# Bâleybelen

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2leybelen
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Bâleybelen, https://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%A2leybelen (CC-BY-SA-4.0)

**Bâleybelen** (*dilsizlere dil veren*), [Muhyi-i Gülşeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhy%C3%AE-i_G%C3%BCl%C5%9Fen%C3%AE) (1528-1604) tarafından [itikadî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akide) bilgileri avamdan sakınıp sırlamak ve [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'da ortak kültür dili yaratmak üzere 1574'te kurgulanan dünyanın en eski [yapay dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yapay_dil)lerinden biri.

[Muhyî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhy%C3%AE-i_G%C3%BCl%C5%9Fen%C3%AE), Bâleybelen ile 200 eser yazdı. Öğrencileri Bâleybelen'i devam ettirmeye çalışır; ancak [Muhyî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Allah%27%C4%B1n_isimleri)'nin ölümünün ardından bu dil de kullanılmaz olur. Günümüze bu dille yazılan eserlerden pek azı gelebilmiştir.

## Dilin çözülmesi

Fransız araştırmacı Rousseau, [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'te gördüğü, tanımadığı dilde yazılmış bir kitabı önce ünlü Osmanlı tarihçisi ve o tarihte [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da Alman ataşesi olan [Joseph von Hammer-Purgstall](https://turkipedia.org/tr/wiki/Joseph_von_Hammer-Purgstall)'e gönderir. Hammer, şifreleri çözemez ve Paris'teki [Doğu Dilleri Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Dilleri_ve_Medeniyetleri_Enstit%C3%BCs%C3%BC) akademisyeni [Sylvestre de Sacy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sylvestre_de_Sacy)'den yardım ister. Sacy sekiz yıl araştırmasına rağmen bu dili kimin, niçin ve nasıl tasarladığını bulamaz. Kaybolmuş bir millete ait olabileceğini düşünür ve bu mealde bir makale kaleme alır.

Bâleybelen ile ilgili ilk bilimsel araştırmaysa 1966'da [İstanbul Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi) Edebiyat Fakültesi'nden Prof. Dr. [Midhat Sertoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midhat_Serto%C4%9Flu)'nun *İlk Milletlerarası Dili Bir Türk İcat Etmişti* başlıklı makalesidir. Bâleybelen şifrelerini ilk çözen ise beş yıllık araştırma sonucu dilbilimci [Mustafa Koç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Ko%C3%A7_%28dilbilimci%29) olur. Mustafa Koç, *Bâleybelen / İlk Yapma Dil* (2006) adlı kitabıyla bulgularını yayımlar.