# Azerice > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Azerice, https://tr.wikipedia.org/wiki/Azerice (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Azerbaijani.svg/1280px-Azerbaijani.svg.png) * (Muhafiz-e-Pakistan, CC-BY-SA-4.0)* ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Map_of_the_Azerbaijani_language.svg/1280px-Map_of_the_Azerbaijani_language.svg.png) * (Golden , based on File:Idioma azerí.png by User:Fobos92, CC-BY-SA-4.0)* - **Dilin adı:** Azerice - **Dilin alt adı:** Azerbaycanca, Azerbaycan Türkçesi - **Kendi dilindeki adı:** Azərbaycan dili, Azərbaycan türkcəsi, آذربایجان دیلی, Türkcə - **Telaffuz:** \[ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn diˈli\] - **Bölge:** Azerbaycan, İran Azerbaycanı, Güney Kafkasya, Kuzey Irak ve Doğu Anadolu Bölgesi - **Etnisite:** Azeriler - **Kişi sayısı:** 45-50 milyon - **Tarih:** 2011-2015 - **Aile rengi:** Altay - **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi; Oğuz dil grubu; Batı Oğuz kolu - **Alfabe:** Latin (Azeri alfabesi) - Azerbaycan'da; Kiril - Rusya'da; Arap - İran'da - **Ulus:** Azerbaycan; Dağıstan, (Rusya) - **Aracı:** Azerbaycan Millî İlimler Akademisi - **İso:** az; aze; aze - **Lc:** azj; azb; slq; qxq - **Ld:** Azerbaycan; Güney Azerbaycan; Selçuk; Kaşkay - **Protodil:** Acem Türkçesi ![1919 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî dilinin Türkçe olduğunun ilan edilmesi.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/AZ_1919_resm%C3%AE_dil.png) *1919 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî dilinin Türkçe olduğunun ilan edilmesi. (Government of Azerbaijan Democratic Republic, CC-BY-SA-4.0)* ![Azerbaycan'da resmî dilin adının Türkçe olduğu zamanlarda okutulan Türkçe (Azerice) ders kitaplarından bazılarının kapakları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/Azerice_ders_kitaplari.png) *Azerbaycan'da resmî dilin adının Türkçe olduğu zamanlarda okutulan Türkçe (Azerice) ders kitaplarından bazılarının kapakları (Dosyalar, CC-BY-SA-4.0)* **Azerice**, **Azerbaycanca** veya **Azerbaycan Türkçesi** (az), [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) dil ailesinin [Oğuz grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) içerisinde yer alan ve bir [Türk halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) olan [Azeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler)in ana dilini oluşturan [dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil). En çok konuşuru [İran Azerbaycanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan)'nda bulunan dil (تۆرکۆ *Türkü*, تۆرکجه *Türkcə*), [Azerbaycan Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'nin [resmî dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resm%C3%AE_dil)idir.[^1] [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya bağlı özerk bir cumhuriyet olan [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'ın ise resmî dilleri arasında yer alır.[^2] Azerbaycan'da 1936 yılına kadar halk kendisini Türk, dilini ise Türkçe olarak adlandırmaktaydı. Bu tarihten sonra Azerbaycanlı ve Azerbaycan dili adlandırması ortaya çıkmıştır. SSCB dağıldıktan sonra 1992 yılından 1995 yılına kadar Azerbaycan Anayasası'nda resmî dil "türk dili" olarak tanımlanmıştır.[^3][^4] Daha sonra "Azerbaycan dili" şeklindeki adlandırma kabul edilmiştir.[^5][^6] Özellikle Rus kaynaklarında [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)lılar için Tatar, dili için Tatar dili adlandırması da görülmektedir. Çünkü Tatar adı, tarih boyunca farklı topluluklar tarafından 8 farklı grubun adı olarak kullanılmıştır.