Asafiye Camii ve Medresesi

Asafiye Camii ve Medresesi (مدرسة الآصفية), Irak'ın başkenti Bağdat'ta bulunan bir cami ve medresedir. Cami, 1608 yılında Osmanlı döneminde inşa edilmiş olup Er-Rusafe semtinde Er-Reşid Caddesi üzerinde ve El-Meydan Meydanı'nın doğusunda Dicle Nehri'nin kıyısında Vezir Hasan Paşa Camii'nin bitişiğinde yer almaktadır. Cami ve ona bağlı kompleks, bir medrese, eski saraylar ve diğer eski hükûmet binalarını içerir.^{[1]Historical Features of the Tigris River in Baghdad Rusafa, which extends from the school Al-Mustansiriya to the Abbasid Palace. UNESCO.}

Cami kompleksinde ayrıca İslam alimi Küleynî'nin kalıntılarının bulunduğu düşünülen küçük bir türbe de yer almaktadır.^{[2]Lessons from the Lives of our Ulema – Part 9. www.islamic-laws.com.} Bu türbenin, sufi imamı Muhâsibî'nin mezarını da içerebileceği tahmin edilmektedir.^{[3]Al-Kilani, Ma'id Sharaf al-Din. The old Madrasas of Iraq 941-1336 AH/1534-1917 AD. Dar al-Kutub al-Ilmiyah, 13 Ocak 2015, s. 61.}

Etimoloji

Kompleksin adı Asafiye (الآصفية), kompleksi yenileyen Bağdat Memlûk valisi Davut Paşa'nın lakabından gelmektedir. Arapçada Davud Paşa, kendisine Asafü'z-Zaman (آصف الزمان), yani "Zamanın Portresi" adını verirdi.^{[4]Al-Kilani, Mi'ad Sharaf al-Din. The History of the Beauties of Baghdad: It is a refinement of the ultimate goal. Dār al-Kutub al-ʻIlmīyah, s. 267.}

Tarihçe

Türbenin yapılış şekli, türbenin başlangıçta Abbâsîl halifelerinden birinin türbesi olması gerektiğini göstermektedir. Bazı tarihçilerin belirttiği gibi, kompleksin inşa edildiği alan eskiden Banu Abbas'ın mezarlığıydı. Abbâsî halifelerinin bu türbeye benzer bir türbenin inşası için on bin dinar harcaması alışılmadık bir durumdu ve o dönemde insanlar mezar yerlerini Muhammed'in geleneklerine uygun olarak süslemezlerdi, bu nedenle bunun başlangıçta bir Abbâsî türbesi olması mümkündür. Cami, medresenin tesislerinden ve ana unsurlarından biriydi, bu nedenle söz konusu medresenin kurucusunun burada gömülmüş olması mümkündür.^{[5]Al-Alusi, Muhammad Shukri. History of Baghdad Mosques and Monuments. Dar al-Salam Printing Press, 1927.}

Kompleks başlangıçta bir cami, "Darü'l-Ku'ran" adlı bir Sufi tekkesi ve bir handan oluşuyordu ve bu iki kurumu kuran Derviş Mevley'in soyundan geldiği için Mevlehane olarak adlandırılıyordu. 1590 yılında, 1590-1594 yılları arasında Bağdat'ı yöneten Cığalazade Yusuf Sinan Paşa tarafından Sufi tekkesi inşa edildi. Kompleks çok daha sonra Asafiye Camii'nin inşa alanı oldu.^{[6]Francis, Bashir Youssef. Encyclopedia of Cities and Sites in Iraq. E-Kutub Ltd, 10 Temmuz 2017.} Sufi tekkesinden önce var olan medrese de, yanında bulunan Müstansıriye Medresesi'nin bir alt kuruluşu olarak kabul ediliyordu.^{[3]Al-Kilani, Ma'id Sharaf al-Din. The old Madrasas of Iraq 941-1336 AH/1534-1917 AD. Dar al-Kutub al-Ilmiyah, 13 Ocak 2015, s. 61.}

Daha sonra, asıl bina aşındı ve yıkıldı. Kompleks daha sonra Sufi tarikatına mensup bir öğrenci tarafından devralındı ve bina 1596 yılında Muhammed Celabi Hatib el-Divani tarafından restore edilene kadar bu şekilde kaldı. Ardından Müstansıriye Medresesi'nin parçası haline geldi. 1825 yılında bina, Bağdat Memlük valisi Davud Paşa tarafından günümüz görünümüne kavuşturuldu.^{[1]Historical Features of the Tigris River in Baghdad Rusafa, which extends from the school Al-Mustansiriya to the Abbasid Palace. UNESCO.} Bu dönemde, ilköğretim ve ortaöğretim seviyeleri için iki medrese inşa edildi, bunlara vaaz alanı ve bir minare eklendi. Ayrıca camiyi daha geniş bir namaz alanı ile yeniden düzenledi ve caminin güneyine taştan yapılmış ve kaşanî çinileriyle süslenmiş iki minare inşa ettirdi. Binalar Şeyh Salih el-Tamimi'nin şiirleriyle süslendi.^{[7]Al-Durabi, Ibrahim. Baghdadis, their news, and councils. Al-Rabita Press, 1958, s. 275.}

Komplekste ders veren şeyhler arasında 1917'de vefat eden Şeyh Ali bin Hüseyin el-Kuti ve medresedeki son öğretmen ise 1957'de vefat eden Şeyh Abdülcelil bin Ahmed el-Cemil bulunmaktaydı. Onun vefatından sonra medresedeki eğitim durduruldu ve kompleksin arkeoloji kütüphanesi Bağdat'taki Babü'l-Muazzam'da bulunan Kamu Vakıfları Kütüphanesi'ne taşındı.^{[7]Al-Durabi, Ibrahim. Baghdadis, their news, and councils. Al-Rabita Press, 1958, s. 275.}

Mimarisi

Caminin minaresi, her birinin altında mukarnas bulunan iki balkonuyla ünlüdür. Minare, kaşanî çinileri ve çeşitli süslemelerle dekore edilmiştir. Minarenin bitişiğinde, ana ibadet salonunun üzerinde iki büyük kubbe bulunmaktadır.^{[6]Francis, Bashir Youssef. Encyclopedia of Cities and Sites in Iraq. E-Kutub Ltd, 10 Temmuz 2017.}