Asporça Hatun

Asporça Hatun, (c.1290 – c. 1362'den sonra), Bizans asilzadesi ve Orhan Gazi'nin eşidir.^{[1]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları. Alfa Yayınları, s. 54.}

Hayatı

Asporça Hatun'un kökeni tartışmalıdır. Bazı kaynaklarda onun Bizans İmparatoru III. Andronikos Palaiologos ile Savoylu Anna'nın kızı olduğu ileri sürülür.^{[2]Tak, Ekrem. DİPLOMATİK BİLİMİ BAKIMINDAN XVI.-XVII. YÜZYIL KADI SİCİLLERİ VE BU SİCİLLERİN İHTİVA ETTİĞİ BELGE TÜRLERİNİN FORM ÖZELLİKLERİ VE TANIMLANMASI. 2009.} Ancak bu görüş, III. Andronikos ile Asporça Hatun'un yaklaşık aynı dönemde doğmuş olmaları nedeniyle kronolojik açıdan sorunludur. Başka bir görüş ise Asporça Hatun'un Bizans imparatorluk hanedanı Paleologos ailesinin bir mensubu olduğu yönündedir.^{[3]Erünsal, Büşra Merve. XVI. YÜZYIL SONLARINDA HÜDAVENDİGAR LİVASI VAKIFLARINDAN KESİTLER.}

Prenses Asporça'nın en büyük oğlu ve doğum tarihi bilinen çocuklarının tek olanı Şehzade İbrahim 1310 yılında doğduğundan, Asporça o yıl veya ondan kısa bir süre önce Orhan Gazi ile evlendi.^{[4]Alderson, AD. The Structure of the Ottoman Dynasty. Clarendon Press, 1956.} Ancak evliliğe rağmen savaş devam etti. Evlilikten sonra Asporça Hatun da Orhan Gazi'nin ilk eşi Nilüfer Hatun gibi İslamiyeti kabul ederek Müslüman oldu. Bu evlilikten Eskişehir Sancak beyi olacak olan Şehzade İbrahim, Fatma Hatun, Şehzade Şerefullah ve Selçuk Hatun doğmuştur.^{[5]Encyclopedia of Ahılık - Vol. II. Şekerbank. 2017. pp. 190, 199[6]Önkal, Hakkı. Osmanlı hanedan türbeleri. Kültür Bakanlığı, 1992.}

1323 yılında kurmuş olduğu vakfiyesinde oğlu Şehzade İbrahim'i mütevelli tayin etti. Hayır hasenatı ile halkın sevdiği bir kadın olmuştur. Vakfedilen mülklerine gelirine konan şartlar ise şöyle sıralanmaktadır: Pazartesi ve cuma geceleri üç hafızın Asporça Hatun ve çocuklarına Kur'an okuması, Ramazan ve Kurban Bayramlarında fakirlere yemek dağıtılması, kandil gecelerinde kandillerin yakılması.^{[7]Tektaş, Nazım. Harem'den taşanlar. Çatı Kitapları, 2004.[8]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008.}

Osman Gazi gelinine Narlı, Kiyaklı, Çepni, Yörüklü ve Frenkli köylerini ve daha birçok araziyi hibe etmiştir.^{[9]İnalcık, Halil. Osman I. TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Ölüm ve defin

1362 yılında Orhan Gazi vefat edince tahta Nilüfer Hatun'dan olan oğlu I. Murad çıktı. Bazı kaynaklara göre Şehzade İbrahim, kardeşi Murad’ın saltanatını kabul etmeyerek isyan etmiş; bunun üzerine I. Murad’ın emriyle idam edilmiştir.

1362 yılından sonra Asporça Hatun, ölümünün ardından Bursa'da Orhan Gazi'nin türbesine defnedildi. Ancak yüzyıllardır süren deprem ve yangınlar nedeniyle 19. yüzyılda Bursa'nın padişah türbeleri onarılmış olup, şu anda Asporça Hatun ve büyük oğlu Şehzade İbrahim'in lahitleri I. Osman'ın türbesinde bulunmaktadır.^{[10]Peirce, Leslie P.. The imperial harem : women and sovereignty in the Ottoman Empire. 1993.[11]Finkel, Caroline. Osman's Dream. John Murray Press, 19 Temmuz 2012.}

Asporça Hatun'a izafe edilen kabre asılı levhadaki manzume, İbrahim Hoci ve Ahmed Tevhid tarafından Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası'nda yayımlanmıştır:

" Der-i deryâ-yı ismet zevce-i Sultan Orhan'dır, Nişîn-i mesned-i mahrem serây-ı sultân-ı zî-şandır. Severdi muktezâ-yı şefkati şehzâdesin gâyet, Elinden gideli ferzendi İbrahim giryândır. Düşüp ferzendinin ardına gitti ravza-i huld'a, O matemle giden ukbâya bu Asporçe Sultan'dır."^{[1]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları. Alfa Yayınları, s. 54.}

Günümüz Türkçesiyle:

"İffet denizinin incisi, Sultan Orhan'ın eşidir. O şanslı harem dairesinin en yüce makamında oturandır. Şefkatli yaratılışı gereği şehzadesini çok severdi, Öyle ki oğlu İbrahim elinden gideli beri gözü yaşlıdır. Evladının acısına dayanamayıp ebedi cennet bahçesine gitti; Dünyadan öte aleme o büyük yasla giden, işte bu Asporçe Sultan'dır."

Popüler kültürde yeri

• Atv'de yayınlanan 2025 Kuruluş Orhan dizisinde Alina Boz tarafından canlandırılımıştır.^{[12]Kuruluş Orhan Asporça Hatun kim? Alina Boz oynayacak. 11 Aralık 2025.[13]Kuruluş Orhan'a yılın transferi! Alina Boz (Asporça Hatun) kimdir?. 11 Aralık 2025.}