[^7] Azerbaycan halkı da bu halklardan biridir. Dil, İran'da konuşulan [Güney Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerice) ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nde konuşulan Kuzey Azerice olmak üzere iki farklı [değişke](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C4%9Fi%C5%9Fke)ye sahiptir. Bu iki form kendi aralarında [sesbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sesbilim), [biçimbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bi%C3%A7imbilim), [sözdizim](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6zdizim), kelime dağarcığı ve [alıntı sözcük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nt%C4%B1_kelime)lerin kökenleri konusunda çeşitli farklılıklar gösterir.[^8] Azerice, [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e), [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence), [Kaşkayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fkayca) ve [Gagavuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca)nın aralarında bulunduğu diğer Oğuz dillerinin yanı sıra, bu dillerden etkilenmiş bir [Kıpçak dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) olan [Kırım Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1) ile de yüksek oranda [karşılıklı anlaşılabilirlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1kl%C4%B1_anla%C5%9F%C4%B1labilirlik) gösterir.[^9][^10] ## Tarih ![Fuzûlînin Leyla ile Mecnun eserinden sayfalar](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/Fuzuli._leyli_ve_mecnun2.png) *Fuzûlînin Leyla ile Mecnun eserinden sayfalar (Abutalub, CC-BY-SA-4.0)* Türkçeye (Türkiye Türkçesine) en yakın Türkî dillerden birisidir. Bunun nedenlerinden birisi Azericenin de Türkçe gibi Oğuz grubuna dâhil olmasıdır. Aynı zamanda yazı dili de olan Azerbaycanca yazı dili geleneğine sahip olma bakımından Türkçeyle hemen hemen paraleldir.[^11] ### Ana Oğuz Türkçesi Türk dil ailesi, 13. yüzyılda [Hazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'ın batısında Oğuzca merkezli bir özellikte bağımsız gelişimine başlamıştır. Batı Türkçesi[^12] (Oğuzca veya Yeni Batı Türkçesi) olarak belirtilen bu bölge değişkesinin içinde saha bakımından zamanla iki daire meydana gelmiştir. Bunlardan biri Azerbaycan ve Doğu Anadolu sahasını içine alan Doğu Oğuz kolu, diğer Osmanlı sahasını içine alan Batı Oğuz koludur.[^13] 11.-13. yüzyıllar arası, aynı zamanda [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)ın [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'dan batıya doğru uzanan siyasî etkinliklerinin güçlenme dönemidir. Nitekim daha 11. yüzyılda [Büyük Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin batıya yaptığı göçlerle, Oğuz nüfuzu yalnız [Sirderya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyhun), [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir), [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm) ve [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) bölgelerinde kalmamış; [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) üzerinden [Abbasî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abb%C3%A2s%C3%AEler)'nin başkenti ve büyük kültür merkezi [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a kadar uzanmıştır.