# Aza

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Aza
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Aza, https://tr.wikipedia.org/wiki/Aza (CC-BY-SA-4.0)

**Aza** - [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_mitolojisi), [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_mitolojisi), [Yakut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut_mitolojisi), [Çuvaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9F_mitolojisi) ve [Moğol mitolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_mitolojisi)nde [kötü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eer) [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh). **Asa** şeklinde de söylenir. Moğollar **Ada** derler. **Azalar** biçiminde çoğul olarak kullanılır.

## Özellikleri

Yeraltındaki karanlık yurtlarında yaşarlar. Genel olarak kötücül ruhların ve kötü varlıkların tamamına verilen bir addır. Çoğu zaman, görüntüleri yoktur, yalnızca sesleri ve çıkardıkları gürültüler işitilir.[^1] İnsanlar onlardan korktukları için harabelerde ve kalıntılarda gezmeye çekinirler. Oyrotlarda 13 farklı kötücül ruh kategorisinin tamamını anlatır. Karşıtı [Aya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aya)’dır. Bazı kaynaklarda üç türü sayılır.

1. **Azabuk:** Kötücül [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh)lar.
2. **Azaşulbus:** Kötücül [cadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cad%C4%B1l%C4%B1k)lar.
3. **Azahortan:** Kötücül [hortlak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hortlak)lar.[^2]

Bu sözcüklerin hepsi de farklı niteliklerde olmak üzere hep kötü ruh demektir. Azarlamak fiili de buradan türemiştir. İnsanlara kötü ruhları göndermek demektir. Yakut mitolojisinde [Abası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abas%C4%B1) adı ile kullanılır. Kumandılarda ise iki farklı sınıf olarak yer alırlar.

A. **Çertegri:** [Şeytan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeytan). B. **Çor:** [Cin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cin).

Ruhsal ve fiziksel hastalıkları tanımlamakta kullanılan Azar-Bazar (Asar-Masar, Eser-Meser, Azar-Pazar, Ezar-Bezar) veya Azar-Kazar (Ezer-Kezer) ya da Kasar-Pasar (Kazar-Pazar) tamlamaları da yine bu kavramla yakından alakalıdır ve olasılıkla üç tür kötücül varlıkla ilgilidir:

***1.**** Azar (Ezer), ****2.**** Kazar (Kezer), ****3.**** Pazar (Bezer).*

Çertegriler Türk ve Altay mitolojisinde ve halk inanışında Şeytan ile özdeşleşmiştir. Azaların en tehlikeli ve en kötüleridir. İnsanlara geri dönüşü olmayan zararlar verebilirler. Korkunç ve güçlü yetenekleri vardır. Yertanrı (Cer [Tengri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengri)) ile de alakalı görünmektedir. [Çor](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87or)lar ise daha çok cinlere benzeyen varlıklardır.

## Azar-Bazar

Azar-Bazar, Azerbaycan Türkçesinde, "her tür hastalık" manasına gelir. Yılın son Çarşamba gününde, Azerbaycan kırsal bölgelerinde tüm evlerin önünde ateşler yakılır ve herkes ateşin üstünden atlayarak, "Azarım-Bazarım, bu ateşin üstüne dökülsün" der.[^3] Buradaki "Azar-Bazar", şeytanî ruhların adlarıdır. Sonradan anlam kaymasına uğrayarak "her türlü hastalık" içeriğini ifade etmeye başlamıştır.

## Etimoloji

(Az/Ad) kökünden türemiştir. Azmak, azarlamak fiilleri ile aynı kökene sahiptir. Yas tutmak anlamını da içerir. Aşırılık, sapkınlık, suç gibi anlamlar içeren ve Az- ile başlayan sözcükler bu kökten türemiştir. Moğolcada Az/Azh sözcüğü varoluş anlamına gelir.[^4] Eski Moğolca Ad/Ada, [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e) Ada/Aza sözcükleri tehlike ifade eder.

## Dış bağlantılar

- [Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca](https://web.archive.org/web/20121209132326/http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-a-b.pdf)
- [Sibirya Türklerinde Mitoloji, Naciye Yıldız](http://uqusturk.files.wordpress.com/2011/06/sibirya-tc3bcrklerinin-mitoloji-ve-inanc3a7larc4b1nda-kc3b6tc3bc-ruhlar.pdf)

[^1]: Sibirya Türklerinin Mitoloji ve İnançlarında Kötü Ruhlar, Naciye Yıldız. <http://uqusturk.files.wordpress.com/2011/06/sibirya-tc3bcrklerinin-mitoloji-ve-inanc3a7larc4b1nda-kc3b6tc3bc-ruhlar.pdf>
[^2]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 82)
[^3]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 84)
[^4]: Mongolian Dictionary, Andras Rajki, ("azh"). <http://www.freeweb.hu/etymological/Mongol.htm>