Ayşe Yamaç

Ayşe Yamaç (Ayşe Çekiç Yamaç) (d. 1960, Emirdağ, Afyonkarahisar), Türk şair, öykü ve çocuk edebiyatı yazarıdır. Yirmi bir yıl öğretmenlik yaptıktan sonra emekli olmuş, ardından edebi çalışmalarına yoğunlaşmıştır. Çocuk ve gençlik edebiyatına yönelik birçok eseri bulunmaktadır.^{[1]Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ayşe Çekiç Yamaç.}

Hayatı

Ayşe Çekiç Yamaç, 1960 yılında Afyonkarahisar'ın Emirdağ ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Emirdağ'da tamamladı. 1979 yılında Aydın Ortaklar Eğitim Enstitüsü'nden mezun oldu. Mezuniyetinin ardından aynı yıl öğretmenlik mesleğine başladı. Diyarbakır, Afyonkarahisar, Samsun, Kars ve Eskişehir'in çeşitli köy ve ilçelerinde toplam yirmi bir yıl görev yaptı. 2000 yılında emekli oldu. Emeklilikten sonra yaşamını Eskişehir'de sürdürdü ve yazarlık kariyerine ağırlık verdi. Çocuk ve gençlik edebiyatı başta olmak üzere roman, öykü ve şiir türlerinde eserler kaleme aldı.^{[2]Ayşe Çekiç Yamaç.}

Eserlerinde aile ilişkileri, dostluk, dürüstlük, umut ve kişisel gelişim gibi temaları işlemektedir. Yüzün üzerinde kitabı yayımlanan yazar, özellikle çocuk ve genç okurlar için önemli bir üretkenlik göstermiştir.^{[3]Kuru, Halil. Ayşe Yamaç’ın Çocuk Romanlarının Dil Zenginliği Açısından İncelenmesi. 29 Aralık 2017, s. 89-102.} Yamaç, İhsan Işık tarafından hazırlanan Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. basım, 2009) içinde yer almaktadır.^{[4]PARLADIR, Şebnem. ALİ ÇELEBİ’NİN HÜMÂYÛNNÂMESİ ve RESİMLİ NÜSHALARI. 15 Haziran 2016, s. 27-55.}

Buna ek olarak çocuk edebiyatına yönelik görüşlerini çeşitli platformlarda dile getirmiştir. Adana Büyükşehir Belediyesi Altın Koza 13 Kare Uluslararası Sanat Festivali’nde katıldığı “Çocuk Edebiyatının Gelişimi” konulu söyleşide, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tavsiyeli olarak piyasaya sürülen bazı “100 Temel Eser” kitaplarının denetimden geçmediğini, hakaret ve argo ifadeler içerdiğini ve çocuklara okutulmaması gerektiğini belirtmiştir. Yamaç, ebeveynlerin bu kitaplardan çocuklarını uzak tutmasını, yetkililerin ise piyasadan toplatılması için harekete geçmesini önermiştir. Ayrıca çevirisi yapılan bazı eserlerde dinsel terimlerin yanlış veya eksik kullanıldığına dikkat çekmiş, çevirmenlerin iki dili de iyi bilen kişiler arasından seçilmesi gerektiğini vurgulamıştır.^{[5]POLAT/ADANA, (DHA). ‘100 Temel Eser’i çocuklarınıza okutmayın. 8 Aralık 2006.}

Edebi kişiliği

Erol Büyükmeriç'in Ayşe Yamaç ile yaptığı söyleşide, Yamaç'ın edebiyat yaşamı, eserleri ve yazın anlayışı ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Yamaç, yazın yaşamına şiirle başlamış; Yaşamı Sorgulamak (1997), Bir Işıktan Bin Işığa (1998) ve Dokunduğum Yaralar (2011) adlı kitaplarıyla edebiyat dünyasına adım atmıştır. “2005 Eskişehir Sanat Derneği Şiir Yarışması Üçüncülük Ödülü” gibi ödüller kazanmıştır. Şiirlerini “şiirimsi” olarak niteleyerek şairlik iddiasında bulunmadığını belirtmiş; ancak çocuk ve gençlik romanlarında şiirsel dili anlatımın bir parçası hâline getirmiştir. Çocuklara yönelik Bir Destandır Mustafa Kemal (2011) ve Ata'nın Çocukları (2017) adlı şiir kitaplarıyla Atatürk'ün yaşamını ve değerlerini genç kuşaklara aktarmayı amaçlamıştır. Bu kitaplar, ülkenin farklı bölgelerinde oratoryo olarak sahnelenmiştir. Çocuk edebiyatı alanında Bir Çocuğun Düşleri (2000), Gökkuşağı Nereye Gitti (2010), Yıldız (2011), Deniz Cüceleri (2014), Şeker Tavşan (2016) ve Dilbaz (2016) gibi yapıtlar vermiştir. Halk masallarından esinlenmekle birlikte çağdaş değerlere odaklanan bu eserlerde dayanışma, arkadaşlık ve çevre bilinci gibi temaları çocuklara didaktik olmayan bir dille aktarmıştır. Anadolu'nun farklı köy ve kasabalarında öğretmenlik yaptığı yıllarda tanıklık ettiği olaylar, masal ve romanlarının önemli esin kaynakları arasında yer almıştır. Yetişkin edebiyatında Yaşamı Kırk Beş Geçe (2007) adlı öykü kitabıyla öne çıkan Yamaç, 2005–2006 yılları arasında çeşitli öykü yarışmalarında birincilik ve mansiyon ödülleri kazanmıştır. Çocuklara yönelik “Cam” olgusunu çevre bilinci bağlamında ele aldığı Camdan Can'a Öyküler kitabı, çocuklarda hem yaşam sevgisi hem de çevre duyarlılığı oluşturmayı amaçlayan yapıtlarındandır.^{[6]Her Kitap Yaşamımıza Açılan Aydınlık Bir Penceredir.}

