# Arpaçay Muharebesi (1735) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa%C3%A7ay_Muharebesi_(1735) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Arpaçay Muharebesi (1735), https://tr.wikipedia.org/wiki/Arpa%C3%A7ay_Muharebesi_%281735%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Jahangusha-ye_Naderi_06.jpg/1280px-Jahangusha-ye_Naderi_06.jpg) * (نامشخص. احتمالاً محمد علی بیک نقاشباشی یا علی بن محمد زمان یا علی اشرف., public-domain)* - **Çatışma:** Arpaçay Muharebesi - **Parçası:** Osmanlı-Safevî Savaşı (1730-1732) - **Tarih:** 19 Haziran 1735 - **Yer:** Yeghvard - **Bölge:** Ermenistan - **Sonuç:** Kesin Safevî zaferi - **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Safevî İmparatorluğu - **Komutan:** Köprülü Abdullah Paşa ☪; Nadir Şah - **Güç:** 80,000; •50.000 Sipahi süvarisi; •30.000 Yeniçeri piyadesi; •40 top; 15,000; • Onlarca top ve yüzlerce zamburak - **Kayıp:** 40.000–50.000 ölü ve yaralı; 32 top ele geçirildi; bilinmiyor. **Arpaçay Muharebesi**, [Osmanlı-Safevî Savaşı (1730-1732)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281730-1732%29)'nda evre. [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) komutasındaki [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) ordusu [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusunu 19 Haziran 1735'te [Arpaçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa%C3%A7ay) yakınlarında [Yeghvard](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C4%9Fvard) kasabası (*Murad Tepe*) civarında mağlup etti. ## Muharebe öncesi 1734 yılında [Gence Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281734%29)'nda başarılı olamayan [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah); 10 Mart 1735'te anılan kentin yakınlarında [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'yla yaptığı [antlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)yla [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC) ve [Derbend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbend%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan) dahil Rusların Kuzey Kafkasya'da işgal etmiş oldukları tüm İran topraklarını geri aldığı gibi, Rusya'yla [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı ittifak da kurdu. Gence kalesine yönelik ablukayı sürdürmek üzere bir kısım askerini 6 Mayıs 1735'te anılan kale önünde bırakarak batıya doğru ilerledi. [Van Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29) [Timur Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın 6.000 askerle keza [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) birliklerince kuşatılan [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'e ilelediğini duyunca, buraya doğru ilerlediyse de, Timur Mehmed Paşa'nın Tiflis'e sadece asker ve erzak yardımı yapıp geri döndüğünü öğrenince [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'a yöneldi ve 22 Mayıs'ta Kars'a bir saat mesafede karargahını kurdu. Timur Mehmed Paşa'nın birliklerini püskürten Nadir Şah, [Kars'ı kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281735%29)ysa da, gerek [Van Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29) [Timur Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın 25 Mayıs'taki hücumu gerek [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) komutasındaki kale garnizonunun topçu atışları karşısında yaklaşık 8.000 ölü vererek kuşatmayı kaldırdı.[^1] Kars kalesini düşürmeyi başaramayan [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah), 25 Mayıs'ta Kars suyu ve [Arpaçay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa%C3%A7ay)'ı geçerek [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'a doğru ilerledi ve karargahını kurdu. [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) ise [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'daki Osmanlı garnizonuna yardım götürmek üzere Kars kalesinden çıktı.[^2] ## Muharebe ![Arpaçay Muharebesinin krokisi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Baghavard_2_0drg01sdf.jpg/1280px-Baghavard_2_0drg01sdf.jpg) *Arpaçay Muharebesinin krokisi (Parsa1993, CC-BY-SA-4.0)* [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'a doğru ilerlediyse de Safevî ordusunun baskınına uğradı.[^3] Muharebenin başında Osmanlı ordusunun topçu birlikleri etkisiz kalınca ateş gücü üstünlüğü [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) ordusuna geçti. Bu üstünlük Osmanlı ordusunda başlangıçtan beri görülen düzensizliği artırınca *Serasker* [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa)'nın da öldürülmesiyle birlikte Osmanlı ordusundaki çözülme genel bir bozgun halini aldı. Muharebe alanını terkeden birlikler düzensiz bir şekilde [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'a çekildiler. (*Osmanlı ordusunun büyüklüğü bağlamında 80.000 ilâ 300.000 arasında verilen rakamlar ziyadesiyle abartılı ve askerî tarih açısından tutarsızdır. Zira, Osmanlılar *[*Yavuz Sultan Selim*](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim)* ya da *[*Kanuni Sultan