%C3%87akmak) ve Millî Savunma Bakanı Mirliva [Kâzım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C3%96zalp).[^3] Asıl amaç; kesin sonuçlu bir muharebenin ardından, düşmanın savaşma azim ve iradesini tamamen ortadan kaldırmaktı. Büyük Taarruz ve bu taarruzu taçlandıran [Başkomutanlık Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkomutanl%C4%B1k_Meydan_Muharebesi), [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın son safhasını ve zirvesini teşkil etti. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), 3 yıl 4 aylık süreçte [Türk milletini](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ve ordusunu adım adım hedefe taşıdı. [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'yu [Türk Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri)'na karşı savunmayı planlayan [Yunan Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri); [Gemlik Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gemlik_K%C3%B6rfezi)'nden [Bilecik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilecik), [Eskişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir) ve [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar_%28il%29) ilinin doğusu ile [Büyük Menderes Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Menderes)'ni takiben [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ne dayanan savunma hattını bir yıla yakın bir süre ile tahkim etti. Özellikle [Eskişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir) ve [Afyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar) bölgeleri gerek tahkimat gerekse birlik miktarı bakımından daha kuvvetli tutulmuş, hatta [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar_%28il%29) ilinin güneybatısındaki bölge birbiri gerisinde beş savunma hattı şeklinde tertiplenmiştir.
Hazırlanan Türk taarruz planına göre [1. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._Ordu_%28T%C3%BCrkiye%29) kuvvetleri, [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar_%28il%29) ilinin güneybatısından kuzeye doğru taarruza geçtiğinde [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar_%28il%29) ilinin doğusu ve kuzeyinde bulunan [2. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Ordu_%28T%C3%BCrkiye%29) kuvvetleri de taarruzla kesin sonuç alınmak istenen 1. Ordu bölgesine düşmanın kuvvet kaydırmasına engel olacak ve [Döğer](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6%C4%9Fer%2C_%C4%B0hsaniye) bölgesinde bulunan düşman ihtiyatlarını kendi üzerine çekmeye çalışacaktır. [5. Süvari Kolordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Kolordu_%28T%C3%BCrkiye%29) da [Ahır Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1r_Da%C4%9F%C4%B1)'ndan aşarak düşmanın yan ve gerilerine taarruz ederek düşmanın [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) ile telgraf ve demir yolu irtibatını kesecektir. Baskın prensibi ile [Yunan ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri)nun imhasının gerçekleşmesi düşünüldü ve [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), 19 Ağustos 1922 tarihinde [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'dan [Akşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C5%9Fehir)'e giderek 26 Ağustos 1922 Cumartesi sabahı Türk ordusuna taarruz emrini verdi.
## Taarruz
*Dağılan ve İzmir'e doğru çekilen Yunan birliklerinin takip ve imhasında süvarilerin önemli hizmetleri olmuştur. Fotoğrafta bir Türk süvari birliğinin ileri harekatı görülüyor. (NA, public-domain)*
*Geri çekilen Yunan askerleri Türk köylerini yakıyor. (Agence de presse Meurisse, public-domain)*
26 Ağustos gecesi 5. Süvari Kolordusu, Ahır Dağları üzerindeki Yunanların gece savunmadığı Ballıkaya mevkiinden sızma yaparak Yunan hatlarının gerisine intikale başladı. İntikal bütün gece sabaha kadar sürdü. Yine 26 Ağustos sabahı Başkomutan [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), yanında Genelkurmay Başkanı [Fevzi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_%C3%87akmak) ve [Batı Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi) Komutanı [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) ile birlikte muharebeyi idare etmek üzere [Kocatepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kocatepe)'deki yerini aldı. Büyük Taarruz burada başlayarak, topçuların sabah saat 04.30'da tanzim ateşi ile başlayan harekât, saat 05.00'te önemli noktalara yoğun topçu ateşi ile devam etti. Türk [piyade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyade)leri, sabah 06.00'da Tınaztepe'ye hücum mesafesine yaklaşarak tel örgüleri aşıp Yunan askerini süngü hücumu ile temizledikten sonra [Tınaztepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1naztepe%2C_Sinanpa%C5%9Fa)'yi ele geçirdi. Bundan sonra saat 09.00'da [Belentepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belentepe), daha sonra Kalecik - Sivrisi ele geçirildi. Taarruzun birinci günü, sıklet merkezindeki [1. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._Ordu_%28T%C3%BCrkiye%29) Birlikleri, Büyük Kaleciktepe'den [Çiğiltepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9Filtepe%2C_Sand%C4%B1kl%C4%B1)'ye kadar 15 kilometrelik bir bölgede düşmanın birinci hat mevzilerini ele geçirdi. [5. Süvari Kolordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Kolordu_%28T%C3%BCrkiye%29) düşman gerilerindeki ulaştırma kollarına başarılı taarruzlarda bulunarak, [2. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Ordu_%28T%C3%BCrkiye%29) da cephede tespit görevini aksatmadan sürdürdü.