Yamaç, Anadolu'nun çeşitli bölgelerine yaptığı gezilerin yanı sıra yurt dışı seyahatlerinden edindiği izlenimleri de yapıtlarına taşımıştır. Andaman Denizi'nin Gizemi adlı fantastik romanı, bu gezilerden biri sırasında edindiği gözlemlerden yola çıkarak kaleme alınmıştır. Gezi yazılarını sosyal medyada paylaşmakta ancak ayrı bir kitap olarak yayımlamayı düşünmemektedir. Ayşe Yamaç, yazın anlayışını “Her kitap, yaşamımıza açılan aydınlık bir penceredir. O pencereden yaşamımıza dolan aydınlığı solumak istiyorsak, kitaplar en büyük ışık kaynağımız” sözleriyle özetlemiştir.^{[6]Her Kitap Yaşamımıza Açılan Aydınlık Bir Penceredir.}

Akademik incelemeler

Ayşe Çekiç Yamaç'ın eserleri üzerine çeşitli akademik çalışmalar yapılmıştır. Halil Kuru ve Saadettin Keklik tarafından hazırlanan bir araştırmada (Dergipark, 2016), yazarın çocuk romanları değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Çalışmada toplam 527 değer ifadesi tespit edilmiş; en sık işlenen değerlerin sevgi, yardımlaşma ve temizlik olduğu belirlenmiştir. Aynı araştırmacıların bir diğer çalışmasında eserlerindeki atasözü, deyim ve kalıp söz zenginliği incelenmiş, yedi kitabında toplam 905 deyim, 70 kalıp söz ve 5 atasözü kullanıldığı tespit edilmiştir.^{[7]Keklik, Saadettin. Ayşe Yamaç’ın Çocuk Romanlarının Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi. 1 Ekim 2016, s. 217-237.}

Eserleri

Aşağıda çeşitli kataloglardan tespit edilen kitaplarının listesi sunulmuştur:

Ödüller ve başarılar

Ayşe Yamaç, edebi kariyeri boyunca öykü, şiir ve çocuk edebiyatı alanlarında çeşitli ödüller kazanmıştır. 2003 yılında Bu Yayınevi Fantastik Öykü Yarışması'nda “İncili Kavak” adlı eseriyle ikincilik ödülüne layık görülmüştür. 2005 yılında Eskişehir Sanat Derneği Öykü Yarışması'nda mansiyon, Aykırısanat Kısa Öykü Yarışması'nda jüri özel ödülü ve Samim Kocagöz Öykü Yarışması'nda Cengiz Yörük özel ödülü almıştır. Aynı yıl ayrıca Özgür Pencere Kadın Öyküleri Yarışması'nda mansiyon ve Eskişehir Sanat Derneği Şiir Yarışması'nda üçüncülük ödülleriyle ödüllendirilmiştir. 2006 yılında Eskişehir Sanat Derneği tarafından çocuk edebiyatı alanında verilen ödüle değer bulunan yazar, Aykırısanat Kısa Öykü Yarışması'nda birincilik ödülünü kazanmıştır.^{[8]Ayşe Yamaç kimdir? Ayşe Yamaç kitapları ve sözleri.[9]Düşlerin Ötesi - Ayşe Yamaç Kitap özeti, konusu ve incelemesi.[10]Yazgülü - Ayşe Yamaç Kitap özeti, konusu ve incelemesi.}

2017 yılında düzenlenen Vedat Günyol Deneme Ödülleri kapsamında da Aklımın Söz Kanatları adlı eseriyle seçici kurul özel ödülüne layık görülmüştür. Ödül, Kartal Belediyesi öncülüğünde İstanbul Barosu, Türkiye Yazarlar Sendikası, Kırmızı Kedi Yayınevi ve İstanbul Atatürk Lisesi Mezunları Vakfı desteğiyle verilmiştir. Yarışmada toplam 74 eser değerlendirilmiş ve ödüller 5 Mart'ta Hasan Ali Yücel Kültür Merkezi'nde düzenlenen törenle sahiplerine sunulmuştur.^{[11]Vedat Günyol Deneme Ödüllerinin Kazananları Belli Oldu. 27 Şubat 2017.} 2023'te Eskişehir Büyükşehir Belediyesi'nin düzenlediği “Yirmi Yaşına Ne Söylerdin?” yarışmasında “Ah benim 20 Yaşım” adlı denemesiyle birinci olmuştur.^{[12]ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ.}