# Artvin'in Kurtuluşu
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin'in_Kurtulu%C5%9Fu
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Artvin'in Kurtuluşu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Artvin%27in_Kurtulu%C5%9Fu (CC-BY-SA-4.0)
**Artvin'in Kurtuluşu**, [Artvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin) bölgesinin 1921 yılında Türkiye'ye katılmasına bağlı olarak kullanılan bir tabirdir. Herhangi bir tarihi kayıt olmamasına karşın, söz konusu kurtuluş günü 7 Mart'ta anılmaktadır. Buna bağlı olarak Artvin'in kurtuluşu, 7 Mart Artvin'in kurtuluşu veya 7 Mart Artvin'in düşman işgalinden kurtuluşu olarak da ifade edilmektedir.
## Tarihçe
Artvin bölgesi, idari sınırlarının değişmesine bağlı olarak değişik dönemlerde farklı bir toprak parçasını kapsamıştır. [1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi)nın ardından 1878 yılında imzalanan [Berlin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281878%29) uyarınca Rusya'ya savaş tazminatı olarak bırakılan Artvin bölgesi, bu tarihte Livana kazası adını taşıyordu ve yaklaşık olarak bugünkü merkez ilçe ile Murgul ilçesini kapsıyordu.[^1] Rus idaresi ise, "Artvin" adı altında, [Batum Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum_Oblast%C4%B1)'na bağlı [Artvin Okrugu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin_Okrugu)'nu kurdu ve bu idari birim Artvin, Ardanuç ve Şavşet-İmerhevi kazalarından (*uçastok*) oluşuyordu. Bugünkü Hopa ve Kemalpaşa ilçeleri ise, aynı oblast içinde Batum okruguna bağlı Gonio kazasının sınırları içinde yer alıyordu.[^2]
Artvin Okrugu, yaklaşık kırk yıl Rus idaresinde kaldı. Ekim Devrimi'nin ardından Ruslar 1918 yılında bölgeden çekilince, Artvin bölgesi fiilen bağımsız [Gürcistan'](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Demokratik_Cumhuriyeti)ın sınırları içinde yer aldı. Ardından [Ankara Hükümeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_H%C3%BCk%C3%BBmeti) ile Gürcistan arasında diplomatik ilişki kuruldu. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan [Moskova Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281920%29)'yla [Sovyet Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyet_Rusya), Artvin, Ardahan ve Batum bölgelerini (*okrug*) Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı.[^3] Bununla birlikte Sovyet Rusya'nın silahlı kuvvetleri olan Kızıl Ordu 15 Şubat 1921'de [Gürcistan'ı işgal etmeye](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu%27nun_G%C3%BCrcistan%27%C4%B1_i%C5%9Fgali) başladı. Daha Sovyet işgali sona ermeden Ankara Hükûmeti Batum, Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekilmesi için Gürcistan hükûmetine ültimatom verdi. Bu gelişmenin sonucunda Gürcü hükûmet güçleri Artvin bölgesinden çekilmiştir. Bununla birlikte resmi kurumların açıklamalarında 7 Mart 1921'de zafer kazanıldığı biçiminde anlatılar da mevcuttur.[^4] Oysa [Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'in öncülüğünde hazırlanan [*Türk Tarihinin Ana Hatları*](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Tarihinin_Ana_Hatlar%C4%B1) adlı tarih kitabında, 1878 yılında Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya bıraktığı toprakların Gürcülerden "anlaşmak suretile" ve "muharebesizce" alındığı belirtilmiştir.[^5] Öte yandan [Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) *Nutuk****ta söz konusu ültimatomu şöyle anlatır: "8 Şubat 1921'de Ankara'da itimatnamesini takdim etmiş olan Gürcü sefiriyle de, Türkiye-Gürcistan Muahedesi için müzakere başlamıştı. Nihayet 23 Şubat 1921'de verdiğimiz katî bir ültimatom üzerine Ardahan, Artvin ve Batum'un tarafımızdan işgaline muvafakat olundu. Batumun işgali bu tarihten on beş gün sonra vâki olmuştur."***[^6]
*Ankara Hükümeti'ne bağlı kuvvetlerin 1921 yılında bağımsız Gürcistan topraklarına girişini gösteren harita (User178198273998166172, CC-BY-SA-4.0)*