27 Ağustos Pazar sabahı gün ağarırken Türk ordusu bütün cephelerde yeniden taarruza geçti. Bu taarruzlar çoğunlukla süngü hücumlarıyla ve insanüstü çabalarla gerçekleştirildi. Aynı gün Türk birlikleri [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar)'ı geri aldı. Başkomutanlık Karargâhı ile Batı Cephesi Komutanlığı Karargâhı [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar)'a taşındı.
28 Ağustos Pazartesi ve 29 Ağustos Salı günleri başarılı geçen taarruz harekâtı, 5. Yunan Tümeni'nin çevrilmesi ile sonuçlandı. 29 Ağustos gecesi durum değerlendirmesi yapan komutanlar, hemen harekete geçerek muharebenin sür'atle sonuçlandırılmasını gerekli buldular. Düşmanın çekilme yollarının kesilmesi ve düşmanı çarpışmaya zorlayarak tamamen teslim olmalarını sağlama yolunda karar aldılar ve karar süratli ve düzenli bir şekilde uygulandı. 30 Ağustos 1922 Çarşamba günü taarruz harekâtı, Türk ordusunun kesin zaferi ile sonuçlandı. Büyük Taarruz'un son safhası Türk askerî tarihine [Başkomutanlık Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkomutanl%C4%B1k_Meydan_Muharebesi) olarak geçti.[^4]
30 Ağustos 1922 [Başkomutanlık Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkomutanl%C4%B1k_Meydan_Muharebesi) sonunda, düşman ordusunun büyük kısmı dört taraftan sarılarak [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın ateş hatları arasında, bizzat Zafertepe'den idare ettiği savaşta, tamamen yok edildi veya esir edildi. Aynı günün akşamında Türk birlikleri [Kütahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahya)'yı geri aldı.
Savaş havada da sürdü. 26 Ağustos günü, hava bulutlu olmasına rağmen, Türk uçakları keşif, bombalama ve kara birliklerini korumak için havalandı. Av uçakları gün boyunca sürdürdükleri devriye uçuşları sırasında, dört defa düşman uçakları ile karşı karşıya geldiler. Girişilen hava çarpışmalarında üç Yunan uçağı kendi hava hatlarının gerisine indirildi ve bir Yunan uçağı da bölük komutanı Yüzbaşı Fazıl tarafından Afyonkarahisar'ın Hasanbeli kasabası civarında düşürüldü. İleriki günlerde de keşif ve bombalama uçuşları gerçekleştirildi.[^5]
[Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki Yunan kuvvetlerinin yarısı imha veya esir edildi. Kalan bölümü ise üç grup halinde çekildi. Bu durum karşısında Çalköy'de yıkık bir evin avlusu içinde [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), [Fevzi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_%C3%87akmak) ve [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) ile buluşarak [Yunan ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri)nun kalıntılarını takip etmesi için [Türk ordusunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri) büyük kısmının [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) istikametinde ilerlemesini kararlaştırdılar ve müteakiben de [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) o tarihî *"Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!"* emrini verdi.