[^14] Bu etkililik Oğuzca açısından da aynı yönde bir gelişme yaratmıştır. ### Acem Türkçesi Acem Türkçesi veya Orta Azerbaycanca, 15. ve 16. yüzyıllarda [bölge Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) tarafından anadil, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ve [Kafkasya'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_halklar%C4%B1) halklar tarafından [lingua franca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lingua_franca) olarak konuşulan bir [Türk diline](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) verilen isimdir. Azerbaycan Türkçesi buradan türetilmiştir. Bu dil [Eski Anadolu Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Anadolu_T%C3%BCrk%C3%A7esi)nden (Ana Oğuz Dilinin bir başka kolu) gelmektedir. Acem Türkçesi [Karakoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakoyunlular)ın, [Akkoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akkoyunlular)ın, [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)in ve [Afşarlıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) resmî diliydi.[^15][^16] ### Modern dönem Azerbaycan dili ağırlıklı olarak İran'da konuşulmaktadır (1997 tahminine göre, İran'da bu dili konuşanların toplam sayısı yaklaşık 23,5 milyon kişidir[^17]) ve ülke nüfusunun %98'inden fazlasının yerli olduğu Azerbaycan'da[^18] ve Kuzey Irak'ta. İran'da Azerbaycan dili hemen hemen [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin_%28il%29)'e kadar yayılmıştır.[^19] İran'ın kuzeybatı vilayetlerinde (öncelikle Batı ve Doğu Azerbaycan'da, ayrıca Hazar Denizi'nin güneydoğu kıyısında: Galuga'da) konuşulur. Irak'ta Azerice ağırlıklı olarak Kerkük, Erbil ve Revanduz'da, ayrıca Kerkük'ün güneydoğusunda El-Mikdadiya, Khanaqin ve Mandali gibi şehir ve köylerde ve Musul bölgesindeki bazı yerlerde konuşulmaktadır.[^20] Yukarıdaki ülkelere ek olarak, Azerbaycanlıların Gürcistan'da (Kvemo-Kartli), Rusya'da (Dağıstan), Türkiye'nin Kars ve Iğdır illerinde ve diasporadaki kompakt ikamet yerlerinde de Azerbaycan dili konuşulmaktadır. 1990'lara kadar Azerbaycan dili Ermenistan'da da konuşulmaktaydı.[^21] 2010 nüfus sayımının sonuçlarına göre, Rusya'da Azerbaycan dilini bildiğini belirtenlerin sayısı 473.044 kişiydi, bunlardan sadece 368.173'ü Azerbaycanlı (toplam Azerbaycanlı sayısı 603.070 idi[^22] ### Batı ve Doğu kollarının açılması Azerice ve [Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca) arasında, daha çok şivede kalan ayrılıklarda Doğu Oğuz koluna Oğuz dışı Türk dillerinin, özellikle Kıpçakça unsurlarının yaptığı etki ve [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)dan kalan bazı [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) etkisi görülebilir. Bu iki Türkçe arasındaki başlıca ayrılıklar, sözcük başındaki b - m, sözcük içindeki ķ - ġ - ħ, ilk seslemdeki e - i, sözcük başındaki t - d ile belirtme ve bazı eylem çekimleri etrafında toplanmıştır.[^23] ![Nahçıvan’daki Ana Dili Heykeli](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Ana_Dili.JPG/1280px-Ana_Dili.JPG) *Nahçıvan’daki Ana Dili Heykeli (Ds02006 ( talk ) 17:44, 28 September 2008 (UTC), public-domain)* Batı ve doğu Oğuz kolları arasındaki farklılıklar 14. yüzyıldan sonra kesinleşmeye başlamıştır.[^24] Azerbaycan sahasında yetişen başlıca edebî şahsiyetlerin bulunduğu 17. yüzyıldan önce de doğu ve batı Oğuz kolları arasında kayda değer bir ayrılık bulunmadığı için bu iki Oğuz lehçesi, yazı dili olarak Batı Türkçesi adı altında zikredilmişlerdir.[^25] ### Türkçe ile Karşılıklı Anlaşılabilirlik Azerice ile Türkçe arasında karşılıklı anlaşılabilirlik seviyesi oldukça yüksektir. Öyle ki bazı metinlerde sadece sözcüklerdeki ve eklerdeki bazı ses farkları dışında bir fark görülmemektedir: Azericede bazı ifade şekillerinin Türkçeden farklı olması sebebiyle bazen Türkçe konuşanlar tarafından yanlış anlaşılabilmektedir. Saatlerin söylenişindeki *ikiyə on dəqiqə işləmiş* gibi bir ifade yanlış olarak *ikiyi on geçe* gibi anlaşılabilir. Bunun anlamı ise aslında *biri on geçe* olup "saat ikiye doğru on dakika ilerlemiş" demektir. Bununla birlikte Azerice ile Türkçenin söz varlığının %99 oranında örtüştüğü belirtilmektedir.