# Büyük Bulgar Hanlığı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Büyük Bulgar Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Büyük Bulgar Devleti (650)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Old_Great_Bulgaria.png) *Büyük Bulgar Devleti (650) (Vaskots7 & NuclearVacuum, CC-BY-SA-3.0)* ![Kubrat Monogramı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/The_Monogram_of_Kubrat.png) *Kubrat Monogramı (Vaskots7, CC-BY-SA-3.0)* - **Tam adı:** Büyük Bulgar Hanlığı - **Yaygın adı:** Eski Büyük Bulgaristan - **Yönetim biçimi:** Mutlak Monarşi - **Kuruluş yılı:** 632 - **Yıkılış yılı:** 668 - **Öncel:** Onogurlar; Kazarig - **Ardıl:** Hazar Kağanlığı; Birinci Bulgar İmparatorluğu; İdil Bulgarları - **Başkent:** Fanagoria - **Yaygın diller:** Ön Bulgarca - **Yönetici:** Kubrat Han; Batbayan - **Yönetici yılları:** 632–665; 665–668 - **Yönetici unvanı:** Han - **Resmî dinler:** Tengrizm; Hristiyanlık **Büyük Bulgar Hanlığı** ([Ortaçağ Yunancası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F_Yunancas%C4%B1): Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία, Palaiá Megálē Voulgaría), [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince): Patria Onoguria ("Onogur ülkesi")[^1], adlarıyla da bilinen, [Onogur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar)ının [Göktürklerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) yıkılması ve [Avarların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avar_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) zayıflamasıyla batı Pontus-Hazar bozkırında oluşturduğu 7. yüzyıldan kalma Göçebe bir imparatorluktur. [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar) pek çok Türk kavmin birleşmesiyle 630 yılında ortaya çıktılar. Büyük Bulgar hanlığını [Kubrat Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubrat) kurdu. Ancak kurulan devlet uzun ömürlü olmadı. Kubrat Han'ın 665 yılında ölmesiyle Hazarların baskısı sonucunda yıkıldı. ## Etimoloji Bulgar kelimesinin etimolojisi tam olarak anlaşılamamıştır, bu isme dair en eski kayıtlar 4.yüzyıla dayanmaktadır.[^2] Genellikle [Türk dilinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) türediğine inanılmaktadır. bulğha (karıştırmak, rahatsız etmek),[^3] muhtemelen diğer Türk halklarının Ön Bulgarları "karışık" bir halk olarak[^4] veya "asi" olarak gördüklerini öne sürmektedir.[^5] ## Tarih [Onogurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar)/[Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar), [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin [Ogur grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi)'na mensup bir dil konuşan tarihi Türk halkı [Büyük Hunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) oluşturan [İtil nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) çevresinde yaşayan Türk kavimlerinden biriydi.[^6][^7] [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)ların yıkılmasından sonra, batıya göç eden Hun boyları sebebiyle Ön Bulgarlar daha kuzeye çekildiler ve bu [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar)la kültür alışverişinde bulundular. 5. yüzyılda doğudan gelen [Sabir Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler) ile karşılaştılar ve biraz daha kuzeye ve batıya çekildiler. Avrupa Hunlarının bir parçası oldular. Avrupa Hunları ile [Ogur Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)nin karışmasıyla “Bulgar” adıyla anılan Türk topluluğunu meydana geldi. *Bulgar* (Bulganmak/Bulanmak) “karışmak” anlamına gelmektedir. Hunlardan sonra [Sabirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler)in ve [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)in hakimiyetine girdiler. Ogur kabileleri [Avarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar)ın İstanbul'u kuşatmaları sırasında Avarlara yardım etmişlerdir. [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)-Avar rekabetinde Balkan Ogurları tampon vazifesiyle bazen Bizanslıları bazen de Avarları tutmuşlardır. 