1 Eylül 1922 tarihinde Türk ordusunun takip harekâtı başladı. Muharebelerden kurtulan Yunan birlikleri [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e, [Dikili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dikili)'ye ve [Mudanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mudanya)'ya düzensiz olarak geri çekilmeye başladı. Yunan ordusu Başkomutanı General [Nikolaos Trikupis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolaos_Trikupis) ve kurmayları ile 6.000 asker, Afyonlu Ahmet Çavuş önderliğinde 2 Eylül de [Uşak](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fak)'ta Türk birliklerine esir düştüler. Trikupis, Yunan ordusunun başkomutanlığına atandığını [Uşak](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fak)'ta [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'dan öğrendi.
Türk ordusu bu muharebede, 15 günde 450 kilometre mesafe katederek 9 Eylül 1922 sabahı [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e girdi. [Sabuncubeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabuncubeli_Ge%C3%A7idi)'nden geçen 2. Süvari Tümeni, Mersinli yolu ile [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e doğru ilerlerken bunun solunda 1. Süvari Tümeni de [Kadifekale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadifekale)'ye doğru yürüdü. Bu Tümenin 2. [Alay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alay)ı, Tuzluoğlu Fabrikası'ndan geçerek [Kordonboyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kordon_%28%C4%B0zmir%29)'na ulaştı. [Yüzbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzba%C5%9F%C4%B1) [Şerafettin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerafettin_%C4%B0zmir) [İzmir Hükûmet Konağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_H%C3%BCk%C3%BBmet_Kona%C4%9F%C4%B1)'na, 5. Süvari [Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmen)in öncüsü [Yüzbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzba%C5%9F%C4%B1) [Zeki Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeki_Do%C4%9Fan) Kumandanlık Dairesine, 4. [Alay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alay) Komutanı Reşat Bey de [Kadifekale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadifekale)'ye Türk bayrağını çektiler.
## Taarruz sonrası
*Esir Yunan subayları (Ankara, 29 Eylül 1922). (NA, public-domain)*
Büyük Taarruz'un başladığı günden 4 Eylül'e kadar Yunan ordusu 321 kilometre geri çekildi.[^6] 7 Eylül'de [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) birlikleri [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e 40 kilometre kadar yaklaşmıştı.[^7] 9 Eylül 1922 tarihli [New York Times](https://turkipedia.org/tr/wiki/The_New_York_Times) gazetesi [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) ordusunun kayıplarının ve [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ordusunun ele geçirdiklerinin 910 [savaş topu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Top_%28silah%29), 1.200 [kamyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kamyon), 200 [otomobil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otomobil), 11 uçak,[^8] 5.000 [Makineli tüfek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makineli_silah), 40.000 [tüfek](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCfek) ve 400 vagonluk cephane olduğunu yazdı.[^9] Ayrıca 20.000 Yunan askerinin de esir düştüğünü belirtti. Devamında Yunan ordusunun [savaşın](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi) başında 200.000 kişiden oluştuğunu ve şu anda yarısından fazlasını kaybettiğini ve [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [süvari](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvari)lerinden dağınık halde kaçan Yunan asker sayısının ancak 50.000'i bulabildiğini yazdı.[^10]
Büyük Taarruz'da Türk Ordusu, 7.244.088 piyade mermisi, 55.048 top mermisi ve 6.679 bomba kullandı. Muharebelerde 6.607 piyade tüfeği, 32 hafif makineli tüfek, 7 ağır makineli tüfek ve 5 top kullanılamaz durumuna geldi.[^11] Yunanlardan 365 top, 7 uçak, 656 kamyon, 124 binek aracı, 336 ağır makineli, 1.164 hafif makineli tüfek, 32.697 piyade tüfeği, 294.000 el bombası ve 25.883 sandık piyade mermisi ele geçirildi.[^12] Büyük Taarruzun başlangıcından beri ele geçirilen ve Türk ordusunun ihtiyaç fazlası olan 8.371 at, 8.430 öküz ve manda, 8.711 eşek, 14.340 koyun ve 440 deve halka dağıtıldı. Büyük Taarruz'da Yunan ordusundan esir düşen asker sayısı 20.826 idi.[^13] Bunlardan 23 inşaat taburu kuruldu ve kendilerinin yıktıkları, karayolu ve demiryollarının tamirinde çalıştırıldılar.[^14]