[^26] ### Yazı dili Arap harfli Türk alfabesinin kullanıldığı devirlerde Azerbaycan ve Osmanlı Türkçesi sahalarında kaleme alınan eserlerin imlasında büyük ortaklıklar söz konusu olmuştur. Çünkü Türkçenin eski devirlerinden gelen ve bu alfabede standartlaşan imla, doğu ve batı sahalarında aynı imla geleneğini gerektiriyordu. 19. asrın başlarından itibaren [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar), [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'ı istila etmeye başladılar. 18 Şubat 1828'de Ruslarla Kaçar Hanedanı arasında imzalanan [Türkmençay Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmen%C3%A7ay_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) gereğince [Aras Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras)'nin kuzeyinde kalan Azerbaycan toprakları Ruslara bırakıldı.[^27] Azerice, 17. yüzyıldan sonra kendi mecrasında gelişimine devam etmişti. Rus egemenliğinden sonra, Osmanlı Türkçesi bölgesi ile olan irtibatların azalması ve zamanla bölgede oluşturulan devlet yapısı sonucunda yazı dili olarak Azerice "Azerbaycan Türkçesi" adıyla resmiyet kazandı. ## Coğrafi dağılım ![Azerbaycan Türkçesi konuşanların coğrafi dağılımını gösteren bir çalışma](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/AzerbaijaniSpeakingAreasMap.jpg/1280px-AzerbaijaniSpeakingAreasMap.jpg) *Azerbaycan Türkçesi konuşanların coğrafi dağılımını gösteren bir çalışma (ImagemakerKL, CC-BY-SA-3.0)* Azerice, [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'da 11.250.000,[^28] [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da ise 25 ila 35 milyon kişi tarafından konuşulan bir dildir. [Irak Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri)nin [ağzı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1z_%28dilbilim%29) da Azericenin bir ağzıdır. Azerbaycan'da 1991 yılı itibarıyla Azericeye uyarlanan [Latin alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeri_alfabesi) yeniden kullanılmaya başlanmıştır. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de [Ardahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan_%28il%29), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_%28il%29), [Iğdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r_%28il%29) ve [Ağrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1_%28il%29)[^29] illerinde konuşulur. [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum), [Artvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin) ve [Bayburt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayburt) illerinde konuşulan Türkçe ile de büyük benzerlikler taşır. ## Ağızları Azerbaycan arazisinde dört ağız vardır: 1. Doğu ağzı - [Kuba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuba), [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1), [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC), [Muğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C4%9Fan) ve [Lenkeran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lenkeran) ağızları 2. Batı ağzı - [Kazah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_%28%C5%9Fehir%29), [Karabağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F), [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) ağızları 3. Kuzey ağzı - [Şeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeki) (Nuha) ve [Zakatala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zakatala)-[Kah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kah) ağızları 