Gürcistan hükûmetinin çekilmesinin ardından Ankara Hükûmeti güçlerinin Artvin'e hangi tarihte girdiğine dair kaynaklarda tutarlı bir bilgi yer almamıştır. [Yenibahçeli Şükrü Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_O%C4%9Fuz) anılarından Artvin'de Türk kuvvetlerinin 7 Mart'ta değil, 6 Mart'ta bayrak çektiğini yazar.[^7] Muvahhid Zeki ise, "Artvin'in anavatana ilhakı" adıyla bu tarihi 7 Mart olarak vermiştir.[^8]
## Tören ve şenlikler
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla sonuçlanan Milli Mücadele döneminde, [İzmir'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir%27in_Kurtulu%C5%9Fu) savaşla ele geçirilmesi gibi bir süreç yaşanmamış olmakla birlikte, Artvin bölgesinin Gürcülerden çatışma yaşanmadan Türklere geçmesi "düşman işgalinden kurtuluş" şeklinde anılmaktadır. 7 Mart olarak kabul edilen bu tarihin 1920'lerden itibaren kutlandığı, Muvahhid Zeki'nin "Mektep talebeleri Artvin'in anavatana ilhakı olan 7 Mart dönem hatırasını tes'id merasiminde \[kutlama töreninde\]" adı altında paylaştığı iki fotoğraftan da anlaşılmaktadır.[^9]
Günümüzde 7 Mart, resmi törenler ve vakıf gibi kurumlar tarafından düzenlenen şenliklerle kutlanmaktadır. Artvin kentinde yapılan resmi törenlerde Milli İrade Meydanı'ndaki Atatürk Anıtı'na Artvin valiliği, Artvin garnizon komutanlığı ve Artvin belediye başkanlığı adına çelenkler konur ve saygı duruşu sonrası İstiklal Marşı okunur.[^10] Şenlikler ise, Artvin kentinde veya Artvinlilerin yoğun yaşadığı başka kentlerde düzenlenmektedir. Sivil inisiyatifli etkinliklerin çoğu [Artvinliler Hizmet Vakfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvinliler_Hizmet_Vakf%C4%B1) öncülüğünde düzenlenmiş, Macahel Eğitim Kültür ve Dayanışma Vakfı gibi sivil toplum kuruluşları da bu etkinliklere katılmıştır.[^11] 7 Mart tören ve şenliklerine ilişkin haberlerin bir kısmında Artvin'in kurtuluşunun "45 yıllık bir esaret" sonrasında gerçekleştiği şeklinde de ifade edilip Rus ve Gürcü dönemleri birbirinin devamı gibi verilmiştir.[^12] Resmi açıklamalarda ise, "Artvin'in Düşman İşgalinden Kurtuluşu"nun 1921 yılında gerçekleştiği belirtilmiş, Gürcüler düşman olarak gösterilmiştir.[^13] Bununla birlikte 7 Mart şenliklerinde [Bayar Şahin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayar_%C5%9Eahin), [Samida](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samida), [Erol Alkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erol_Alkan_%28akordeoncu%29) gibi Artvinli Gürcü müzisyenler de yer almıştır.[^14][^15][^16]
[^1]: Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 353-359, ISBN 9789157871117.
[^2]: Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı".
[^3]: "Российско-грузинский договор 07.5.1920 г. (полный текст и карта) - один из многих нарушенных Кремлем" / "07.5.1920 tarihli Rus-Gürcü Anlaşması (tam metin ve harita) Kremlin Tarafından İhlal Edilen Birçok Anlaşmadan Biridir.
[^4]: "Artvin'in Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 102. Yıl Dönümü Törenle Kutlandı"- Artvin Valiliği.
[^5]: Türk Tarihinin Ana Hatları, İstanbul, 1931, s. 77
[^6]: Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969-1970, 3 cilt, II. Cilt, s. 489.
[^7]: Ömer Akdağ ve Yaşar Semiz, Yenibahçeli Şükrü Bey'in Hatıraları, 2011, s. 228, ISBN 9786054451722
[^8]: Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 107-108.
[^9]: Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 107-108.
[^10]: "Artvin'in Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 102. Yıl Dönümü Törenle Kutlandı"- Artvin Valiliği.
[^11]: "İstanbul’da 7 Mart “Artvin Buluşması” ile kutlandı!" - Macahel Eğitim Kültür ve Dayanışma Vakfı.
[^12]: "Artvin’in Tarihçesi" - Artvinliler Hizmet Vakfı.
[^13]: "Artvin'in Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 102. Yıl Dönümü Törenle Kutlandı" - Artvin Valiliği.
[^14]: " 7 Mart Artvin'in Kurtuluşunun 101. Yıldönümü Kutlama Etkinliği gerçekleştirildi" - Artvinliler Hizmet Vakfı.
[^15]: "Artvin'in Kurtuluşu'nun 97. Yıldönümü Kutlama Gecesi" - Samida.
[^16]: "7 Mart Artvin'imizin Düşman işgalinden kurtuluşunun 104. Yılı" - Bursa Artvin Vakfı.