Büyük Taarruz boyunca Türk Ordusunun muharip zayiatı, 26 Ağustos taarruzun başlangıç gününden 9 Eylül İzmir'in kurtuluşuna kadar 2.318 ölü, 9.360 yaralı, 1.697 kayıp ve 101 esir idi. 18 Eylül'e kadar, yani son Yunan askerlerinin [Erdek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdek)'den çekilip [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu)'daki Yunan işgalinin sona ermesiyle, 24 gün boyunca toplam 2.543 ölü (146 subay ve 2.397 er) ve 9.855 yaralı (378 subay ve 9.477 er) verilmiştir.[^15][^16]
9 Eylül'de Türk birlikleri [İzmir'e girdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir%27in_Kurtulu%C5%9Fu). 11 Eylül'de [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa), [Foça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fo%C3%A7a), [Gemlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gemlik) ve [Orhaneli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhaneli), 12 Eylül'de [Mudanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mudanya), [Kırkağaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rka%C4%9Fa%C3%A7), [Urla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urla), 13 Eylül'de [Soma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soma), 14 Eylül'de [Bergama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bergama), [Dikili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dikili) ve [Karacabey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacabey), 15 Eylül'de [Alaçatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C3%A7at%C4%B1) ve [Ayvalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayval%C4%B1k), 16 Eylül'de [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme), 17 Eylül'de [Karaburun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaburun), [Bandırma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Band%C4%B1rma) ve 18 Eylül'de [Biga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biga) ve [Erdek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdek) [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) işgalinden kurtarıldı.[^17] Böylece 18 Eylül'de de [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu) Yunan işgalinden kurtarıldı. 11 Ekim 1922 tarihinde imzalanan [Mudanya Ateşkes Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mudanya_M%C3%BCtarekesi) ile [Doğu Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Trakya), [silahlı çatışma olmadan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya%27n%C4%B1n_%C4%B0%C5%9Fgali) Yunan işgalinden kurtarıldı. 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan [Lozan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lozan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile savaş resmen sona erdi ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) bağımsızlığını tüm dünyaya kabul ettirdi.
[Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), [Başkomutanlık Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkomutanl%C4%B1k_Meydan_Muharebesi)’ni sevk ve idare ettiği Zafertepe’de 30 Ağustos 1924 tarihinde Büyük Zafer'in önemini şu şekilde ifade etmiştir. *"... Hiç şüphe etmemelidir ki yeni Türk Devleti'nin, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin temelleri burada atıldı. Ebedî hayatı burada taçlandırıldı. Bu sahada akan Türk kanları, bu semada uçuşan şehit ruhları, devlet ve cumhuriyetimizin ebedî muhafızlarıdır..."*
Taarruz bittiğinde, Yunan ordusunun yalnızca üçte biri (1/3) [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'yu tahliye edebilmişti. Tarihçi Isaiah Friedman Yunan [Küçük Asya Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Asya_Ordusu)'nun son günlerini şu sözlerle tasvir etmiştir: "*Yunan ordusunu bekleyen bozgun, *[*Armageddon*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armageddon)* savaşı boyutlarında idi. Dört gün içinde bütün Yunan Küçük Asya Ordusu ya yok edildi ya da denize döküldü."*[^18]
## Dış bağlantılar
- [''9 Eylül 1922-24 Temmuz 1923 Tarihleri Arasında Türkiye’nin Uluslararası Alanda Hukuksal Yönden Kabulü ve İzlenen Dış Politikanın Genel Özellikleri''](https://web.archive.org/web/20130819203836/http://atam.gov.tr/9-eylul-1922-24-temmuz-1923-tarihleri-arasinda-turkiyenin-uluslararasi-alanda-hukuksal-yonden-kabulu-ve-izlenen-dis-politikanin-genel-ozellikleri/), M. Vehbi Tanfer, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi (Sayı 22).
