# Azak Seferi (1641-1642) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Seferi_(1641-1642) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Azak Seferi (1641-1642), https://tr.wikipedia.org/wiki/Azak_Seferi_%281641-1642%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Sloane_3584_f.78v_Turkish_galleys_in_battle%2C_c.1636.PNG/1280px-Sloane_3584_f.78v_Turkish_galleys_in_battle%2C_c.1636.PNG) * (public-domain)* - **Çatışma:** Azak Seferi (1641-1642) - **Parçası:** Osmanlı-Kazak Savaşları - **Tarih:** 1641-1642 - **Yer:** Azak Kalesi, Azak Denizi ve Kerç Boğazı - **Sonuç:** Osmanlı zaferi - **Coğrafi değişiklikler:** Azak kalesi yeniden Osmanlı topraklarına katıldı - **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Kırım Hanlığı; 15px Kazaklar; 25px Rus Çarlığı (himaye) - **Komutan:** Deli Hüseyin Paşa; Sultanzade Mehmed Paşa; Yusuf Paşa; Siyavuş Paşa; Piyale Kethüda; I. Bahadır Giray; IV. Mehmet Giray; 15px Naum Vasiliyev; 25px I. Mihail - **Güç:** 10-15.000 asker; kadırgalar ve tombazlar; 12 top; 20.000 asker; şaykalar - **Kayıp:** 2.000 ölü ve yaralı; 8-10.000 ölü ve yaralı **Azak Seferi**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) ve [Rusya Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile askerî mücadelelerinde evre. 1637 yılında [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın yardımıyla [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) tarafından ele geçirilen [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi) [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) tarafından taşınan Osmanlı birliklerinin 1641 ve 1642 yıllarındaki iki seferi sonucunda yeniden Osmanlı egemenliğine alındı. ## Kazakların Azak kalesini işgali (1637) [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'daki topraklarından nehirler ([Özü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinyeper) ve [Don](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri)) üzerinden [şayka](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eayka)larla [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e inen [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) XVI. yüzyılın sonlarından itibaren [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun muhtelif kent ve kasabalarına yağma akınları düzenlemekle[^1] birlikte, (1615 ve 1620 yıllarındaki akınların ardından 20 Temmuz 1624'te [İstanbul Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'ndan da içeri girerek [Yeniköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenik%C3%B6y)'ü yağmalamalarının[^2] ardından) [Topal Recep Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topal_Recep_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 5 Ekim 1625'te büyük bir Kazak filosunu [Karaharman zaferiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaharman_Deniz_Muharebesi) neredeyse imha etmiş[^3] ve Kazakların Karadeniz'e yönelik yağma akınlarını durdurmuştu. Bununla birlikte, [Don](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) nehri üzerinden [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'ne inmeye devam eden [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) 1634 Temmuz'unda [Kerç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ker%C3%A7)'i yağmaladılar ve Ağustos'ta ise [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'ni kuşattılarsa da, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na bağlı [Küçük Nogay Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Ordas%C4%B1) tarafından püskürtüldüler.[^4] [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun doğuda [Safevîlerle savaş halinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29) olduğu ve [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın [Bucak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Besarabya) Nogaylarıyla mücadele ettiği bir dönemde [Don](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) ve [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zaparog_Kazaklar%C4%B1) [Kazakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)nın yaklaşık 8.000 kişilik birleşik ordusu Rus asıllı [hetman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hetman) [Mikhail İvanov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mikhail_%C4%B0vanov) önderliğinde 21 Nisan 1637'de [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'ni kuşattı.[^5] 22 Mayıs'ta [Voronej](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voronej)'den 49 gemilik bir filoyla ([Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'dan gönderilen) barut, top gülleleri ve [arkebüz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeb%C3%BCz)lerin gönderilmesiyle şiddetlenen kuşatma, 18 Haziran'da kale surlarının [lağımla patlatılmasının](https://turkipedia.org/tr/wiki/La%C4%9F%C4%B1m_sava%C5%9F%C4%B1) ardından [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)ın surlara tırmanarak kaleyi işgal etmeleriyle sonuçlandı.