4. Güney ağzı - [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van), [Culfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Culfa_%28rayon%29), [Ordubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordubad), [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan) ağızları ## Sesbilim ### Ünsüzler İnce g \[ɟ\] sesi Rusça kökenli sözcüklerde Türkçedeki gibi telaffuz edilir. Diğer sözcüklerde ise ağız ve dil /y/ sesini telaffuz edecek şekilde açılarak /g/ denildiğinde telaffuz edilir. İnce k sesi Rusça kökenli sözcüklerde Türkçedeki gibi telaffuz edilir. Diğer sözcüklerde ise ağız ve dil /y/ sesini telaffuz edecek şekilde açılarak /k/ denildiğinde telaffuz edilir. Sözcük sonlarında ise konuşma dilinde çoğunlukla /y/ sesine döner: inəy "inek", görəy "görelim". Sözcükler ek aldığında da bu durum görülebilir: ürəydi "yürektir". ### Ünlüler ![Standart Azerice ünlüler](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Azeri_vowel_chart.svg/1280px-Azeri_vowel_chart.svg.png) *Standart Azerice ünlüler (IPA\_vowel\_trapezium.svg : Moxfyre ( talk ) Ga\_open\_allophones.svg : Angr ( talk ) derivative work: Mr KEBAB ( talk ), CC-BY-SA-3.0)* Standart Azerice ünlüler: . Azerice /æ/ sesi yazıda uluslararası literatürde schwa adı verilen ə harfi ile (Türkiye Türkolojisinde ä harfiyle) temsil edilmektedir. Bu ses ağız /a/ sesini telaffuz edecek şekilde açılarak /e/ denildiğinde telaffuz edilir. Diğer /e/ sesi ise yazıda e harfiyle temsil edilmektedir. Bu ses ağız /i/ sesini telaffuz edecek şekilde açılarak /e/ denildiğinde telaffuz edilir. ## Alfabe Türk yazı tarihi mevcut bilgilerle [Göktürk alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1) ile başlasa da[^30] Azericenin yazılmasına [Arap alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_harfleri)nin bir varyantı ile başlanmıştır. [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) ve [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar); 10. asırdan başlayarak Arap alfabesine Türkçe için gerekli birkaç harfi ekleyerek (ç, p, j gibi) bu alfabeyi kullanmış ve bu alfabeyle değerli eserler yaratmışlardır. Arap harfli alfabe, Azericenin özünü ifade etmesi için mükemmel bir alfabe olmasa da 20. yüzyıl öncesine kadar bu alfabeden Azerbaycan bölgesinde genişçe yararlanılmış ve bu alfabeyle Azeri edebiyatında eserler kaleme alınmıştır. Azerice için 1929 yılına dek Arap harfli alfabe kullanılmıştır. 1929-1939 yılları arasında Latin harfli alfabe, 1939-1991 yılları arasında Kiril alfabesi kullanımda olmuştur. 1991 yılından itibaren -52 sene aradan sonra- Latin kaynaklı alfabeye tekrar geçilmiştir. ![İran'daki Azerilerin Arap abecesi ile yazılmış (1819-1891) adlı şaire ait bir şiir kitabı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/South_Azeri_Turks_%28in_Iran%29_uses_the_Arabic_script.jpg/1280px-South_Azeri_Turks_%28in_Iran%29_uses_the_Arabic_script.jpg) *İran'daki Azerilerin Arap abecesi ile yazılmış (1819-1891) adlı şaire ait bir şiir kitabı (Axan.bulut, public-domain)* İran'ın [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan) bölgesi ve diğer yerlerde yaşayan Azeriler ise bugün de Arap harfli alfabe kullanmaktadırlar. ### Alfabe değişiklikleri ve karşılıklar \
## Dilbilgisi ### Adlar #### Durum ekleri \
Azericede durum ekleri 6 tanedir. Türkçeye benzemekle birlikte farklar bulunmaktadır. Başında "d" bulunan ekler "t"ye dönüşmez. Belirtme durumunda ünlüleri yalnızca "n" yardımcı ünsüzü izler. #### Ad çekimi Not: 1. çokluk şahısta +(y)Iz eki de kullanılmaktadır: Səndən ötrü can verməyə cümlə **hazırız**! / Səndən ötrü qan tökməyə cümlə **qadiriz**! (Azerbaycan Devlet Marşı) 2. çokluk şahısta -sız, -siz, -suz, -süz de kullanılabilir: **yolçusuz**, **türksüz**. ### Zamirler #### Şahıs Zamirleri Türkçeden farklı olan yalnızca 1. teklik şahıs zamiridir. Zamirler şu şekildedir: mən, sən, o, biz, siz, onlar Bu zamirlerin birinci ve ikinci teklik şahıs yönelme durumlarında ince ünlü kullanılır: mənə, sənə #### İşaret Zamirleri Azericede, Türkçedeki "şu" işaret zamirinin karşılığı yoktur. **Bu** ve **o** işaret zamirlerinin yanında, **həmən** "o" ve **həmin** "bu" işaret sıfatları vardır ve bazen anlamı kuvvetlendirmek üzere **həmən o** ve **həmin bu** şeklinde birlikte kullanılır. #### Belgisiz Zamirler Azericede çoğu belgisiz zamir Türkçe ile aynıdır. Farklı olanlardan ikisi "nəsə" ve "kimsə"dir. Şu şekilde çekimlenir: Ancak "kimsə", "hiç kimse" anlamında ise Türkçedeki gibi çekimlenir: kimsə, kimsəyə, kimsəni, kimsədə, kimsədən, kimsənin. ### Eylemler #### Şimdiki Zaman Azericede şimdiki zaman (indiki zaman) eki "-(y)ır-, -(y)ir-, -(y)ur-, -(y)ür-"dür. Kişi eki her zaman bu ekten sonra gelir. #### Geniş Zaman Azericede geniş zaman (qeyri-qəti gələcək zaman "kesin olmayan gelecek zaman") eki "-(y)ar-, -(y)ər-"dir. Kişi eki her zaman bu ekten sonra gelir. #### Gelecek zaman Azericede geniş zaman (qəti gələcək zaman "kesin gelecek zaman") eki "-(y)acaq-, -(y)əcək-"tir. Kişi eki her zaman bu ekten sonra gelir. -(y)acaq-, -(y)əcək- Gelecek Zaman Eki + Kişi Ekleri \
\
\
\
\
### Azericeyle ilgili tezler **Söz varlığı ile ilgili tezler**: - Orhan Baldane (2022), 17. yüzyılda iran sahasında yazılmış üç dilli (İtalyanca-Farsça-Eski Azerbaycan Türkçesi) bir sözlük -inceleme ve metin- (Doktora Tezi). - Sevinc Karaca (2022), Moğolca-Azerbaycan Türkçesi söz denklikleri, (Yüksek Lisans Tezi). - Ramila Takhirova (2022), Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde bitki adlarının karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). - Mina Dolati Darabadi (2021), İran Türk ağızlarında karşılaştırmalı söz varlığı(Azerbaycan Türkçesi, Kaşkay Türkçesi, Türkmen Türkçesi, Halaç Türkçesi) (Doktora Tezi). - Kübra Yazıcı (2019), Türkmen ve Azerbaycan Türkçesindeki Arapça, Farsça kelimelerdeki ses değişmeleri (Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması) (Yüksek Lisans Tezi). - Orhan Baldane (2017), Telli müzik aletleri terimleri: Türkiye ve Azerbaycan (İnceleme – tematik, karşılaştırmalı ve görsel sözlük - dizin) (Yüksek Lisans Tezi). - Günsel Barış (2016), Azerbaycan Türkçesinin söz varlığının Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi) - Kamil Vüsal Paşayev (2016), Türkiye Türkçesindeki eşya adlarının Azerbaycan Türkçesindeki eşya adları ile karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). **Dil bilgisi ve dil bilimi ile ilgili tezler**: - Merve İpeksoy (2023), Azerbaycan Türkçesinde kelime gruplarının söz dizimindeki yeri (Yüksek Lisans Tezi). - Gözde Aydın (2022), Azerbaycan Türkçesinde Enklitikler (Yüksek Lisans Tezi). - Vafa Rzazade (2022), Azerbaycan Türkçesinde kiplik (Yüksek Lisans Tezi). - Elif Uzun (2022), Azerbaycan Türkçesinde isim cümleleri (Yüksek Lisans Tezi). - Günay Paşayeva (2021), Azerbaycan Türkçesinde yardımcı kelimeler (Yüksek Lisans Tezi). - Çiğdem Güneş (2019), Azerbaycan Türkçesinde yapım ekleri ve işlevleri (Yüksek Lisans Tezi). - İpek Erol (2017), Azerbaycan Türkçesinde fiil çatısı (Yüksek Lisans Tezi). - Hanife Çiçekli (2013), Azerbaycan Türkçesinde fiillerin istemi (Yüksek Lisans Tezi). ## Dış bağlantılar - [Türk Lehçeleri Sözlüğü](https://web.archive.org/web/20110720075856/http://www.tdk.org.tr/lehceler/) TDK - TC.Kültür ve Turizm Bakanlığı - Ahmet Yesevi Üniversitesi - [Azerice\<\>Türkçe Sözlük](http://pauctle.com/aztr) (Pamukkale Üniversitesi) - [Türkçe-Azerice sözlüğü](https://web.archive.org/web/20090715083738/http://luget.azeri.net/) - [Azerice-İngilizce, İngilizce-Azerice, Rusça-Azerice, Azerice-Rusça sözlük](http://azerdict.com/) - [İran'daki Azeriler - Video](http://www.youtube.com/watch?v=MTaCn59n2AI) - [A language of Azerbaijan](http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azj) Ethnologue.com - [Azerbaycan Türkçesi](https://turkdilleri.com/turk-dilleri/azerbaycan-turkcesi) [^1]: Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası. Maddə 21. Dövlət dili. [^2]: Encyclopedia of Language and Linguistics. Elsevier, 24 Kasım 2005, s. 634-638. [^3]: Arşivlenmiş kopya. [^4]: No 413, - The Legislation of Azerbaijan Republic. [^5]: X. Dünya Dili Türkçe Sempozyum Bildiri Kitabı, Mustafa Karataş, s. 968-970 [^6]: Altay Göyüşov, Türk dili, yoxsa azərbaycan dili?, BBC Azərbaycanca, 09.08.2016 [^7]: Zekiyev, 2017, Türklerin ve Tatarların Kökeni (Çev. D. Ahsen Batur), Selenge Yayınları, İstanbul, s. 220-221 [^8]: Azerbaijani, North. Ethnologue. [^9]: "Language Materials Project: Turkish". UCLAInternational Institute, Center for World Languages. Şubat 2007. Erişim tarihi 2007-04-26. [^10]: Sinor, Denis. Inner Asia. History-Civilization-Languages. A syllabus. Bloomington, 1969, s. 71-96. [^11]: Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi. [^12]: Türkoloji kullanımında esas Batı Türkçesi, Türkçenin Miladın öncesine ait “Lir” kolunu belirtmek için de kullanılır. Burada MS. 13. yüzyılda Hazar Denizi’nin batısında gelişen dil bölgesi için bu tabir kullanılmıştır. Bkz.: Agop Dilaçar, Batı Türkçesi, TDK Belleten, Ankara, 1953, s. 73 [^13]: Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım, İstanbul, 2002, s. 15 [^14]: Prof. Dr. Zeynep Korkmaz, Eski Anadolu Türkçesinin Türk Dili Tarihindeki Yeri, Prof. Dr. Fikret Türkmen Armağanı, İzmir, 2005, s. 472. [^15]: X. Dünya Dili Türkçe Sempozyum Bildiri Kitabı, Mustafa Karataş, s. 968-970 [^16]: Arşivlenmiş kopya. [^17]: Большая российская энциклопедия. — М., 2005. — Т. 1. — С. 270. [^18]: G. Doerfer. AZERBAIJAN viii. Azeri Turkish // Encyclopædia Iranica. — 1988. — Т. III. — С. 245—248. [^19]: Оранский И. М. Введение в иранскую филологию. — М.: Изд-во Восточной литературы, 1960. — С. 292, прим. 5. [^20]: B. Mahmoodi-Bakhtiari. Iraq: Language Situation // Encyclopedia of language & linguistics. — Second Edition. — Elsevier, 2006. — С. 23. [^21]: Большая российская энциклопедия. — М., 2005. — Т. 1. — С. 270. [^22]: Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Т. 4: Национальный состав и владение языками, гражданство. — С. 9 [^23]: Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım, İstanbul, 2002, ss. 15-17 [^24]: Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş, Eski Türkiye Türkçesi, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1994, s. VII [^25]: Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım, İstanbul, 2002, ss. 15-17 [^26]: Oktay Selim KARACA, “Çağdaş Türk Lehçelerinin Söz Varlığındaki Ortaklığa Karşılaştırmalı Bir Bakış”, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011, p. 1379-1390 [^27]: Prof. Dr. Yavuz Akpınar, Azeri Edebiyatları Araştırmaları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 1994, s. 35 [^28]: Kuzey Azerice Azerbaijani, North Speaking Peoples , Joshua Project [^29]: Arşivlenmiş kopya. [^30]: Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2002, s. XXVII