7. yüzyılın ilk yarısında Goktuğ Han, [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'in kuzeyinde dağınık yaşayan Türki [Kutrigur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutrigurlar) (*dokuz ogurlar*), [Utrigur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Utrigurlar) (otuz ogurlar), [Sabirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler) ve [Onogurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) gibi Ogur kavimlerini ve bundan başka 7 (yedi) slav kavimini, Bizans'ın rızası ile kurduğu ilk büyük Bulgar devletinin sınırları içinde birleştirmiştir ve Bulgar adında yeni bir boy doğmuştur. 7. yüzyılın ikinci yarısında ordusunu tekrar kurdu ve 40.000 süvariyle Kafkasya'nın fethine girişti. Doğu Anadolu topraklarına kadar olan bölgeyi çiğnedi ve topraklarına kattı. Bu fetih hareketinden 1 yıl sonra bu sefer 100.000 süvariyle Doğu Roma topraklarına girdi İmparator Aleksinos Komanus'u 2 kez mağlup edip hakimiyet sahasını [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya) kıyılarına kadar genişletti bununla da yetinmeyen Göktuğ Han komutanı İlbey'e kuvvet verip Topraklarının kuzeyine gönderdi kendisi ise Balkanları tamamen ele geçirip başkent [Fanagorya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fanagorya)'ya döndü. Göktuğ Han'ın komutanı İlbey ise hakimiyet sahasını [Eston](https://turkipedia.org/tr/wiki/Estonya) topraklarına kadar götürmüştü. Göktuğ Han'ın bitmek tükenmek bilmeyen fetih hareketi onu 2 sene sonra tekrar bir fetih hareketine girişmesine yol açtı bu seferki hedefi tüm Avrupa idi. Doğu'dan gelen göçlerle ordusundaki asker sayısını 300.000'lere çıkarmıştı tam 3 sene içerisinde komutanları vasıtasıyla Batı Avrupa'ya kadar olan bölgeyi ele geçirdi ve bir dünya imparatorluğu kurdu. Büyük Bulgar Hanlığı alt dallara ayrılmıştır. a. Kubrat'ın büyük oğlu [Batbayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batbayan) (Bayan) Hazarların hükümdarlığı altında yaşamaya razı olmuş ve [Hazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)lara katılmışlardır. Hazarların egemenliği altında yaşamaya razı kalan Ön Bulgarlara *Kara Ön Bulgarlar* denir. b. Halkın en önemli bölümlerinden bir kısmı kuzeye göç edip [İdil Ön Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) devletini kurdular. Kuzeye göç eden İdil Ön Bulgarlarına *Ak Ön Bulgarlar* da denir. Ak Ön Bulgarlar da bugünkü [Çuvaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9Flar) ulusunu meydana getirmiştir. Zira Çuvaşlar kendilerine Bulgar der. c. [Asparuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asparuh)'un emiri altında güneybatıya göç eden bölüm ise 681 yılında Tuna Ön Bulgarları [Birinci Bulgar İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devletini kurmuşlardır ve bugünkü Bulgaristan'ın temelini atmışlardır. d. Diğer bir grubun Avarlara katılarak daha da batıya, Orta Avrupa'ya doğru göç ettiği bilinmektedir. ## Ayrıca bakınız - [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar) - [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) - [Onogurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) - [Birinci Bulgar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ## Dış bağlantılar - [Encyclopaedia Britannica Online - Bulgarlar](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84067/Bulgar) - [Encyclopaedia Britannica Online - Bulgarlarin ortaya çıkması](http://www.britannica.com/eb/article-42723/Bulgaria) [^1]: Zimonyi Istvan: "History of the Turkic speaking peoples in Europe before the Ottomans". (Uppsala University: Institute of Linguistics and Philology) [^2]: Dismissed site: www.nada.kth.se. [^3]: Kulikowski, Michael. Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World. 2000, s. 383. [^4]: Maenchen-Helfen, Otto J.. The World of the Huns. 31 Aralık 1973. [^5]: Petersen, Leif Inge Ree. Siege Warfare and Military Organization in the Successor States (400-800 AD): Byzantium, the West and Islam. BRILL, 15 Eylül 2013. [^6]: Golden, Peter Benjamin (1992). An introduction to the History of the Turkic peoples: ethnogenesis and state formation in medieval and early modern Eurasia and the Middle East. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. ISBN 9783447032742 [^7]: Golden, Peter B. (2011) "Oq and Ogur - Oguz" Studies on the Peoples and Cultures of the Eurasian Steppes {Editura Academiei Române; Editura Istros a Muzeului Brăilei. ISBN 9789732721520.