[^6] ## Osmanlı donanmasının keşif seferi (1638) Müteakip yıl (1638) Osmanlı Padişahı [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) 1623'ten beri [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) işgali altındaki Bağdat'ı kurtarmak için [sefere çıkarken](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi), [Piyale Kethüda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uzun_Piy%C3%A2le_Pa%C5%9Fa) komutasındaki 32 parçalık donanmanın [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e çıkmasını emretti[^7] ve [Kırım Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) [I. Bahadır Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bahad%C4%B1r_Giray)'dan ise [Nogaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Ordas%C4%B1)la birlikte karadan Azak'a yürümesini istedi. Bahadır Giray'ın Nisan ayında [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) şeflerine gönderdiği elçinin kaleyi teslim etme teklifinin reddedilmesi üzerine, keşif harekâtı fiilen başladı. Osmanlı donanması yaz başlarında [Taman Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taman_Yar%C4%B1madas%C4%B1) açıklarına ulaştı ve öncelikle donanmayı atlatarak [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop)'u basmayı planlayan Kazakları Kefe Beylerbeyi Yusuf Paşa'nın da desteğiyle 26-28 Temmuz'da [Çoçka Burnu Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87o%C3%A7ka_Burnu_Muharebesi)'nde büyük bir yenilgiye uğrattı.[^8] [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'ne kaçan [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)ı tâkip eden [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 19 Ağustos'ta [Temrük'teki muharebede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Temr%C3%BCk_Muharebesi) [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) birliğini tamamen imha etti.[^9] Bununla birlikte, kuşatma araçları ve ateşli silahlardan yoksun [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) atlılarının [Azak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak) üzerine Ağustos sonu-Eylül başındaki keşif harekâtlarının kalenin geri alınması için mümkün olamayacağı görüldü.[^10] ## Osmanlıların Azak kalesini kuşatması (1641) ![17. yüzyılın sonlarında Azak Kalesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1695_%D0%B8_1696_%D0%B3%D0%B3.jpg/1280px-%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1695_%D0%B8_1696_%D0%B3%D0%B3.jpg) *17. yüzyılın sonlarında Azak Kalesi ((Alexey Afinogenovich Ilyin) Алексей Афиногенович Ильин, public-domain)* [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1638'deki keşif seferinin ardından [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi) üzerine sefer planlarını 1639'da [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'le yürütülen [Kasr-ı Şirin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr-%C4%B1_%C5%9Eirin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) müzakereleri, 1640'ta ise [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın ani ölümü nedeniyle 1641'e erteledi. 1641 Mayıs'ında Serasker [Deli Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_%28eyalet%29) eyalet askerleri, [Kırım Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) [I. Bahadır Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bahad%C4%B1r_Giray) Kırım atlılarıyla ve [Kefe Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe_%28eyalet%29) Yusuf Paşa [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerle karadan kalenin kuşatmasına katılırken, [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Siyavuş Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siy%C3%A2vu%C5%9F_Pa%C5%9Fa) da Tersâne-i âmire kethüdası [Piyale Kethüda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uzun_Piy%C3%A2le_Pa%C5%9Fa) ve [Yeniçeri ağası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri_a%C4%9Fas%C4%B1) Haydar Ağazadeyle birlikte [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)yla [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e çıktı. [Siyavuş Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siy%C3%A2vu%C5%9F_Pa%C5%9Fa) komutasındaki donanma [Taman Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taman_Yar%C4%B1madas%C4%B1) önünden geçerek Balısıra Limanı'nda demir attı. Ancak, bu limandan sonra deniz sığ olduğundan [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga) ve [şayka](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eayka)ların Azak'a yaklaşması mümkün olmadı ve tüm cephane ile hafif mühimmat arabalarla [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'nin önüne götürüldü. Yine [donanma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın yardımıyla, 34 [balyemez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balyemez) topuyla mücehhez [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29), [Karaman (eyalet)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman_%28eyalet%29) ve [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29) eyalet askerleri de kuşatmaya katıldılar. 