# Avar Hanlığı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Avar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Avar Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Avar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![Avar Hanlığı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Avar_Khanate_map.svg/1280px-Avar_Khanate_map.svg.png)
*Avar Hanlığı (MonX94, CC0-1.0)*

- **Kendi dilindeki adı:** Awarazul Nutsallhi (av); Avar Xanlığı (az); Аварское ханство(ru)
- **Tam adı:** Avar Hanlığı
- **Yönetim biçimi:** Hanlık
- **Kuruluş yılı:** 13. yüzyıl
- **Yıkılış yılı:** 1859
- **Öncel:** Serir
- **Ardıl:** Rusya İmparatorluğu
- **Başkent:** Hunzah
- **Yaygın diller:** Avarca, Persçe
- **Yönetici:** Umma Han
- **Yönetici yılları:** 1774-1801
- **Yönetici unvanı:** Khan, Nutsal

**Avar Hanlığı**, ([Avarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarca):Awarazul Nutsallhi, [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a):Аварское ханство) [13. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._y%C3%BCzy%C4%B1l) ile [19. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l) arası Batı [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'da uzun süre hüküm sürmüş bir [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) devletidir.

## Tarihi

[12. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/12._y%C3%BCzy%C4%B1l)ın başlarında Hristiyan [Sarir Krallığı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serir) yıkılmasının ardından [Kafkasya Avarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar_%28Kafkasya_halk%C4%B1%29) [Müslümanlaşmaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) başlamıştır. Bölge [Subutay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Subutay) önderliğindeki [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) tarafından işgal edilince, 1222 yılında bölgede askeri gerilimler artmıştır. Ardından Avarlar, [Harezmşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti) hükümdarı II. Muhammed'e Moğollar ile yapılacak savaşta destek sözü vermişse de, Avarların Moğollarla savaşlarına dair bir belge yoktur.

[Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)'nın dağılmasının ardından Gazi-Kumuk'ta şamhallığın yükselişi, Avar hanının hedeflerinin [15.](https://turkipedia.org/tr/wiki/15._y%C3%BCzy%C4%B1l) ve [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)larda azalacağının bir belirtisidir. Bu yıllarda hanlık yapısal açıdan iradesiz bir devlet haline gelmiştir. Ülkedeki cemaatlerin handan oldukça büyü bir özerklik elde etmesiyle hanlık, bazen güçlü düşmanlarına karşı [Çar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar)'ın koruyuculuğunu istemek zorunda kalmıştır.

1740 yılının yazında [Afşar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1) hükümdarı [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah), Gazi-Kumuk'a gelmiştir. [Kumuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumuklar) Şamahalı Haspulat Han, [Kaytak Usmisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaytak_Usmili%C4%9Fi) Ahmet Han ve Akuşa Kadısı'na sadâkatlerinden dolayı iltifat ederek hediyeler vermiştir. Ağustos 1740'ta da Avar topraklarına girmiş, 80 bin kişilik ordusu Andi'de Avarlar ve Dağıstanlı müttefiklerce bozguna uğratılmıştır.[^1]

1801 tarihinde Umma Han'ın ölümünden sonra Avar hanlığı [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bağlanmıştır. Avar Hanlığı yıkılmasına rağmen 1828'de [Kafkasya İmamlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_%C4%B0maml%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın himayesini girmiş ve 1859 yılında Rusların İmamlığı ilhakıyla Avar Hanlığı'nın varlığı sona ermiş oldu.

[^1]: M. Sadık Bilge, "Osmanlı devleti ve Kafkasya" sf.121, Eren Yayıncılık (2005).