- [''Mustafa Kemal Büyük Taarruz Gününü Bütün Dünyadan Nasıl Gizli Tuttu?''](https://web.archive.org/web/20130510093638/http://atam.gov.tr/mustafa-kemal-buyuk-taarruz-gununu-butun-dunyadan-nasil-gizli-tuttu/), Sadi Borak, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi (Sayı 17).
- [''Büyük Taarruz Öncesi İngiltere Nezdinde Barış Girişimleri ve Türk Bağımsızlık''](https://web.archive.org/web/20131213150342/http://atam.gov.tr/buyuk-taarruz-oncesi-ingiltere-nezdinde-baris-girisimleri-ve-turk-bagimsizlik/), Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi (Sayı 57).
- Rahmi Doğanyay: [Büyük Taarruz'da Türk Havacılığı''](http://www.academia.edu/1135745/BUYUK_TAARRUZDA_TURK_HAVACILIGI), Fırat Üniversitesi Fen-Edb. Fakültesi Tarih Bölümü.
[^1]: Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921). Atatürk Ansiklopedisi.
[^2]: sosyalbilgilerci.com.
[^3]: Nutuk, Taarruz Kararı yan başlıklı bölüm.
[^4]: Atilla Kollu, Büyük Zafer (Öncesi ve Sonrası İle) Atatürk Araştırma Merkezi, (Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 24, Cilt VIII, Temmuz1992)
[^5]: Rahmi Doğanay: Büyük Taarruz'da Türk Havacılığı , Fırat Üniversitesi Fen-Edb. Fakültesi Tarih Bölümü.
[^6]: Greek loose Ushak , New York Times, 05.09.1922.
[^7]: Turk cavalry routs Greeks , 07.09.1922 tarihli The Ogden standard-examiner, sayfa 2, (Chronicling America - Historic American Newspapers).
[^8]: Armistice sought by Greeks as Turks press near Smyrna , New York Times, 07.09.1922.
[^9]: Greeks hand over Smyrna to Allies New York Times, 09.09.1922 tarihli makale.
[^10]: Greeks hand over Smyrna to Allies New York Times, 09.09.1922 tarihli makale.
[^11]: Teoman Alpaslan: Sevr ve Lozan'ın ortak hükümleri: Musul ve Kerkük elden nasıl çıktı?, Kum Saati Yayın Dağıtım Limited Şti, 2008, ISBN 6053920533, sayfa 84
[^12]: Teoman Alpaslan: Sevr ve Lozan'ın ortak hükümleri: Musul ve Kerkük elden nasıl çıktı?, Kum Saati Yayın Dağıtım Limited Şti, 2008, ISBN 6053920533, sayfa 84
[^13]: Teoman Alpaslan: Sevr ve Lozan'ın ortak hükümleri: Musul ve Kerkük elden nasıl çıktı?, Kum Saati Yayın Dağıtım Limited Şti, 2008, ISBN 6053920533, sayfa 84
[^14]: Teoman Alpaslan: Sevr ve Lozan'ın ortak hükümleri: Musul ve Kerkük elden nasıl çıktı?, Kum Saati Yayın Dağıtım Limited Şti, 2008, ISBN 6053920533, sayfa 84
[^15]: İbrahim Artuç: Büyük taarruz: Başkomutan Meydan Muharebesi, Kastaş, 1986, sayfa 287.
[^16]: Turgut Özakman: Atatürk Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Kronolojisi, Bilgi Yayınevi, 1999, ISBN 9789754948165, sayfa 124-125.
[^17]: Canım feda olsun Ege’min kurtuluşuna , Yaşar Aksoy, Hürriyet, 07.09.2008.
[^18]: Isaiah Friedman: British Miscalculations: The Rise of Muslim Nationalism, 1918-1925, Transaction Publishers, 2012, ISBN 1412847109, sayfa 293