7 Haziran 1641'de [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi) önlerine ulaşan [Deli Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı birliği kale önünde kazdığı siperlere girerek (ilkbahar boyunca ulaşan takviyelerle birlikte) yaklaşık 6.000 kişilik Kazak garnizonu tarafından savunulan kaleyi kuşattı. 7-8 Haziran gecesi [Don nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) üzerinden gelen 10.000 kişilik bir Kazak ordusuyla mücadele edildildikten sonra, 8 Haziran sabahı nehir tarafından kaleye bir daha takviye gelmemesi için [nehrin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) üzerine bir karakol kuruldu. Osmanlı ordusu, kaleden yapılan top atışları nedeniyle bir top menzili uzakta konaklarken, 9 Haziran'da [Deli Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) 12 [balyemez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balyemez) topla taarruza hazırlandı. Aynı gün [Siyavuş Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siy%C3%A2vu%C5%9F_Pa%C5%9Fa) da 100 sandalla karaya asker çıkararak metrise girdi, ince gemiler ([*firkete*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Firkete)) ise, [Don nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) taraflarını korumaya aldı. Osmanlıların teslim olunması yönündeki teklifinin Kazak garnizonunca reddedilmesi üzerine, kale yedi gün şiddetli top ateşine tutulduktan sonra açılan gediklerden Osmanlı askerleri taarruza geçtiyse de, üç gün boyunca süren göğüs göğüse çarpışmalardan sonra püskürtüldüler. Bu taarruzun âkim kalmasından sonra, 4.000 Kazak 40 firkete ile [Don nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) üzerinden kaleye yardım ulaştırmaya çalıştıysa da, pusuda bekleyen [Silistre Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_%28eyalet%29) Kenan Paşa, balyemez toplarla bu gemileri top atışına tutarak batırdı ve camlı kurtulabilen az sayıdaki Kazağı esir aldı. Bunun üzerine Kazaklar firketelerle yardım göndermekten vazgeçti ve her gece 500-600 Kazak, Don Nehri'ne dalıp karanlık gecede binlerce gözcü arasından ağızlarında birer kamışla nefes alarak yüzmek suretiyle Azak Kalesi'ne ulaşmaya çalıştı. Bu şekilde garnizon kuvvetlenmeye devam etti. Kazaklar, Osmanlıların kalenin surları hizasında inşa ettikleri toprak metrisleri engelledikleri gibi, [lağım patlatmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/La%C4%9F%C4%B1m_sava%C5%9F%C4%B1) suretiyle metrisleri havaya uçurdular. Buna mukabil, daha uzağa kurulan metrislerden 16 gün boyunca bombardımanı sürdüren ve 17 [lağım patlatan](https://turkipedia.org/tr/wiki/La%C4%9F%C4%B1m_sava%C5%9F%C4%B1) Osmanlı ordusu barut sıkıntısı çekmeye başladı.[İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan gönderilen barutun Azak'a 40 günde ulaşması nedeniyle bombardımanın da şiddeti de azaldı. Barutun ulaşmasıyla yeniden başlayan bombardımanının ardından 19 Eylül'de genel taarruza geçen Osmanlı ordusu bazı ilerlemeler kaydettiyse de 2.000 kayıp vererek geri çekilmek zorunda kaldı. Gerek kış mevsiminin yaklaşması gerek Rus ordusunun bölgeye gelmekte olduğu dedikodusu nedeniyle 20 Eylül'de yapılan savaş meclisinde kuşatmanın kaldırılması kararlaştırıldı ve Osmanlı ordusu [donanma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)yla birlikte [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü. ## Diplomatik müzakereler ve kalenin Osmanlılara terki (1642) ![1649 yılında Ukrayna ve Kazak Hetmanlığı toprakları](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Typus_Generalis_Ukraina_1649.jpg/1280px-Typus_Generalis_Ukraina_1649.jpg) *1649 yılında Ukrayna ve Kazak Hetmanlığı toprakları (Willem Hondius / Johannes Janssonius, public-domain)* [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) 1641 yılındaki yıpratıcı Osmanlı kuşatması sonrasında 1641-1642 kışını güçlükle atlattıkları gibi, kalede yaşanan kıtlığın yanı sıra [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ndan duydukları korku nedeniyle harap haldeki kaleyi tamir etme olanağı bulamadılar. Bu bağlamda, 28 Ekim 1641'de [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'ya giden Hetman Naum Vasiliyev liderliğindeki Kazak heyeti Rus Çarı [I. Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mihail_%28Rusya_%C3%A7ar%C4%B1%29)'den [Azak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak)'ı himayesine alıp kaleye bir garnizon yerleştirmesini talep etti. Kazaklar, sözkonusu taleplerini 7 Şubat 1642'de de tekrarladılar.