# Bâb-ı Âli tercümanı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li_terc%C3%BCman%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Bâb-ı Âli tercümanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li_terc%C3%BCman%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Bâb-ı Âli tercümanı (solda), bir Avrupa büyükelçisi (solda oturan), bir Buhara elçisi (sağda oturan) ve Reîsü'l-küttâb (ortada oturan)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Reis%C3%BClk%C3%BCttab.jpg/1280px-Reis%C3%BClk%C3%BCttab.jpg) *Bâb-ı Âli tercümanı (solda), bir Avrupa büyükelçisi (solda oturan), bir Buhara elçisi (sağda oturan) ve Reîsü'l-küttâb (ortada oturan) (Arif Pacha ( archive ) Originally uploaded to the Turkish Wikipedia by tr:User:Erk and named tr:Dosya:Avrupali sefir.jpg, public-domain)* **Bâb-ı Âli tercümanı** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): Tercümân-ı Bâb-ı Âli; διερμηνέας της Υψηλής Πύλης; Dragomani ai Porții Otomane), [**Dîvân-ı Hümâyun**](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)** tercümanı** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): Tercümân-ı Dîvân-ı Hümâyûn), **büyük tercüman** ya da **tercümanbaşı**, [Osmanlı hükûmetinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun) kıdemli [tercüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87evirmen)ı ve fiili dışişleri bakan yardımcısına verilen addır. Makam, 1661'de oluşturulmasından 1821'de [Yunan İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1)'nın patlak vermesine kadar büyük ölçüde [Fenerli Rumlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerli_Rumlar) tarafından yönetildi ve [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ndaki [gayrimüslim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gayrim%C3%BCslim)lerin erişmiş olduğu en yüksek kamu göreviydi. Bâb-ı Âli tercümanı, resmi dairelerdeki yazışmaların tercüme ve yazımını yapmakla görevliydi.[^1] Tercümanlar, resmi kabul törenlerinde Avrupalı elçilerin [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah) veya [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)a gönderilen mektuplarını tercüme etmek, [Reîsü'l-küttâb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b)ın yabancı [elçilerle](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCkel%C3%A7i) görüşmesinde bulunmak ve bu toplantıların yazılı raporlarını hazırlamak, yabancı ülkelere gönderilen Osmanlı sefaret heyetlerinde bulunmak, Osmanlı Devleti'nin ikili antlaşmalarında [tercümanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87evirmen) etmek, Avrupalı devletlere verilecek her türlü yazıyı kaleme almak gibi [Osmanlı İmparatorluğu'nun uluslararası ilişkilerinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_d%C4%B1%C5%9F_ili%C5%9Fkileri) sorumlulardı. Bu yönüyle Dîvân-ı Hümâyun tercümanları, Osmanlı'nın “Avrupa'daki gözü” olmuşlardır. Özetle diplomatik işlerin idaresinde Reis-ül küttabdan sonra gelen en önemli görevliydi.[^2] Bütün tercümanların imparatorlukta yaygın olarak kullanılan üç dili, (*elsine-i selase*) yani [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)yi bilmesi ve birkaç yabancı dilde (genellikle [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) ve [İtalyanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyanca)) yetkin olması gerekiyordu. ## Tarihçe ![İstanbul'da anonim bir Yunan sanatçı tarafından tasvir edilen bir Bâb-ı Âli tercümanı (1809)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Dragoman%2C_or_Chief_Interpreter.jpg) *İstanbul'da anonim bir Yunan sanatçı tarafından tasvir edilen bir Bâb-ı Âli tercümanı (1809) (public-domain)* ### Makamın oluşturulması 1661'de [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Köprülü Fazıl Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_F%C3%A2z%C4%B1l_Ahmed_Pa%C5%9Fa), kendi kişisel doktoru [Panayot Nikusios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panayot_Nikusios)'u Dîvân-ı Hümâyun'a ilk tercümanbaşı olarak atadı. 1673 yılında Nikusios'un ölümünden sonra görevi, başka bir Yunan olan [İskerletzâde İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skerletz%C3%A2de_%C4%B0skender) üstlendi. Bu tercümanlar, Bâb-ı Âli'nin hemen hemen tüm tercümanlarının Yunan kökenli olduğu veya [Mavrokordat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mavrokordat_ailesi), [Gika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gika_ailesi), [Karaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaca_ailesi) veya [Kalimaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalimaki_ailesi) gibi Fenerli Rum aile çemberinin üyeleri olarak makamın [Helenleştiği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helenle%C5%9Ftirme) bir geleneği başlattı. Fenerli Rumların çoğu daha önce [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki Avrupa elçiliklerinde görev yapmıştı. Örneğin Nikusios, daha önce (ve bir süre eş zamanlı olarak) Avusturya büyükelçiliğinde tercümanlık yapıyordu. #### Rum etkisi Bâb-ı Âli tercümanları, Dîvân-ı Hümâyun'un dışişlerinden sorumlu olan [Reîsü'l-küttâb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b)ın kurmaylarındandı. Çok az sayıda [Osmanlı Türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_T%C3%BCrkleri) Avrupa dillerini öğrendiğinden, ilk zamanlardan itibaren bu tercümanların çoğunluğunu Hristiyan kökenliler; başlıca [Avusturyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturyal%C4%B1lar), [Macarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarlar), [Polonyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonyal%C4%B1lar), [Rumenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumenler) ve [Yunanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) oluşturuyordu. Bâb-ı Âli tercümanlığı makamında, Rumen-Yunan Fenerli Rum aile üyeleri önemli rol oynamıştır ve makama getirilen isimlerin büyük çoğunluğu bu ailelerdendir. Fenerli Rumların Osmanlı yönetimindeki bu yükselişi, "Büyük Rum Tercümanlar Çağı" olarak da bilinir.