Süleyman*](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)* döneminde *[*İran*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)*'ı istilaya niyetlendiklerinde dahi orduları 60-70.000'i aşmazken, Kars kalesinde müdafaa yaptıktan sonra yine kalede garnizon bırakarak ilerleyen *[*Köprülü Abdullah Paşa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa)*'nın çok büyük kuvvetlerle yürüdüğüne dair Osmanlı kaynaklarında hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Yenilgi konusunda tereddüt bulunmazken, keza kayıplar konusunda da *[*Viyana*](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)*, *[*Zenta*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zenta_Muharebesi)* ya da *[*Petrovaradin*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Petrovaradin_Muharebesi)* yenilgilerine eşdeğer ölçekte olduğuna dair bir kayıt görülmemektedir*). ## Muharebe sonrası ![Nadir Şah iki oğluyla](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Nader_shah_and_his_sons.jpg) *Nadir Şah iki oğluyla (Abolhassan Mostofi Ghaffari, public-domain)* Arpaçay Muharebesindeki yenilgi Osmanlıların abluka altındaki [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis), [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) ve [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan) kalelerine takviye kuvvet gönderme olanağını ortadan kaldırdı. Osmanlı ordusunun mağlubiyetini öğrenen [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) Muhafızı [Genç Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Ali_Pa%C5%9Fa), yaklaşık sekiz aydır abluka altında bulunan Gence kalesini [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'a teslim ederek [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'a çekildi. [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) Muhafızı İshak Paşa da [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'i tahliye etti. [Revan Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revan_Eyaleti) Ali Paşa önce direndiyse de o da bir süre sonra Revan kalesini [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'a teslim etti.[^4] Bu gelişmelerin ardından [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) Nadir Han, [Kars'ı yeniden kuşattıysa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281735_Sonbahar%29) da, bir kez daha yenilgiye uğradı ve Gence Muhafızı Genç Ali Paşa aracılığıyla barış teklifini [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bildirdi ve Hazinedarı Mirza Mehmed'i de ([Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa)'nın ölümünden sonra İran cephesine *Serasker* olarak tayin edilen [Sivas Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_%28eyalet%29) Ahmed Paşa'ya gönderdi.[^5] [Osmanlı Hükümeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) barış teklifini kabul etmeye meyletti; zira, [Leylan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leylan_Muharebesi) ve Arpaçay yenilgilerinden sonra İran üzerine taarruz edebilecek olanağı kalmadığı gibi [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'yla savaş tehlikesi ortaya çıkmıştı ([Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) 1735'te Osmanlıların kendi toprağı olarak gördüğü [Kabartay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabarda) üzerinde hak iddia ederek İran cephesine yardıma gelmeye çalışan [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusunu engellemeye çalıştıkları gibi, -yukarıda bahsedildiği üzere- [Gence Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)le Osmanlılara karşı bir ittifak içine girmişlerdi[^6]). Nitekim, [Von Münnich](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burkhard_Christoph_von_M%C3%BCnnich) komutasındaki Rus ordusu 1736 Mart'ında harekete geçerek [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a saldırırken, Osmanlılar da 17 Ekim 1736'da (8 Mart 1736'da [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da 1502'den beri süren [Safevî Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'na son vererek taç giyip [Afşar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1)'nı kuran[^7]) [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'la [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281736%29)'nı imzaladılar. [^1]: "İran Hükümdarı Afşarlı Nadir Şah’ın Kars Muhasarası ve Bunu Anlatan Emekli Kars Kadısı Osman Saf’ın Risalesi", Fahrettin Kırzıoğlu, Birinci Askeri Tarih Semineri Bildiriler, Ankara (1983), s.17 [^2]: "Osmanlı-İran Siyasi İlişkileri (1720-1747) Abdurrahman Ateş, s. 172-173 [^3]: "Osmanlı Tarihi", Ziya Nur Aksun, c.2, s.353 [^4]: "Türkiye tarihi", Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul (1991), c.4, s.4-8 [^5]: "Takkik ve Tevfik", Koca Râgıp Mehmed Paşa (Haz. A. Zeki Özgüer), İstanbul (2003), s.28-29 [^6]: "Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia", Alexander Mikaberidze, ABC-CLIO (2011), s.329 [^7]: "The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant", Michael Axworthy, I.B.Tauris (2006), ISBN 978-1850437062, s.174