[^11] Bununla birlikte, Kazakların bu talepleri [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yla savaşa girmeyi istemeyen [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) tarafından reddedildi.[^12] [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise 1642 yılında [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'nin kesin olarak alma hedefiyle [Silistre Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_%28eyalet%29) [Sultanzade Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanz%C3%A2de_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'yı Serasker atadı ve [Piyale Kethüda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uzun_Piy%C3%A2le_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'na da hazırlık emri verdi. [Kırım Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) [IV. Mehmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed_Giray) Osmanlı askerleriyle birlikte [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'ne doğru ilerledi. Osmanlılar eşzamanlı olarak da, diplomatik çabalara da başvurarak Rus Çarı [I. Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mihail_%28Rusya_%C3%A7ar%C4%B1%29)'e 22 Mart 1642'de gönderilen mektupla [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)a yapılan yardımın derhal kesilmesi ve [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)'nin tahliyesini talep ettiler. Bu talepler 11 Mayıs 1642 tarihli ikinci bir mektupla yinelendi.[^13] Bununla birlikte, ikinci mektubun gönderilmesinden önce Rus Çarı [I. Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mihail_%28Rusya_%C3%A7ar%C4%B1%29) 27 Nisan 1642'de alınan kararı (*Kalenin neredeyse tamamen tahrip edilmiş olması, savunulması için Rus garnizonu gönderilmesi halinde askerlerin barınacak bir yerlerinin dahi bulunmaması, *[*Osmanlı İmparatorluğu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)* ve *[*Kırım Hanlığı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)*'nın yeni sefer hazırlıkları ve *[*Rusya*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)*'yı hedef alma ihtimali nedenleriyle *[*Azak Kalesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi)*'nin boşaltılması*) bir ferman şeklinde 30 Nisan 1642'de [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)a gönderildi. 28 Mayıs'ta ise [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) askerî meclisinde alınan kara uyarınca, [Azak Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Kalesi) boşaltıldı ve Kazak askerleri [Don nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) üzerindeki *Çerkezkirman, Horozkirman ve Tuzlakirman* gibi Kazak kalelerine çekildiler. Kaleye ulaşan Osmanlı-Kırım ordusu tahliye edilmiş kaleye savaşsız girdiler. ## Sefer sonrası Azak Kalesi ele geçirildikten sonra Kefe Beylerbeyi İslam Paşa kaleyi onarttı ve büyük bir garnizon yerleştirdi. Serdar [Sultanzade Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanz%C3%A2de_Mehmed_Pa%C5%9Fa) [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü. [^1]: "Karadeniz’de Kazaklar ve Rusya: İstanbul Boğazı Tehlikede, Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar (1441- 1700)", Halil İnalcık, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul (2017), s.199-206 [^2]: Hürriyet, 5 Kasım 2006, Murat Bardakçı makalesi. [^3]: "Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.9, s.50-51 [^4]: "Don Kazaklarının Azak’ı İşgalleri (1637-1642)", Sinan Yüksel, Tarih Araştırmaları Dergisi, XXX/49, 2011, s.209 [^5]: "Azovskoye Sideniye", A. Yu. Tihonov, Voprosı İstorii (Rusça), VIII, 1970, s.102 [^6]: "Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Bursa-Bolu-Trabzon-Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit", Evliyâ Çelebi, (Haz: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul (2008), c.2, s.136. [^7]: "Târih-i Naʽîmâ", Naîmâ Mustafa Efendi, (Haz: Mehmet İpşirli), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara (2014), c.3, s.905 [^8]: "Deniz Savaşları Hakkında Büyüklere Armağan (Tuhfetü’l-Kibâr fî Esfâri’l-Bihâr)", Kâtip Çelebi, (haz. İdris Bostan), Kabalcı Yayınevi, İstanbul (2007), s.134 [^9]: "Fezleke [Osmanlı Tarihi (1000-1065/1591-1655)]", Kâtip Çelebi, (Haz: Zeynep Aycibin), Çamlıca Basım Yayın, İstanbul (2017), c.1, s.815 [^10]: "XV. Yüzyıl ile XVI. Yüzyılın İlk Yarısında Rus-Türk İlişkileri / Türk-Rus İlişkilerinde 500 Yıl (1491-1992)", A.P. Novoseltsev, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara (1999), s.289 [^11]: "Azovskoye Sideniye", A. Yu. Tihonov, Voprosı İstorii (Rusça), VIII, 1970, s.109 [^12]: "Azak Kalesi’nin İşgali ve İstirdadı (1637-1642)", Ümran Karadeniz & Alpay Bizbirlik, Akademik Bakış, C.14, Sy.27, Ankara (2020), s.14 [^13]: "Azak Kalesi’nin İşgali ve İstirdadı (1637-1642)", Ümran Karadeniz & Alpay Bizbirlik, Akademik Bakış, C.14, Sy.27, Ankara (2020), s.15