[^3] Rumlar, Avrupalılarla ilişkilerini sürdürüp genişletmeyi ve bilgileri sayesinde Osmanlı'da elde edilen güç ve konumlarına kalıcı bir biçim vermeyi ve kurumsallaştırmayı başarmışlardır. 1822'ye kadar 12 büyük Rum aileden 34 tercümanbaşı çıkmıştır. [Karacalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaca_ailesi) biri iki kez olmak üzere altı, [Suçolar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su%C3%A7o_ailesi) beş, [Moruziler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moruzi_ailesi) biri iki kez olmak üzere beş, [Mavrokordatolar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mavrokordat_ailesi) dört, [Gikalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gika_ailesi) dört, [Kalimakiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalimaki_ailesi) biri iki kez olmak üzere üç, [İpsilantiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psilanti_ailesi) iki, Rakoviță, Ralettos, Argiropulos, Aristarhi ve Nikusioslar ise birer tercüman çıkarmıştır. Nikusios ve halefleri, kendileri, oğulları ve maiyetinin 20 üyesi için vergi muafiyeti gibi bir sürü büyük ayrıcalığı makamlarına bağlamayı başardılar; kişisel kullanımları için gönderilen ürünler için tüm gümrük ücretlerinden muafiyet, Sadrazam hariç tüm mahkemelerden muafiyet, Osmanlı memurlarıyla aynı tip [kaftan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaftan) giyme, [kakım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kak%C4%B1m) kürkü kullanma izni ve ata binme iznine sahiptiler. Bâb-ı Âli tercümanının maaşı yıllık 47.000 [kuruş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuru%C5%9F)tu. Bunlar, konumu imrenilen Fenerli Rumların makam üzerinde rekabet etmesine neden oldu. Bâb-ı Âli tercümanlarının sorumlulukları normal bir tercümanın sorumluluklarının ötesine geçmişti ve daha ziyade dışişlerinin günlük işlerinden sorumlu hale geldiler. Bu itibarla makam, Osmanlı İmparatorluğu'nda [gayrimüslim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gayrim%C3%BCslim)lerin erişebildiği en yüksek kamu görevi haline geldi. Görevin başarısı, 1701'de Bâb-ı Âli tercümanınınkine benzer [tersane tercümanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tersane_terc%C3%BCman%C4%B1) makamını oluşturdu. Tersane tercümanlığı, genellikle Bâb-ı Âli tercümanı makamına bir basamak taşı olarak hizmet etti. [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) ve [Mora Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_%28eyalet%29) için de küçük tercümanlar vardı, ancak bu pozisyonlar asla aynı şekilde resmîleştirilmedi. 1711'den itibaren, birçok eski tersane tercümanı, [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak_Voyvodal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan_Prensli%C4%9Fi)'ın prenslik ([*voyvoda*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voyvoda) veya [*hospodar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospodar)) pozisyonlarını üstlendi. ### Makamın kaldırılması Fenerliler bu ayrıcalıklı konumu 1821'de [Yunan Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1)'nin patlak vermesine kadar ellerinde tuttular. O zamanki Bâb-ı Âli tercümanı [Konstantin Moruzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantin_Moruzi_%281786_do%C4%9Fumlu_B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li_terc%C3%BCman%C4%B1%29)'den, Rum beylerine isyandan vazgeçmeleri hususunda yazı yazması istendi. Ancak Moruzi bu isteğe uymadı ve tam tersine, ayaklanmayı özendirdiği ve isyancılarla işbirliği yaptığı gerekçesiyle Nisan 1821'de idam edildi. Yerine, Fenerli Rum olmayan ve daha güvenilir kabul edilen [İstavraki Aristarhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stavraki_Aristarhi), [Yahya Naci Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahya_Naci_Efendi) denetimi altında göreve getirildi. Ancak Aristarhi de Rumlarla işbirliği yaptığı gerekçesiyle 1822'de görevden alındı ve sürgün edildi. Bundan sonra tercümanlık görevine hiçbir Rum atanmadı. Daha sonra bu makamın yerini, başlangıçta [İshak Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_%C4%B0shak_Efendi) gibi mühtediler, kısa süre sonra yabancı dilleri akıcı Müslüman Türklerden oluşan lonca benzeri [Tercüme Odası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCme_Odas%C4%B1) aldı. ## Bâb-ı Âli tercümanları listesi Aşağıdaki tablo, Bâb-ı Âli tercümanlarını tarihe göre sıralanmış olarak listeler. Bazı yıllarda birden fazla tercüman görev yapmıştır. [^1]: Osmanlı Devleti'nde Tercümanlık ve Bab-ı Ali Tercüme Odası. Ankara Üniversitesi. [^2]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi. 2010. [^3]: Osmanlı Devleti'nde Tercümanlık ve Bab-ı Ali Tercüme Odası. Ankara Üniversitesi.